Mỹ bất ngờ tính đường đưa nhà đầu tư vào Nord Stream, khí đốt Nga có thể trở lại Đức?

Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và đặc phái viên của Tổng thống Nga Kirill Dmitriev chờ đợi trước cuộc gặp với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Điện Kremlin ở Moscow, Nga, ngày 5/9. Ảnh: Reuters.

Các quan chức cấp cao của Nga và Mỹ, trong đó có Đặc phái viên Mỹ Jared Kushner, đã thảo luận về khả năng đưa một nhà đầu tư Mỹ vào hệ thống đường ống Nord Stream từng vận chuyển khí đốt Nga tới Đức trước khi Moscow phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine, theo 5 người am hiểu vấn đề.

Các cuộc thảo luận có sự tham gia của Kirill Dmitriev, cố vấn thân cận của Tổng thống Nga Vladimir Putin, và Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump, các nguồn tin cho biết.

Ông Kushner, người đang nỗ lực làm trung gian thúc đẩy một lệnh ngừng bắn giữa Nga và Ukraine, coi việc khôi phục các hoạt động kinh doanh là một phần quan trọng trong tiến trình hướng tới hòa bình. Nếu thành công, một thỏa thuận như vậy có thể mở đường để các nhà đầu tư Mỹ hưởng lợi từ dòng năng lượng cung cấp cho châu Âu sau khi chiến sự kết thúc.

Dmitriev và Kushner đã gặp nhau tại Moscow và New York trong những tuần gần đây. Hai nguồn tin cho Reuters biết chưa rõ Nord Stream được bàn đến ở mức độ nào trong các cuộc gặp này, nhưng vấn đề vẫn nằm trong chương trình nghị sự.

Một quan chức Nhà Trắng nói khi được hỏi về các cuộc thảo luận liên quan đến đường ống: “Bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải được Nga đàm phán với DFC (Cơ quan Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ) và Bộ Tài chính, đồng thời phải mang lại lợi ích cho người nộp thuế và các doanh nghiệp Mỹ.”

Tuy nhiên, quan chức này nói với Reuters rằng “gần đây không có cuộc thảo luận nào về Nord Stream”.

Trong tháng trước, ông Dmitriev đã gặp đại diện Bộ Năng lượng và Bộ Tài chính Mỹ để bàn về những sáng kiến năng lượng tiềm năng giữa Washington và Moscow. Đại diện của Dmitriev từ chối bình luận.

Hiện chưa rõ Washington quan tâm đến đâu đối với việc khôi phục dòng khí đốt Nga tới Đức, quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn nhất châu Âu.

Một quan chức Mỹ nhận định, xét những trở ngại hiện nay, một thỏa thuận như vậy khó có khả năng thành hiện thực trong trung hạn. Các đường ống Nord Stream đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ và Liên minh châu Âu (EU), đồng nghĩa việc khôi phục hoạt động hiện nay là bất hợp pháp.

Tổng thống Trump có thể miễn trừ hoặc nới lỏng các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Tuy nhiên, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng tới, việc này sẽ trở nên khó khăn hơn.

Đức và nhiều nước châu Âu khác, vốn đang chi hàng tỷ euro để củng cố quân đội nhằm tự bảo vệ trước Nga, nhiều khả năng sẽ phản đối mạnh mẽ việc mở lại Nord Stream.

Một phát ngôn viên Bộ Kinh tế và Năng lượng Đức cho biết Nord Stream và khí đốt Nga hiện nằm trong diện trừng phạt của châu Âu, đồng thời Đức đã tìm được các nguồn cung thay thế. Theo quan chức này, mọi quyết định mở lại đường ống đều cần được chính phủ phê duyệt và đây không phải điều Berlin mong muốn.

Trước khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine vào tháng 2/2022, Đức nhập khẩu hơn một nửa lượng khí đốt từ Nga thông qua hai tuyến Nord Stream. Các đường ống sau đó bị đình chỉ hoạt động khi Moscow siết nguồn cung sang châu Âu và bị phá hủy trong một loạt vụ nổ dưới biển vào tháng 9/2022.

Những trở ngại đối với quyền sở hữu Nord Stream

Các cuộc thảo luận giữa Moscow và Washington diễn ra trong bối cảnh châu Âu vẫn đặc biệt nghi ngờ động cơ của Nga.

Đầu năm nay, lãnh đạo 5 cơ quan tình báo châu Âu nói với Reuters rằng Nga không muốn nhanh chóng chấm dứt chiến sự và đang tận dụng các cuộc đàm phán với Mỹ để thúc đẩy những thỏa thuận kinh doanh.

Quan hệ giữa Nga và Đức, một trong những quốc gia hỗ trợ quân sự lớn nhất cho Ukraine, đã xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. Các quan chức Đức cáo buộc Moscow tiến hành một chiến dịch tấn công “lai” có hệ thống nhằm vào nước này.

Một số nghị sĩ Đức cho rằng những thỏa thuận kinh doanh với Nga có thể giúp củng cố nguồn lực cho Moscow trong khi cuộc chiến tại Ukraine vẫn tiếp diễn.

“Điều này có nguy cơ trở thành một thỏa thuận bẩn thỉu, khiến châu Âu phải trả giá đắt”, Michael Kellner, nghị sĩ từng phụ trách chính sách năng lượng của Đức sau khi xung đột Ukraine bùng phát, nói.

“Người Mỹ và người Nga sẽ cùng chia lợi nhuận”, ông Kellner nhận định.

Trong khi chính phủ liên minh Đức phản đối việc khởi động lại đường ống, đảng Alternative for Germany (AfD) lại ủng hộ phương án này.

Dmitriev dự kiến gặp lãnh đạo AfD vào đầu năm tới để thảo luận khả năng nối lại hoạt động bán khí đốt Nga cho Đức.

Tuy nhiên, cả phương án bán quyền sở hữu công ty kiểm soát hệ thống đường ống Nord Stream cho một nhà đầu tư Mỹ lẫn việc khôi phục dòng khí đốt Nga đều vấp phải nhiều trở ngại.

Công ty sở hữu Nord Stream hiện do tập đoàn năng lượng quốc doanh Nga Gazprom nắm 51% cổ phần. 31% còn lại được chia cho hai pháp nhân của Đức, trong khi phần còn lại thuộc về một doanh nghiệp Pháp và một doanh nghiệp Hà Lan.

Một nguồn tin khác cho biết hai cổ đông Đức đang tìm cách giữ lại cổ phần để duy trì ảnh hưởng của Berlin nếu Gazprom bán phần sở hữu của mình.

Vài ngày sau các cuộc gặp tại Moscow, ông Kushner nói tại Kyiv rằng ông đã trao đổi với các đối tác châu Âu về tác động của chiến sự đối với giá năng lượng. Ông ủng hộ ý tưởng về những “thỏa thuận thịnh vượng” nhằm khuyến khích hòa bình và tạo cho các nhà lãnh đạo “một điều gì đó để hướng tới”.

Một thỏa thuận khí đốt có thể làm hài lòng Điện Kremlin, nhưng đồng thời sẽ khoét sâu chia rẽ trong dư luận Đức, vốn vốn đã bất đồng về việc có nên tiếp tục mua năng lượng của Nga hay không.

Tại châu Âu, Ba Lan và các nước Baltic đặc biệt lo ngại trước Nga và kiên quyết phản đối việc khôi phục quan hệ năng lượng với Moscow.

Một nguồn tin am hiểu lập trường của chính phủ Ba Lan cho biết giới lãnh đạo nước này đang theo dõi các cuộc thảo luận về khả năng mở lại Nord Stream, nhưng vẫn kiên quyết phản đối.

Ngoài Nord Stream, Kushner và Dmitriev còn thảo luận về khả năng bán một loạt tài sản của tập đoàn năng lượng Nga Lukoil, từ các nhà máy lọc dầu đến các trạm xăng tại châu Âu và những khu vực khác, theo hai nguồn tin am hiểu vấn đề.

Theo phương án này, một liên danh gồm DFC — cơ quan đầu tư liên bang của Mỹ — cùng các nhà đầu tư từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) sẽ mua số tài sản trên, trong khi chính quyền Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt liên quan.

Một quan chức Nhà Trắng nói: “Về Lukoil, Steve (Witkoff) và Jared (Kushner) đã làm việc với DFC để đàm phán một khoản thanh toán ban đầu đáng kể cùng quyền hưởng lợi nhuận cho phía Mỹ.”

Lukoil và Gazprom không trả lời yêu cầu bình luận.