Mục tiêu cuối cùng của luật hình sự mới là giảm tội phạm và xã hội an toàn hơn

Chiều 19/10, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự án Bộ luật Hình sự (BLHS) (sửa đổi). Thượng tướng Lê Quốc Hùng, Uỷ viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an, đại biểu Quốc hội Đoàn TP Hồ Chí Minh đã đề cập đến những điểm tiến bộ của dự thảo BLHS lần này, phù hợp với Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó quy định "ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, hành chính, kinh tế trước, cho phép các doanh nghiệp, doanh nhân được chủ động khắc phục sai phạm, thiệt hại. Trường hợp đến mức xử lý hình sự thì ưu tiên các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước và là căn cứ quan trọng để xem xét các biện pháp xử lý tiếp theo", và mới đây là định hướng rất quan trọng của Nghị quyết số 4 tại Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương khoá XIV về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Trên cơ sở đó, dự thảo BLHS lần này đã mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự, bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, bổ sung quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự, rất phù hợp với những chỉ đạo của Đảng, của Bộ Chính trị, của Ban Chấp hành Trung ương.

Thứ trưởng Lê Quốc Hùng phát biểu thảo luận tại tổ, chiều 19/10.

Thứ trưởng Lê Quốc Hùng cho rằng, dự thảo bộ luật mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới và thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, phù hợp với sự phát triển rất nhanh của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tài chính và các mô hình kinh doanh mới.

Đổi mới sáng tạo về bản chất luôn gắn với yếu tố chưa được kiểm nghiệm hoàn toàn, nếu thiệt hại phát sinh trong quá trình thử nghiệm đều có nguy cơ bị xem xét trách nhiệm hình sự mà không phân biệt đã tuân thủ đầy đủ các quy trình và biện pháp kiểm soát rủi ro hay chưa thì có thể trở thành rào cản trong việc thực hiện Nghị quyết 57 cũng như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số theo định hướng của Trung ương. "Như vậy, BLHS lần này đã mở rộng phạm vi và chúng ta hoàn toàn yên tâm vấn đề này", đồng chí Thứ trưởng khẳng định.

Dự thảo BLHS cũng đã loại trừ trách nhiệm hình sự trong trường hợp gây thiệt hại khi thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng chống tội phạm, nhằm thể chế hoá đề án bảo vệ cán bộ, chiến sĩ thuộc lực lượng vũ trang trong khi thi hành nhiệm vụ. Đề án này do Đảng uỷ Công an Trung ương chủ trì và Bộ Chính trị đã thông qua, có nhiều cơ chế, chính sách hình sự mới trong việc bảo vệ cán bộ thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh...

Quang cảnh thảo luận tại tổ.

Về bỏ hình phạt tử hình đối với tội "Mua bán trái phép chất ma tuý" và "Hiếp dâm người dưới 16 tuổi", Thứ trưởng Lê Quốc Hùng cho biết, trong thực tiễn, hình phạt nặng hơn không đồng nghĩa với tội phạm sẽ giảm đi.

"Tôi có số liệu để chứng minh rằng, đối với tội phạm ma túy, chúng ta đã duy trì rất nhiều tội danh có hình phạt tử hình và thực hiện rất nghiêm khắc hình phạt tử hình trong các hành vi liên quan đến ma túy. Tuy nhiên, ma tuý càng ngày càng phức tạp, nên thực tiễn chứng minh không phải hình phạt nặng hơn thì tội phạm sẽ giảm đi. Và mục tiêu lớn nhất của chúng ta, mục tiêu cuối cùng của chính sách hình sự lần này là không phải cứ làm cho hình phạt càng ngày càng nặng, mà là làm cho tội phạm càng ngày càng giảm, xã hội an toàn hơn, thực thi pháp luật nghiêm minh, hiệu quả hơn. Với tinh thần ấy, vừa qua, Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 18 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển và Nghị quyết số 22 về Chiến lược an ninh quốc gia. Lần này, với việc bỏ tiếp hình phạt tử hình đối với một số hình phạt trong BLHS cũng phù hợp với định hướng này của Đảng, Nhà nước", Thứ trưởng Lê Quốc Hùng lý giải.

BLHS đã trải qua quá trình nhiều lần giảm hình phạt tử hình: BLHS năm 1985 có 44 tội áp dụng hình phạt tử hình; BLHS năm 1999 chỉ còn lại 29 tội danh; BLHS năm 2009 có 22 tội danh; BLHS năm 2015 chỉ còn 18 tội; lần sửa đổi bổ sung năm 2025 còn 10 tội danh. Lần này chúng ta tiếp tục bỏ để hướng đến chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương là dần loại bỏ hình phạt tử hình trong BLHS.

"Hiện trong 194 quốc gia có chủ quyền và 16 vùng lãnh thổ chỉ còn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ còn hình phạt tử hình. Tức là đa số bỏ hình phạt tử hình. Đây là xu thế thời đại mà chúng ta cần nghiên cứu", đồng chí Thứ trưởng thông tin.

Cụ thể, Thứ trưởng Lê Quốc Hùng cho biết, đối với tội Mua bán trái phép chất ma tuý, trong Điều 6 Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị, tội này không được coi là tội phạm nghiêm trọng nhất. Mà tội nghiêm trọng nhất là tội tước đoạt tính mạng của người khác. Về thông lệ quốc tế cũng không xếp tội này nằm trong nhóm tội nghiêm trọng. Do đó, có cả căn cứ thực tiễn và thông lệ quốc tế để chúng ta bỏ hình phạt tử hình đối với tội danh này.

Việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội Mua bán trái phép chất ma tuý và giữ hình phạt tử hình đối với tội Sản xuất trái phép chất ma tuý một mặt vừa phù hợp với thực tiễn áp dụng pháp luật đối với loại tội phạm này, mặt khác nhằm phân hoá về mức độ nguy hiểm, mặt chủ quan của hai loại tội phạm.

Đối với tội "Hiếp dâm người dưới 16 tuổi", Ban soạn thảo căn cứ chủ trương, quan điểm của Đảng về thu hẹp dần phạm vi các điều luật có hình phạt tử hình trong BLHS và áp dụng hình phạt tử hình trên thực tế hiện nay. Căn cứ lộ trình như vậy cũng phù hợp Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị và chỉ khuyến cáo các quốc gia áp dụng hình phạt tử hình đối với tội nghiêm trọng nhất, tước đoạt mạng sống của con người...