Mỹ đe dọa phong tỏa hải quân 'vô thời hạn': Iran có thể chống chịu đến đâu?

Con tàu di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: AA/TTXVN

Tuy nhiên, theo truyền thông Qatar, trong tuần này, các nghị sĩ Mỹ đã bày tỏ lo ngại sau những thông tin về tình trạng đáng báo động trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln, trong đó có trường hợp một thủy thủ tìm cách nhảy xuống biển.

Trong khi đó, bất chấp tuyên bố của Tổng thống Donald Trump rằng Mỹ đang “kiểm soát hoàn toàn” eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược bị Iran đóng cửa hồi đầu tháng 3, không lâu sau khi chiến sự bắt đầu - chỉ một số ít tàu có thể đi qua tuyến hàng hải này trong tuần qua.

Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) của Iran ngày 12/8 tuyên bố trên mạng xã hội X rằng eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa và sẽ không được mở lại cho đến khi các điều kiện của Tehran được chấp thuận.

Vậy Mỹ thực sự có thể duy trì phong tỏa hải quân trong bao lâu và Iran có thể đối phó đến khi nào?

Tuyên bố của phía Mỹ

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth. Ảnh tư liệu: PAP/TTXVN

Ngày 13/8, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết quân đội nước này có thể duy trì hiện diện hải quân tại khu vực “vô thời hạn” để thực thi lệnh phong tỏa các cảng của Iran.

“Vô thời hạn. Hải quân Mỹ có thể duy trì một lệnh phong tỏa như vậy bởi chúng tôi sẽ luân phiên các tàu ra vào, như vẫn đang làm, và sẽ tiếp tục như vậy”, ông Hegseth nói với các phóng viên trong chuyến thăm Panama.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng cho biết Washington sẽ áp dụng các biện pháp kinh tế mới nhằm gây sức ép với Iran, kết hợp với việc tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz để ngăn hoạt động ra vào các cảng của Iran.

“Hãy chờ đợi những thông báo tiếp theo vào tuần tới, bởi chúng tôi sẽ áp dụng những biện pháp chưa từng có trong lịch sử cô lập kinh tế một quốc gia. Đó sẽ là sự kết hợp giữa mức độ cô lập kinh tế chưa từng có và việc tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz, qua đó ngăn mọi hoạt động ra vào các cảng của Iran”, ông Bessent nói trong cuộc phỏng vấn với Newsmax ngày 13/8.

Khả năng duy trì phong toả của Hải quân Mỹ

Khả năng duy trì hoạt động lâu dài của Hải quân Mỹ đang được đặt câu hỏi sau những thông tin về tình trạng trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln, lực lượng chủ lực tham gia các hoạt động quanh eo biển Hormuz.

Hai ấn phẩm chuyên về quân sự của Mỹ là Navy Times và Stars and Stripes dẫn lời thân nhân của quân nhân trên tàu cho biết sức khỏe tinh thần và tinh thần của một số người đang suy giảm, trong đó có trường hợp một thủ tìm cách nhảy xuống biển vì tình trạng mà gia đình mô tả là “kiệt sức nghiêm trọng”.

Thượng nghị sĩ Dân chủ Richard Blumenthal cho biết USS Abraham Lincoln đã hoạt động trong thời gian kỷ lục, liên tục trên biển gần 7 tháng, vượt thời gian triển khai trước đây của một tàu sân bay Mỹ mà không ghé cảng. Ông cũng nêu những lo ngại về điều kiện sinh hoạt, nguồn nước, các sự cố an toàn và sức khỏe tinh thần của quân nhân trên tàu.

Ông Hegseth bác bỏ các thông tin cho rằng điều kiện trên tàu đang xấu đi, gọi những báo cáo này là “hoàn toàn xuyên tạc”. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cũng khẳng định không có quân nhân nào trên tàu thiệt mạng, đồng thời cho biết một thủy thủ rơi xuống biển ngày 3/8 đã được cứu an toàn.

Theo ông Harlan Ullman, cựu sĩ quan cấp cao Hải quân Mỹ, các tàu chiến hoạt động trong thời gian dài vẫn cần được đưa vào cảng để bảo dưỡng. Với những tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân và có hệ thống phức tạp, nhiều công việc bảo trì không thể thực hiện đầy đủ khi tàu đang hoạt động trên biển.

Ông cho rằng thời gian triển khai kéo dài có thể làm suy giảm mức độ sẵn sàng và năng lực hoạt động của tàu, qua đó đặt ra thách thức đối với khả năng duy trì phong tỏa lâu dài của Mỹ.

Chính quyền Tổng thống Trump cho biết sẽ luân phiên tàu chiến để giảm áp lực cho lực lượng hải quân tại vùng Vịnh. Ngày 14/8, có thông tin tàu sân bay USS George Washington, hiện hoạt động ở Thái Bình Dương, đã bắt đầu di chuyển về phía Trung Đông.

Sức chống chịu lệnh phong toả của Iran

Tàu thương mại chờ đi qua eo biển Hormuz, gần thị trấn Khasab ở miền Bắc Oman, ngày 29/5/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Mỹ hy vọng việc duy trì phong tỏa hải quân sẽ làm suy yếu nghiêm trọng nền kinh tế Iran.

Tổng thống Trump cho biết ông muốn gây sức ép lên nền kinh tế Tehran thay vì nối lại chiến dịch quân sự. Ông cũng cho rằng tình hình tài chính của Iran đang “rất tồi tệ”, viện dẫn lạm phát cao và những khó khăn trong việc trả lương cho binh sĩ.

“Chúng tôi đang giảm mức độ can dự”, ông Trump nói với trang tin Axios trong cuộc phỏng vấn ngày 9/8 về cách Mỹ tiếp cận cuộc chiến với Iran.

Lệnh phong tỏa của Mỹ đã gây sức ép lên nguồn thu quan trọng nhất của Tehran là dầu thô. Iran được cho là đã mất ít nhất 6 tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ kể từ khi lệnh phong tỏa bắt đầu ngày 13/4, động thái mà Tehran gọi là “hành động cướp biển”.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Iran vẫn có những yếu tố giúp nước này duy trì khả năng chống chịu.

Ông Ali Vaez, Phó Giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho rằng Iran có thể đẩy căng thẳng lên mức cao hơn bằng cách nhằm vào các tài sản hải quân của Mỹ hoặc thúc đẩy lực lượng Houthi ở Yemen siết chặt hoạt động xuất khẩu năng lượng trong khu vực.

“Tehran tính toán rằng trong mọi cuộc đấu sức với Washington, Mỹ đều là bên xuống thang trước và họ không thấy nhiều lý do để tin rằng lần này sẽ khác”, ông nói.

Các nhà quan sát cũng lưu ý rằng kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra, Tổng thống Trump đã nhiều lần đe dọa tiến hành hành động quân sự nhằm vào Tehran, nhưng sau đó lại rút lui vào phút chót.

Giới chuyên gia cho rằng quyền kiểm soát eo biển Hormuz là một đòn bẩy quan trọng của Iran. Tehran nhiều lần tuyên bố sẽ không mở lại tuyến hàng hải chiến lược này cho đến khi Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân, gỡ bỏ các lệnh trừng phạt và giải tỏa các tài sản của Iran.

Ngày 13/8, Tư lệnh Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Chuẩn Đô đốc Ali Azmaei, tuyên bố Iran kiểm soát chặt chẽ mọi hoạt động di chuyển qua eo biển Hormuz. Hãng thông tấn Tasnim dẫn lời ông cho biết không có hoạt động nào trên eo biển này nằm ngoài sự theo dõi của Hải quân IRGC.

Ông Mostafa Khoshcheshm, Giáo sư tại Đại học Khoa học Ứng dụng và Công nghệ ở Tehran, cho rằng Iran nhìn nhận cuộc đối đầu với Mỹ chủ yếu là một cuộc chiến kinh tế thay vì quân sự.

“Iran hiểu rằng nếu muốn đánh bại Mỹ, họ phải tiến hành chiến tranh bất đối xứng. Trong cuộc chiến kinh tế này, eo biển Hormuz có ý nghĩa quan trọng nhất”, ông Khoshcheshm nói.

Theo giáo sư này, Iran cũng hy vọng Mỹ cuối cùng sẽ “thừa nhận thất bại và rời khỏi khu vực”.

Một khía cạnh khác được các chuyên gia đề cập là khả năng Iran gây sức ép lên các nước trong khu vực thông qua những cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở quân sự Mỹ cũng như cơ sở hạ tầng và năng lượng.

Ông Mehran Kamrava, Giáo sư Chính phủ tại Đại học Georgetown ở Qatar, cho rằng Iran đang tìm cách gây sức ép kinh tế lên các nước trong khu vực, đặc biệt là Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Saudi Arabia và Kuwait. Theo ông, mục tiêu là khiến những nước này gây sức ép trở lại với Mỹ và thúc đẩy Washington đàm phán với Tehran.

Ông Kamrava hoài nghi về khả năng sức ép kinh tế của Mỹ có thể phát huy hiệu quả, đặc biệt khi giới lãnh đạo Iran không chịu áp lực chính trị trong nước giống như chính quyền Tổng thống Trump.

“Vì vậy, tôi không chắc chiến thuật này sẽ phát huy hiệu quả vào thời điểm hiện tại”, ông nói.

Nhìn tổng thể, bài toán đối với Washington không chỉ nằm ở khả năng duy trì lực lượng trên biển, mà còn ở việc liệu sức ép kinh tế có đủ để buộc Tehran thay đổi lập trường hay không. Trong khi đó, Iran vẫn có trong tay những đòn bẩy quan trọng, đặc biệt là eo biển Hormuz, khiến việc duy trì phong tỏa và gây sức ép kinh tế trở thành một cuộc giằng co kéo dài.