Mỹ đưa lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ lên vận tải cơ C-17 trong thử nghiệm lịch sử

Ngày 15/2/2026, Không quân Mỹ thực hiện một nhiệm vụ được coi là mang tính “trình diễn năng lực” khi lần đầu tiên không vận một lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ tới một căn cứ không quân để thử nghiệm triển khai nhanh.

Chuyến bay xuất phát từ Căn cứ Dự bị Không quân March ở bang California và kết thúc tại Căn cứ Không quân Hill ở bang Utah.

Theo các nguồn tin quốc tế, thiết bị được vận chuyển là lò phản ứng hạt nhân modular mang tên Ward 250, do công ty Valar Atomics phát triển.

Đây không phải loại nhà máy hạt nhân truyền thống quy mô lớn, mà là một hệ thống “đóng gói” theo mô-đun, được thiết kế để có thể di chuyển bằng đường không và lắp đặt trong thời gian ngắn tại các vị trí có yêu cầu năng lượng đặc biệt.

Điểm quan trọng nhất của cuộc thử nghiệm là tính cơ động. Thay vì phải xây dựng hệ thống điện, kéo đường dây hoặc vận chuyển nhiên liệu liên tục bằng xe bồn, một lò phản ứng siêu nhỏ có thể tạo ra nguồn điện ổn định ngay tại chỗ.

Với quân đội, điều này đồng nghĩa việc một căn cứ tiền phương, một trạm radar, hay một trung tâm chỉ huy dã chiến có thể duy trì hoạt động trong thời gian dài mà không phụ thuộc vào chuỗi hậu cần nhiên liệu vốn dễ bị đối phương đánh phá.

Trong nhiệm vụ ngày 15/2/2026, Mỹ sử dụng máy bay vận tải chiến lược C-17 Globemaster III, loại máy bay có khả năng chở hàng nặng, bay xa và hạ cánh ở các đường băng ngắn.

Việc lựa chọn C-17 không chỉ vì tải trọng, mà còn vì nó là “xương sống” của năng lực triển khai nhanh của quân đội Mỹ trên toàn cầu.

Nói cách khác, nếu lò phản ứng siêu nhỏ có thể đi bằng C-17, thì về lý thuyết nó có thể được đưa tới gần như bất kỳ chiến trường nào mà Mỹ có khả năng tiếp cận.

Ward 250 được mô tả có công suất phát điện tối đa khoảng 5 megawatt, đủ để cung cấp điện cho khoảng 5.000 hộ gia đình trong điều kiện dân sự.

Tuy nhiên, trong giai đoạn thử nghiệm ban đầu, lò phản ứng này được vận hành theo từng bước, bắt đầu ở mức khoảng 100 kilowatt, sau đó nâng lên 250 kilowatt, trước khi tiến tới các mức công suất cao hơn.

Một chi tiết then chốt là lò phản ứng được vận chuyển không mang nhiên liệu hạt nhân. Điều này nhằm giảm tối đa rủi ro an toàn trong quá trình bay và xử lý trên mặt đất, đồng thời phù hợp với các quy định kiểm soát vật liệu hạt nhân.

Trong cách tiếp cận modular, các thành phần được tách rời và đóng gói theo cấu hình vận chuyển, sau đó mới lắp ghép và hoàn thiện ở địa điểm thử nghiệm.

Về mặt chiến lược, đây là bước đi phản ánh một xu hướng mới trong tư duy hậu cần quân sự của Mỹ: coi năng lượng là một “điểm yếu chiến trường” cần được vũ khí hóa theo nghĩa phòng thủ.

Trong nhiều cuộc chiến hiện đại, các căn cứ tiền phương thường phải dựa vào máy phát điện chạy diesel.

Nhưng nhiên liệu lại là thứ phải vận chuyển liên tục qua những tuyến đường dễ bị phục kích hoặc tấn công bằng máy bay không người lái. Một nguồn điện tại chỗ, hoạt động lâu dài, sẽ giúp giảm áp lực hậu cần và giảm độ “lộ” của căn cứ.

Bên cạnh ứng dụng quân sự, Mỹ cũng muốn chứng minh tính khả thi của mô hình này trong các tình huống dân sự như cứu trợ thiên tai, cấp điện cho vùng bị cô lập hoặc thay thế tạm thời khi lưới điện bị tấn công.

Tuy nhiên, khác với các nguồn điện di động thông thường, lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ đòi hỏi quy trình bảo đảm an toàn nghiêm ngặt, từ kiểm soát bức xạ đến xử lý chất thải phóng xạ.

Giới quan sát cho rằng thử nghiệm ở Utah mang tính “bước đệm”: Mỹ cần dữ liệu thực tế về quy trình vận chuyển, lắp đặt, vận hành và bảo vệ một thiết bị hạt nhân dạng mô-đun trong môi trường quân sự.

Những câu hỏi lớn vẫn còn đó, như chi phí vận hành, tiêu chuẩn pháp lý, cơ chế bảo vệ chống phá hoại, cũng như bài toán xử lý nhiên liệu và chất thải trong vòng đời dự án.

Dù còn nhiều thách thức, việc không vận thành công Ward 250 đã mở ra một hình dung mới về cách các căn cứ tương lai có thể tự cấp điện.

Trong bối cảnh chiến tranh hiện đại ngày càng phụ thuộc vào radar, trung tâm dữ liệu, liên lạc vệ tinh và các hệ thống điều khiển tự động, nguồn điện ổn định không còn là vấn đề hậu cần đơn thuần, mà trở thành một yếu tố quyết định khả năng tác chiến.

Việt Hùng