Oanh tạc cơ Tu-95: 'Gấu bay' và những cuộc săn đuổi trên không

Oanh tạc cơ Tu-95 không cần xâm nhập không phận đối phương để tạo ra sức ép. Chỉ cần xuất hiện trên những tuyến bay chiến lược gần Bắc Mỹ, Bắc Cực hoặc châu Âu, “Gấu bay” này đã đủ khiến hệ thống cảnh giới của phương Tây phải hoạt động.

Trong Chiến tranh Lạnh, oanh tạc cơ Tu-95 thường thực hiện các chuyến bay tầm xa trên Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương. Nga khôi phục các chuyến bay tầm xa từ năm 2007.

Bộ tư lệnh phòng không Bắc Mỹ (NORAD) cho biết kể từ thời điểm đó, lực lượng này ghi nhận trung bình khoảng 6-7 vụ đánh chặn máy bay quân sự Nga mỗi năm trong ADIZ Bắc Mỹ, dù con số thay đổi tùy từng năm.

Một ví dụ rõ ràng xảy ra ngày 24/7/2024. NORAD phát hiện, theo dõi và đánh chặn 2 oanh tạc cơ Tu-95 Nga cùng 2 oanh tạc cơ H-6 Trung Quốc trong ADIZ Alaska.

Tiêm kích Mỹ và Canada được điều lên nhận dạng và giám sát. Tuy nhiên, toàn bộ máy bay Nga và Trung Quốc vẫn ở trong không phận quốc tế, không đi vào không phận chủ quyền của Mỹ hoặc Canada.

Đây là điểm cần phân biệt. ADIZ là khu vực nhận dạng phòng không nằm ngoài không phận chủ quyền.

Máy bay quân sự nước ngoài có thể hoạt động hợp pháp trong vùng này, nhưng nước sở tại vẫn yêu cầu nhận dạng để bảo đảm an ninh hàng không và duy trì nhận thức tình huống.

NORAD sử dụng mạng lưới vệ tinh, radar mặt đất, radar trên không và tiêm kích để theo dõi những máy bay như oanh tạc cơ Tu-95.

Hoạt động này tiếp tục diễn ra. Ngày 19/2/2026, NORAD phát hiện 2 Tu-95, 2 tiêm kích Su-35 và một máy bay cảnh báo sớm A-50 của Nga trong ADIZ Alaska.

Mỹ thường điều 2 F-16, 2 F-35, một máy bay cảnh báo sớm E-3 và 4 máy bay tiếp dầu KC-135 để nhận dạng, đánh chặn và hộ tống nhóm máy bay này cho tới khi chúng rời khỏi ADIZ. NORAD xác nhận chúng không xâm nhập không phận Mỹ hoặc Canada.

Không chỉ Bắc Mỹ, oanh tạc cơ Tu-95 còn thường xuyên xuất hiện ở khu vực Bắc Cực và Tây Thái Bình Dương.

Nhật Bản cho biết trong tài khóa 2024, lực lượng tiêm kích nước này thực hiện 237 lần xuất kích liên quan đến máy bay Nga và ghi nhận các oanh tạc cơ Tu-95 thực hiện 4 lần bay qua Biển Nhật Bản.

Vì sao những chuyến bay như vậy vẫn khiến các nước xung quanh phải điều tiêm kích? Bởi Tu-95 là oanh tạc cơ chiến lược có khả năng mang tên lửa hành trình tầm xa.

Khi một máy bay loại này tiếp cận vùng nhận dạng phòng không, việc theo dõi giúp xác định nó là loại máy bay nào, đang bay theo hướng nào và có thay đổi hành trình hay không.

Đánh chặn vì thế không nhất thiết đồng nghĩa với một cuộc đối đầu quân sự. Trong nhiều trường hợp, tiêm kích chỉ cần áp sát để nhận dạng trực quan, duy trì khoảng cách an toàn và theo dõi máy bay cho đến khi nó rời khu vực.

Chính những cuộc “săn đuổi” không nổ súng này đã trở thành một phần quen thuộc của cuộc cạnh tranh trên không giữa Nga và phương Tây.

Tu-95 vì thế không chỉ là một oanh tạc cơ. Nó còn là một công cụ thể hiện sự hiện diện chiến lược.

Chỉ riêng việc “Gấu bay” Tu-95 xuất hiện gần Bắc Mỹ hoặc các tuyến hàng không chiến lược cũng đủ kích hoạt cả một chuỗi phản ứng giám sát và đánh chặn.