Mười 'bông hoa thép' và bản hùng ca bất tử trên tọa độ lửa Lam Hạ

Nữ quân dân khẩu đội 14 ly 5 xã Lam Hạ trực chiến bắn máy bay. Ảnh tư liệu

Trung đội nữ dân quân pháo phòng không

Trong giai đoạn 1965 - 1972, đế quốc Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân đối với miền Bắc nhằm phá hủy tiềm lực kinh tế, quân sự, đồng thời ngăn chặn sự chi viện của hậu phương lớn miền Bắc cho tiền tuyến miền Nam.

Lam Hạ (nay thuộc tỉnh Ninh Bình) nằm ở vị trí chiến lược trên trục giao thông Bắc - Nam, nơi hội tụ nhiều tuyến vận tải đường sắt, đường bộ và đường thủy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc chi viện cho chiến trường miền Nam.

Trên địa bàn có các công trình giao thông huyết mạch như cầu đường bộ trên Quốc lộ 1A qua Phủ Lý, cầu đường sắt Bắc - Nam, ga Phủ Lý - điểm tập kết, trung chuyển hàng hóa vào chiến trường; cùng các tuyến vượt sông Châu (cầu phao, cầu ngầm) bảo đảm cho vận tải quân sự khi cầu chính bị đánh phá. Vì vậy, Lam Hạ trở thành “toạ độ lửa” mà đế quốc Mỹ muốn xóa sổ bằng mọi giá.

Trận địa pháo phòng không Lam Hạ được phục dựng lại tại Đền thờ 10 liệt sĩ nữ dân quân Lam Hạ, cũng là nơi diễn ra trận đánh ác liệt vào ngày 1/10/1966. Nguồn: Cổng Thông tin tỉnh Ninh Bình

Để bảo vệ huyết mạch giao thông ấy, tháng 8/1965, Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ được thành lập, do các đồng chí: Nguyễn Chí Liêm làm Đại đội trưởng, Nguyễn Thị Chiêm làm Đại đội phó, Trương Đình Bắc làm Chính trị viên.

Trong 87 gương mặt kiên trung của Đại đội, trung đội nữ với 24 cô gái, ở lứa tuổi đôi mươi, mang trong mình lý tưởng cách mạng, sẵn sàng chiến đấu với ý chí sắt đá “lấy máu mình để bảo vệ Tổ quốc”.

Khi gia nhập Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ, các nữ dân quân Lam Hạ đều được huấn luyện thành thạo một số vũ khí từ súng máy 12,7mm, 14,5mm, đến pháo cao xạ 37mm, 57mm và cả 100mm.

Nữ dân quân của Đại đội dân quân phòng không xã Lam Hạ (Ảnh tư liệu)

Tạc vào lịch sử mười "bông hoa thép" bất tử

Trong suốt 7 năm chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965 - 1972), đặc biệt từ tháng 9/1965 đến tháng 7/1967, trên địa bàn Lam Hạ đã diễn ra hàng trăm trận chiến đấu giữa lực lượng phòng không của ta và không quân Mỹ. Cùng với đồng đội, mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ đã tham gia nhiều trận đánh cùng các đơn vị pháo phòng không 37mm, 57mm, 100mm đứng chân trên địa bàn.

Các chị kiên cường bám trụ, phối hợp chặt chẽ với bộ đội chủ lực, vừa trực tiếp chiến đấu, vừa phục vụ chiến đấu, góp phần bảo vệ các mục tiêu trọng yếu. Lịch sử đã ghi lại những mốc son bi tráng gắn liền với sự hy sinh anh dũng của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ.

Chân dung 10 nữ liệt sỹ dân quân Lam Hạ được lưu giữ tại Đền thờ (ảnh tư liệu). Nguồn: Cổng Thông tin tỉnh Ninh Bình

Ngày 1/10/1966, máy bay Mỹ ồ ạt xuất hiện, gầm rít như xé nát bầu trời. Không quân Mỹ liên tiếp tổ chức các đợt oanh kích, mỗi tốp từ 7 đến 12 chiếc, đánh phá dữ dội thị xã Hà Nam và các trận địa phòng không. Dưới mặt đất, đạn cao xạ đan thành lưới lửa, buộc nhiều máy bay địch phải quay đầu.

Trong làn bom đạn khốc liệt, nhiều chiến sĩ anh dũng hy sinh ngay trên trận địa. Chị Phan Thị Tuyết hy sinh trong tư thế đứng thẳng với đôi tay giữ chắc vị trí trắc thủ, chị Đinh Thị Tâm hy sinh khi tay vẫn cầm đạn pháo chuẩn bị nạp bắn.

Hai chị em ruột Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi cũng bị trúng bom. Chị Thu hy sinh ngay vị trí chiến đấu trên mâm pháo mà mắt vẫn nhìn lên bầu trời.

Chị Thi bị thương nặng nhưng vẫn nén đau để trả thù cho đồng đội; khi được chuyển về bệnh viện, mặc dù được các bác sỹ tận tình cứu chữa nhưng vết thương khá nặng nên chị Thi đã hy sinh ngay đêm hôm đó khi chưa tròn 16 tuổi.

Những người còn sống nén đau thương, chuyển thi thể đồng đội ra ngoài, tiếp tục thay nhau giữ trận địa, quyết không để trận tuyến bị gián đoạn.

Thế hệ trẻ Ninh Bình ôn lại những chiến công và sự hi sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ. Ảnh: Xuân Tùng

Chưa đầy 10 ngày sau, ngày 9/10/1966, tại trận địa pháo 100mm, không khí lại trở nên nghẹt thở. Hàng chục tốp máy bay Mỹ ồ ạt bắn phá các mục tiêu giao thông và trận địa pháo phòng không.

Tại trận địa thôn Đường Ấm, các chị: Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp, Nguyễn Thị Oánh hiệp đồng chặt chẽ với bộ đội chủ lực, kiên cường bám trụ, đánh trả địch bằng những loạt đạn đanh thép. Một máy bay Mỹ trúng đạn bốc cháy, nhưng ngay sau đó, 2 chiếc khác vẫn liều lĩnh bổ nhào cắt bom xuống trận địa. Một quả bom rơi trúng khẩu đội dân quân của các chị. Ba chị hy sinh ngay tại trận địa. Máu đào của các chị hòa cùng máu đào của những người lính Trung đoàn 233 anh hùng thấm đỏ ụ pháo,

Ngày 7/7/1967, tại trận địa pháo 57mm ở thôn Hòa Lạc, chị Đặng Thị Chung – nữ dân quân thứ mười trong danh sách anh hùng – đã ngã xuống trong tư thế đang đứng quay cự ly nòng pháo về phía máy bay địch.

Biểu tượng tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường

Chiến công của Mười nữ dân quân Lam Hạ là minh chứng sinh động cho tinh thần yêu nước quật cường của quân và dân ta, thể hiện rõ ý chí “không có gì quý hơn độc lập, tự do” và truyền thống của phụ nữ Việt Nam "giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh". Đồng thời, góp phần khẳng định vai trò, khả năng chiến đấu của lực lượng dân quân tự vệ, đặc biệt là phụ nữ trong chiến tranh nhân dân.

Từ Lam Hạ, hình ảnh những nữ dân quân kiên cường nơi trận địa đã tiếp thêm sức mạnh, cổ vũ hàng vạn phụ nữ, thanh niên xung phong trên khắp mọi miền Tổ quốc sẵn sàng dấn thân, chiến đấu và hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Kỳ tích của Mười cô gái dân quân pháo phòng không Lam Hạ còn được tiếp nối khi nhiều đơn vị nữ pháo binh lần lượt ra đời trong cuộc chiến đấu chống không quân, hải quân Mỹ.

Sự hy sinh của các chị đã làm nên bản hùng ca bất tử. Đảng và Nhà nước đã phong tặng và truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang nhân dân đối với mười nữ liệt sĩ. Năm 2016, trận địa pháo năm xưa đã trở thành Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia

Tinh thần thép trong thời kỳ mới

Đến nay, tầm vóc và ý nghĩa lịch sử từ chiến công của mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ vẫn vẹn nguyên giá trị. Tinh thần quả cảm của các chị cùng những giá trị lịch sử to lớn của sự kiện tiếp tục tỏa sáng trong hiện tại, trở thành nguồn động lực quan trọng để giáo dục truyền thống, hun đúc lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm cho mỗi thế hệ trẻ nói chung và thế hệ trẻ Ninh Bình nói riêng.

Việc kế thừa và phát huy giá trị tốt đẹp từ chiến công anh hùng của mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời, góp phần thực hiện đưa Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, có nền kinh tế phát triển với công nghiệp hiện đại, dịch vụ chất lượng cao, du lịch mang tầm quốc gia và quốc tế; gắn phát triển kinh tế với bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường.

Đoàn viên thanh niên Ninh Bình tham gia cuộc thi trực tuyến tìm hiểu về 60 năm ngày hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ. Ảnh: Xuân Tùng

Trong dịp kỷ niệm 60 năm ngày hy sinh của mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ, Tỉnh Đoàn Ninh Bình và Sở GD&ĐT Ninh Bình đã phối hợp tổ chức Cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu 60 năm Ngày hy sinh của mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ (1966 - 2026)”.