Mỹ, Đan Mạch và Greenland ký thỏa thuận tăng cường an ninh Bắc Cực

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen và Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen ký thỏa thuận an ninh ba bên tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York, ngày 22/9/2026. (Ảnh: ABC News)

Lễ ký diễn ra bên lề khóa họp Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York, vài ngày sau khi Tổng thống Trump công bố thỏa thuận tăng cường hiện diện quân sự của Mỹ tại Greenland. Văn kiện vẫn có hiệu lực nếu Greenland lựa chọn trở thành một quốc gia độc lập trong tương lai.

Phát biểu trước lễ ký, Tổng thống Trump đánh giá thỏa thuận có ý nghĩa quan trọng đối với châu Âu, Mỹ và Greenland.

Ông Trump từng bày tỏ mong muốn Mỹ sở hữu Greenland từ năm 2019. Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông nhiều lần đề cập khả năng kiểm soát vùng lãnh thổ bán tự trị thuộc Đan Mạch này. Tuy nhiên, ngày 22/9, Tổng thống Mỹ không trả lời câu hỏi liệu Washington đã loại trừ khả năng mua lại Greenland hay chưa.

Trong nhiều tháng qua, giới chức Mỹ, Đan Mạch và Greenland đã tiến hành các cuộc đàm phán kín nhằm tìm kiếm giải pháp cho những quan ngại về an ninh mà Tổng thống Trump nêu ra đối với hòn đảo giàu tài nguyên khoáng sản này.

Những tuyên bố trước đây của ông Trump về Greenland từng gây căng thẳng trong nội bộ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cảnh báo việc Mỹ tiếp quản Greenland có thể đe dọa sự tồn tại của liên minh xuyên Đại Tây Dương.

Căng thẳng cũng khiến nhiều người trong số khoảng 56.000 cư dân Greenland lo ngại, đồng thời ảnh hưởng đến quan hệ giữa Mỹ với Đan Mạch và các đối tác Liên minh châu Âu (EU). Trong thời gian này, các nước châu Âu đã tăng cường tập trận an ninh và hỗ trợ tài chính cho Greenland.

Ngoài yếu tố an ninh, thương mại và tiềm năng khai thác tài nguyên cũng là những vấn đề được quan tâm. Khoảng hai phần ba diện tích Greenland nằm trong Vòng Bắc Cực, nơi băng biển tan đang mở ra thêm các tuyến vận tải hàng hải.

Mỹ đã hiện diện tại Greenland trong nhiều thập niên. Tuy nhiên, kể từ năm 1945, quy mô lực lượng Mỹ tại đây đã giảm từ hàng nghìn binh sĩ đóng tại 17 căn cứ và cơ sở xuống còn khoảng 200 quân nhân ở Căn cứ Không gian Pituffik, thuộc khu vực Tây Bắc Greenland.

Căn cứ Pituffik hiện hỗ trợ các hoạt động cảnh báo tên lửa, phòng thủ tên lửa và giám sát không gian của Mỹ và NATO.

Phát biểu tại Đại hội đồng Liên hợp quốc trước lễ ký, Tổng thống Trump cho biết Mỹ sẽ lập tức triển khai quá trình xây dựng lực lượng quân sự quy mô lớn tại những địa điểm phù hợp, trong đó có hai căn cứ quân sự lớn.

Năm 2025, Quốc hội Đan Mạch đã thông qua dự luật cho phép Mỹ đặt căn cứ quân sự trên lãnh thổ nước này. Động thái trên mở rộng thỏa thuận ký năm 2023 dưới thời chính quyền Tổng thống Joe Biden, theo đó quân đội Mỹ được tiếp cận rộng rãi các căn cứ không quân tại Đan Mạch.

Trước đó, Tổng thống Trump từng tuyên bố Mỹ cần kiểm soát Greenland để ngăn Nga hoặc Trung Quốc làm điều tương tự. Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết Washington ưu tiên đạt được thỏa thuận, nhưng vẫn nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của Greenland.

Mở rộng hiện diện quân sự của Mỹ tại Greenland

Theo nội dung được ba bên công bố sau lễ ký, thỏa thuận cho phép Washington “hiện đại hóa và mở rộng” hoạt động tại Căn cứ Không gian Pituffik.

Mỹ cũng có thể thiết lập các “khu vực phòng thủ” tại Narsarsuaq ở miền Nam và Mestersvig ở miền Đông Greenland. Washington được phép thành lập thêm các khu vực phòng thủ, tăng cường hoạt động quân sự hoặc mở rộng cơ sở hạ tầng trên hòn đảo.

Đối với những hợp đồng cung cấp hàng hóa và dịch vụ phục vụ việc xây dựng, duy trì hoặc tháo dỡ các căn cứ, phía Mỹ sẽ ưu tiên tối đa các nguồn cung ứng của Greenland.

Văn kiện cho phép quân đội Mỹ có phạm vi hoạt động rộng trên lãnh thổ Greenland, bao gồm khả năng tiếp cận dưới biển. Các bên khẳng định cùng có lợi ích trong việc tạo điều kiện để quân đội Mỹ bảo vệ khu vực NATO, Greenland và lục địa Mỹ.

Hoạt động hợp tác có thể bao gồm hệ thống phòng thủ tên lửa “Vòm Vàng” do Tổng thống Trump đề xuất. Tuy nhiên, Thủ tướng Frederiksen cho biết các bên chưa đưa ra quyết định về nội dung cụ thể liên quan hệ thống này.

Theo thỏa thuận, các quốc gia không thuộc NATO không được phép thiết lập cơ sở quân sự có người điều khiển hoặc không người điều khiển tại Greenland, cũng như duy trì sự hiện diện quân sự lâu dài, trừ khi các bên ký kết có quyết định khác.

Thỏa thuận không quy định thời hạn kết thúc. Nếu Greenland lựa chọn độc lập, vùng lãnh thổ này sẽ tiếp tục ở lại NATO, đồng thời tiếp nhận các quyền và nghĩa vụ của Đan Mạch theo văn kiện.

Các bên đánh giá thỏa thuận cùng có lợi

Thủ tướng Frederiksen gọi đây là một thỏa thuận có thể tồn tại lâu dài, mang lại lợi ích cho Mỹ, Greenland, Đan Mạch và toàn bộ NATO. Bà khẳng định đồng tình với quan điểm không để các đối thủ chiến lược tiến quá gần khu vực này.

Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen đánh giá đây là thỏa thuận “cùng có lợi” đối với cả ba bên, đồng thời nhấn mạnh an ninh của Mỹ và Greenland có mối quan hệ chặt chẽ.

Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cũng hoan nghênh việc ký kết. Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông cho rằng thỏa thuận, cùng với vai trò ngày càng lớn của NATO tại Bắc Cực, sẽ củng cố an ninh tập thể và góp phần xây dựng tương lai an toàn, ổn định hơn.

Tuy nhiên, những căng thẳng kéo dài trước khi thỏa thuận được ký kết được cho là đã ảnh hưởng đáng kể đến lòng tin giữa các bên.

Bà Naaja Nathanielsen, một trong hai nghị sĩ đại diện Greenland tại Quốc hội Đan Mạch và từng là thành viên chính quyền Greenland, cho biết người dân trên đảo đã trải qua giai đoạn khó khăn, với những lo ngại về nguy cơ mất lãnh thổ và ảnh hưởng đối với sinh kế.

Dù vậy, bà Nathanielsen đánh giá thỏa thuận là bước tiến lớn theo hướng tích cực. Đây cũng là thỏa thuận mang tính ràng buộc đầu tiên mà Greenland ký kết với tư cách một quốc gia tham gia, qua đó góp phần củng cố quyền tự chủ và tiếng nói của Greenland trong các vấn đề liên quan trực tiếp đến vùng lãnh thổ này.

Sau lễ ký, Thủ tướng Frederiksen nhận định Vương quốc Đan Mạch đang ở vị thế tốt hơn so với trước khi đạt được thỏa thuận.

Các nước thành viên NATO cũng bày tỏ sự nhẹ nhõm. Tổng thống Latvia Edgars Rinkevics đánh giá thỏa thuận là tín hiệu tích cực, đồng thời bày tỏ hy vọng những tranh cãi giữa các đồng minh liên quan Greenland sẽ khép lại.