Muốn đổi mới quốc gia phải bắt đầu từ đại học

Thí sinh tham dự Kỳ thi năng khiếu của Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng.

Định vị lại vai trò đại học trong chiến lược phát triển quốc gia

Bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại lễ kỷ niệm 120 năm truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội không chỉ là một thông điệp tri ân hay ghi nhận chặng đường phát triển của cơ sở giáo dục đại học hàng đầu. Ẩn sâu trong đó là cách tiếp cận mới về vai trò của đại học trong chiến lược phát triển quốc gia: đại học không còn đứng bên lề, mà phải trở thành trung tâm của mô hình phát triển dựa trên tri thức, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Điểm nổi bật của bài phát biểu nằm ở sự thay đổi trong tư duy. Nếu trước đây, đại học chủ yếu được nhìn nhận như nơi đào tạo nhân lực và cấp bằng, thì nay được đặt vào vị trí cao hơn: một thiết chế sản sinh tri thức mới, công nghệ mới, tư duy mới và năng lực cạnh tranh mới cho quốc gia.

Đại biểu tham quan các gian hàng trưng bày sản phẩm tại Hội thảo về quế Trà My. Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng đã ký kết hợp tác để hình thành mô hình liên kết “ba nhà”.

Trong bối cảnh thế giới bước vào thời đại cạnh tranh bằng tri thức và công nghệ, sức mạnh quốc gia không còn phụ thuộc chủ yếu vào tài nguyên hay lao động giá rẻ. Yếu tố quyết định là chất lượng nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu, khả năng làm chủ công nghệ và sức sáng tạo của xã hội. Tất cả những điều đó đều bắt nguồn từ hệ thống giáo dục đại học.

Kinh nghiệm quốc tế đã cho thấy một quy luật khá rõ: những quốc gia có vị thế khoa học – công nghệ hàng đầu đều sở hữu những đại học mạnh, có khả năng dẫn dắt tri thức toàn cầu. Đại học không chỉ đào tạo mà còn là trung tâm nghiên cứu, nơi hình thành công nghệ lõi, tư duy quản trị hiện đại và ảnh hưởng học thuật quốc tế. Do đó, khi Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đại học trở thành “túi khôn” của quốc gia, đó chính là sự khẳng định lại vị trí chiến lược của đại học trong cấu trúc phát triển đất nước.

Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững không thể chỉ dựa vào khai thác tài nguyên hay gia công lao động. Nền tảng căn bản phải là năng lực tri thức nội sinh. Và đại học chính là nơi kiến tạo năng lực ấy.

Đầu tư cho đại học dẫn dắt để tạo cực tăng trưởng đổi mới sáng tạo

Nhìn rộng hơn trong hệ thống chủ trương của Đảng và Nhà nước thời gian qua, có thể thấy sự nhất quán rõ rệt trong tư duy phát triển. Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam… đều gặp nhau ở một điểm chung: lấy tri thức, khoa học công nghệ và con người làm trung tâm phát triển.

Trong cấu trúc đó, đại học không chỉ là nơi đào tạo nhân lực mà còn là hạ tầng chiến lược của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Với tư duy đó, Thông báo Kết luận số 45 của Ban Chỉ đạo Trung ương về việc lựa chọn đầu tư phát triển trọng điểm đối với bốn đại học lớn - Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Đà Nẵng và Đại học Bách khoa Hà Nội - mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng.

Vấn đề không chỉ nằm ở việc đầu tư cho một số cơ sở giáo dục đại học, mà là hình thành các cực tăng trưởng tri thức, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của quốc gia. Đây là bước đi thể hiện rõ định hướng xây dựng các đại học dẫn dắt, có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế, đồng thời lan tỏa động lực phát triển cho toàn hệ thống giáo dục đại học.

Tọa đàm về AI, Blockchain và khởi nghiệp số tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng góp phần thúc đẩy kết nối giữa sinh viên với doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng đổi mới sáng tạo miền Trung.

Bài phát biểu của Tổng Bí thư cho thấy một cách tiếp cận rõ ràng: muốn đổi mới quốc gia thì phải bắt đầu từ đổi mới đại học; muốn nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thì phải nâng cao năng lực học thuật, nghiên cứu và sáng tạo của hệ thống đại học.

Trong bối cảnh đó, đổi mới sáng tạo không còn là khẩu hiệu hay phong trào, mà trở thành điều kiện sống còn của đại học hiện đại. Một đại học không thể chỉ dừng lại ở chức năng giảng dạy. Đại học phải có năng lực nghiên cứu thực chất, có sản phẩm khoa học, có công nghệ chuyển giao, có đóng góp chính sách và có khả năng giải quyết các vấn đề phát triển của địa phương, đất nước.

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, thúc đẩy tự chủ đại học, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây chính là những điều kiện nền tảng. Không có tự chủ học thuật, không thể có sáng tạo thực chất. Không có niềm tin thể chế, không thể có đột phá khoa học.

Trong lịch sử phát triển của mọi quốc gia, luôn có những giai đoạn mà giáo dục chỉ đóng vai trò phổ cập tri thức. Nhưng cũng có những giai đoạn, giáo dục phải đảm nhận sứ mệnh khai mở tương lai quốc gia. Việt Nam đang bước vào giai đoạn thứ hai ấy.

Muốn có nền kinh tế sáng tạo, phải có đại học sáng tạo. Muốn có doanh nghiệp công nghệ mạnh, phải có hệ sinh thái nghiên cứu mạnh. Muốn có nguồn nhân lực chất lượng cao, phải có đội ngũ giảng viên và nhà khoa học được trao quyền tự chủ, được tôn trọng và được tạo điều kiện cống hiến.