Mỹ đột ngột ra điều kiện khó, Ả-rập Xê-út rơi vào thế bị ép

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thái tử kế vị Ả-rập Xê-út Mohammed bin Salman. (Ảnh: Reuters)

Ông Trump nói rằng thỏa thuận chỉ có hiệu lực nếu Ả-rập Xê-út tham gia Hiệp định Abraham. Đây là thỏa thuận mà Mỹ đóng vai trò trung gian, theo đó một số quốc gia Ả-rập đã thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel.

Ả-rập Xê-út từ lâu vẫn khẳng định sẽ không tham gia hiệp định này nếu không có lộ trình rõ ràng hướng tới việc thành lập nhà nước Palestine.

Ngày 23/7, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết ông Trump đã nhiều lần trao đổi với các đồng minh vùng Vịnh và Ả-rập về việc gắn thỏa thuận hạt nhân với Hiệp định Abraham. Bà nhấn mạnh, nếu Ả-rập Xê-út không tham gia hiệp định này thì “thỏa thuận sẽ không được thực hiện”.

Trước đó, Mỹ và Ả-rập Xê-út công bố thỏa thuận cho phép Riyadh làm giàu uranium và xây dựng các lò phản ứng hạt nhân bằng công nghệ của Mỹ mà không phải chịu cơ chế thanh sát đặc biệt của Liên Hợp Quốc, trong khi đây là điều Washington áp dụng với Iran.

Chỉ sau 1 ngày, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social: "Thỏa thuận hạt nhân dân sự (sẽ không có hoạt động làm giàu vật liệu!)… chỉ phục vụ mục đích phi quân sự giống như các chương trình mà Iran, UAE (và các nước khác) đang có. Thỏa thuận sẽ được phê duyệt nhưng hoàn toàn phụ thuộc vào việc Ả-rập Xê-út tham gia Hiệp định Abraham rất đáng trân trọng và thành công”.

Ông cũng khẳng định: “Mỹ không phản đối các cơ sở hạt nhân dân sự (không làm giàu uranium)”.

Theo quy định, Quốc hội Mỹ sẽ có 90 ngày làm việc để xem xét thỏa thuận trước khi văn kiện có hiệu lực. Ngoài ra, hai bên sẽ nghiên cứu tính khả thi trong 2 năm đối với nội dung liên quan đến làm giàu uranium.

Đại sứ quán Ả-rập Xê-út tại Washington chưa phản hồi đề nghị bình luận về bài đăng của ông Trump.

Trước khi ông Trump đưa ra điều kiện liên quan đến Hiệp định Abraham, Ả-rập Xê-út khẳng định thỏa thuận nhằm hỗ trợ đa dạng hóa nguồn năng lượng và tuân thủ “các tiêu chuẩn quốc tế cao nhất” về an toàn, an ninh hạt nhân và không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Phát biểu với các phóng viên tại Nhà Trắng ngày 23/7, bà Leavitt cho biết: “Chúng tôi sẽ tiếp tục trao đổi với phía Ả-rập Xê-út để hoàn tất thỏa thuận và hy vọng họ sẽ sớm tham gia Hiệp định Abraham”.

Vốn lo ngại thỏa thuận hạt nhân với giữa Mỹ và Ả-rập Xê-út sẽ châm ngòi cho cuộc chạy đua vũ trang ở Trung Đông, Israel hoan nghênh điều kiện mà ông Trump đưa ra.

Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố: “Việc Ả-rập Xê-út tham gia Hiệp định Abraham sẽ là một bước tiến mang tính lịch sử đối với hòa bình ở Trung Đông”.

Khi được hỏi có phải Thủ tướng Netanyahu vận động Mỹ gắn thỏa thuận hạt nhân với Hiệp định Abraham hay không, bà Leavitt trả lời: “Theo tôi được biết thì không”.

Giới quan sát vẫn chưa rõ ông Trump muốn nói gì khi tuyên bố trên Truth Social rằng “sẽ không có hoạt động làm giàu uranium”. Cũng chưa rõ có phải ông đang đề cập đến uranium được làm giàu ở cấp độ cao dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân hay không.

Uranium cấp độ vũ khí thường được làm giàu đến khoảng 90%, trong khi nhiên liệu cho các lò phản ứng hạt nhân dân sự chỉ cần được làm giàu ở mức tối đa khoảng 6%.

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA) của Liên Hợp Quốc cho biết đang chờ đề nghị chính thức từ Washington và Riyadh để triển khai các biện pháp giám sát, xác minh theo thỏa thuận trước khi trình Hội đồng Thống đốc IAEA xem xét phê chuẩn.