Mỹ áp trừng phạt một trong những khách hàng dầu thô lớn nhất của Iran

Nhà máy lọc dầu Hengli Petrochemical Đại Liên. Ảnh: THX

Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh Washington và Tehran chuẩn bị tiến hành vòng đàm phán tiếp theo dự kiến diễn ra vào ngày 27/4.

Theo hãng tin Reuters, Bộ Tài chính Mỹ đã đưa nhà máy lọc dầu Hengli Petrochemical Đại Liên vào danh sách trừng phạt, với cáo buộc đây là một trong những khách hàng lớn nhất nhập khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ từ Iran.

Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ cho biết ngoài nhà máy trên, Washington cũng áp đặt trừng phạt đối với khoảng 40 công ty vận tải biển và tàu thuyền, bị cho là có liên quan đến “hạm đội bí mật” chuyên vận chuyển dầu của Iran nhằm né tránh các lệnh trừng phạt quốc tế.

Phản ứng trước động thái của Mỹ, phía Trung Quốc bày tỏ lập trường phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương mà Bắc Kinh cho là “bất hợp pháp”. Trong tuyên bố cùng ngày, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington nhấn mạnh các hoạt động thương mại bình thường không nên bị gián đoạn, đồng thời kêu gọi Mỹ chấm dứt việc “lạm dụng” các công cụ trừng phạt để gây sức ép đối với doanh nghiệp Trung Quốc.

Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc nêu rõ Washington cần ngừng chính trị hóa các vấn đề thương mại và công nghệ, đồng thời không sử dụng các biện pháp trừng phạt như một công cụ nhằm vào các công ty nước này.

Trước đó, trong năm 2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với một số nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ của Trung Quốc, thường được gọi là các nhà máy “ấm trà”. Các doanh nghiệp bị nhắm tới bao gồm Tập đoàn Hóa chất Hebei Xinhai, Công ty Hóa dầu Shandong Shouguang Luqing và Công ty Hóa chất Shandong Shengxing, với lý do các đơn vị này mua dầu từ Iran.

Theo đánh giá của giới phân tích, các biện pháp trừng phạt đã tạo ra nhiều khó khăn đối với các nhà máy lọc dầu nhỏ của Trung Quốc. Những trở ngại chủ yếu bao gồm việc tiếp cận nguồn cung dầu thô gặp khó khăn hơn, đồng thời các sản phẩm tinh chế buộc phải được tiêu thụ dưới các tên gọi khác nhau nhằm tránh các ràng buộc pháp lý.

Theo AFP, các nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ hiện chiếm khoảng một phần tư tổng công suất lọc dầu của Trung Quốc. Tuy nhiên, nhóm doanh nghiệp này thường hoạt động với biên lợi nhuận thấp, thậm chí có thời điểm thua lỗ, và gần đây còn chịu tác động từ nhu cầu nội địa suy yếu.

Dữ liệu năm 2025 của công ty phân tích năng lượng Kpler cho thấy Trung Quốc là thị trường tiêu thụ chủ yếu của dầu mỏ Iran, với hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Tehran được vận chuyển tới quốc gia này.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định rằng các nhà máy lọc dầu nhỏ của Trung Quốc phần nào ít bị ảnh hưởng trực tiếp từ các lệnh trừng phạt của Mỹ, do mức độ liên kết hạn chế với hệ thống tài chính Mỹ. Theo đó, để gia tăng hiệu quả, Washington có thể cần mở rộng các biện pháp trừng phạt sang lĩnh vực ngân hàng.

Liên quan đến vấn đề này, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington đang triển khai một chiến dịch “siết chặt tài chính” nhằm vào Iran. Ông khẳng định Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nhắm tới các mạng lưới vận tải, các bên trung gian và khách hàng mà Iran sử dụng để đưa dầu ra thị trường toàn cầu.

Trước đó, ngày 15/4, phát biểu tại Nhà Trắng, ông Bessent cho biết Bộ Tài chính Mỹ đã gửi thư tới hai ngân hàng của Trung Quốc, cảnh báo khả năng áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp nếu phát hiện dòng tiền liên quan đến Iran đi qua các tài khoản của các tổ chức này.

Trong một diễn biến liên quan, các nhà máy lọc dầu nhỏ của Trung Quốc gần đây được cho là phải mua dầu Iran với mức giá cao hơn so với giá dầu Brent quốc tế. Nguyên nhân là do trước đó Mỹ đã tạm thời nới lỏng một số hạn chế đối với dầu Iran vận chuyển trên biển, làm dấy lên kỳ vọng một số quốc gia, trong đó có Ấn Độ, có thể gia tăng nhập khẩu. Tuy nhiên, tuần trước, Washington đã để các miễn trừ này hết hiệu lực.