Mỹ chuẩn bị chiến dịch toàn cầu gây sức ép trong đàm phán hạt nhân, eo biển Hormuz với Iran

Các tàu khu trục lớp Aegis (từ trước đến sau): Tàu Yulgok Yi I của hải quân Hàn Quốc, tàu Benfold của hải quân Mỹ và tàu JS Atago của Lực lượng phòng vệ trên biển Nhật Bản tham gia cuộc tập trận ba bên ở ngoài khơi bờ biển Hàn Quốc, ngày 17/3/2023. Ảnh minh họa: YONHAP/TTXVN

Báo The Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết các lực lượng của Mỹ có kế hoạch truy đuổi các tàu trên toàn cầu đang hỗ trợ Tehran, như một phần trong nỗ lực rộng hơn nhằm gia tăng sức ép kinh tế đối với Iran.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh quân đội Iran siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz, tấn công một số tàu thương mại và tuyên bố tuyến đường thủy này nằm dưới sự “kiểm soát nghiêm ngặt”, khiến các công ty vận tải biển phải phản ứng trong tình trạng bất định.

Chiến dịch hải quân mở rộng ra ngoài Trung Đông

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã buộc 23 con tàu quay đầu khi cố rời các cảng của Iran như một phần của cuộc phong tỏa hải quân bắt đầu từ 21 giờ ngày 13/4 vừa qua.

Chiến dịch mở rộng sẽ cho phép lực lượng Mỹ kiểm soát các tàu liên quan đến Iran trên phạm vi toàn cầu, bao gồm các tàu chở dầu Iran ngoài Vịnh Ba Tư và các tàu vận chuyển vũ khí liên quan đến chính phủ Iran.

Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cho biết Mỹ “sẽ chủ động truy đuổi bất kỳ tàu treo cờ Iran hoặc bất kỳ tàu nào tìm cách cung cấp hỗ trợ vật chất cho Iran”.

Tướng Caine nói thêm: “Điều này bao gồm cả các tàu thuộc ‘hạm đội bóng tối’ chở dầu Iran”, ám chỉ những con tàu né tránh các quy định quốc tế, lệnh trừng phạt hoặc yêu cầu bảo hiểm.

Chiến dịch dự kiến sẽ được thực hiện một phần bởi Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Mỹ như một giai đoạn mới trong chiến dịch gây sức ép của Mỹ đối với Tehran, được các quan chức gọi là “Cơn thịnh nộ kinh tế”.

Sức ép gắn với đàm phán hạt nhân và căng thẳng ở eo biển Hormuz

Chính quyền của Tổng thống Donald Trump muốn sử dụng áp lực gia tăng để buộc Iran mở lại eo biển Hormuz và nhượng bộ trong các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của mình.

Ông Trump cho biết Iran đã đồng ý bàn giao kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao cho Mỹ, tuyên bố mà Tehran đã bác bỏ.

Các vấn đề then chốt trong đàm phán bao gồm thời gian Iran đình chỉ việc làm giàu uranium và liệu nước này có được nhận hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng ở nước ngoài hay không.

Căng thẳng mới bùng phát sau các cuộc đàm phán diễn ra cuối tuần trước tại Pakistan kết thúc mà không đạt được đột phá, và chưa có vòng đàm phán mới nào được lên lịch.

Tàu sân bay lớp Ford USS Gerald R. Ford đã tiến vào Địa Trung Hải. Ảnh: Hải quân Mỹ

Thời hạn ngừng bắn và thế trận quân sự

Một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa hai bên dự kiến sẽ hết hạn vào tuần tới, khi cả hai bên đều chuẩn bị cho khả năng giao tranh tái diễn.

Các quan chức Mỹ cho biết Iran vẫn sở hữu hàng nghìn tên lửa tầm trung và tầm ngắn, đồng thời đang đưa các bệ phóng ra khỏi kho lưu trữ dưới lòng đất, trong khi ngành công nghiệp quốc phòng của nước này đã bị thiệt hại nặng, hạn chế khả năng nhanh chóng sản xuất thêm vũ khí.

Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho biết lực lượng Mỹ đang ở trạng thái “sẵn sàng tối đa” để nối lại các hoạt động quân sự nếu đàm phán thất bại, dù các quan chức cho thấy sự do dự trong việc triển khai bộ binh.

Ông Hegseth cũng nói rằng việc tấn công các nhà máy điện của Iran vẫn là một lựa chọn, đồng thời thừa nhận nguy cơ bị trả đũa nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại Saudi Arabia và các quốc gia đồng minh khác.

Các biện pháp trừng phạt và thực thi toàn cầu

Bộ Tài chính Mỹ cho biết đang mở rộng các lệnh trừng phạt nhằm vào hoạt động buôn bán dầu của Iran, bao gồm các tàu và công ty liên quan đến ông trùm vận tải biển Mohammad Hossein Shamkhani.

Ông này là con trai của Ali Shamkhani, cố vấn cấp cao của lãnh đạo Iran, người đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel vào cuối tháng Hai.

Các biện pháp này bổ sung vào hàng trăm tàu liên quan đến Iran đã bị chính quyền Trump trừng phạt, và giờ đây có thể trở thành mục tiêu của các chiến dịch kiểm tra, lên tàu.

Quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche cho biết nhà chức trách sẽ truy tố những cá nhân tham gia mua bán dầu Iran bị trừng phạt.

Văn phòng Công tố Mỹ tại Đặc khu Columbia cho biết họ đang nhắm vào các mạng lưới hỗ trợ chính phủ Iran, với Đơn vị Tài chính Đe dọa tham gia vào các nỗ lực xin lệnh tịch thu tàu.

Đầu năm nay, quân đội Mỹ đã thể hiện khả năng theo dõi và chặn bắt tàu trên phạm vi toàn cầu, bao gồm các tàu chở dầu liên quan đến Venezuela tại Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương.

Ông Mark Nevitt, Phó Giáo sư luật tại Đại học Emory, cho rằng Mỹ dường như đang tiến hành nhiều hành động trên biển cùng lúc, bao gồm thực thi phong tỏa gần Iran, tịch thu tàu trên toàn cầu và nhắm vào các lô hàng bị coi là buôn lậu.

“Đây là một cách tiếp cận tối đa. Nếu muốn gia tăng áp lực lên Iran, bạn sẽ muốn sử dụng mọi thẩm quyền pháp lý mà mình có để làm điều đó”, Phó Giáo sư Nevitt nói.