Mỹ gia tăng sức ép với Iran, căng thẳng tại Hormuz tiếp tục leo thang

Toàn cảnh đảo Qeshm của Iran. Ảnh: AFP

Căng thẳng quân sự gia tăng

Truyền thông Iran ngày 8-11 đưa tin người dân nghe thấy nhiều tiếng nổ tại đảo Qeshm và cảng Jask, thuộc tỉnh Hormozgan, miền Nam nước này. Hãng thông tấn IRNA cho biết hai tiếng nổ được ghi nhận trên đảo Qeshm, nằm tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, giới chức Iran chưa xác nhận nguyên nhân và mức độ thiệt hại của các vụ việc.

Diễn biến trên xảy ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6-11 xác nhận quân đội nước này tiến hành cuộc không kích nhằm vào một đơn vị phòng không Iran gần đảo Qeshm. Ông Trump mô tả đây là những cuộc tấn công quy mô nhỏ nhưng có tác động đáng kể, khẳng định hệ thống phòng không của Iran đã bị vô hiệu hóa trong thời gian ngắn.

Trước đó, truyền thông Iran cũng đưa tin lực lượng phòng không nước này đánh chặn các máy bay không người lái (UAV) của Mỹ, trong đó có MQ-1 và MQ-9. Những thông tin này chưa được Washington xác nhận đầy đủ.

Tại eo biển Hormuz, tình hình an ninh hàng hải tiếp tục diễn biến phức tạp. Theo Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), ít nhất 11 tàu bị tấn công tại khu vực này và các vùng biển lân cận trong tuần kết thúc ngày 6-11, trong đó 3 tàu bị chìm.Iran cảnh báo các tàu chở dầu và tàu thương mại sử dụng những tuyến hàng hải không được phép có thể đối mặt nguy cơ trúng thủy lôi. Hải quân Iran cũng thông báo một số tàu chở dầu bốc cháy sau các sự cố tại khu vực. Tuy nhiên, nguyên nhân cụ thể của những vụ việc vẫn chưa được xác minh độc lập.

Hoạt động hàng hải qua Hormuz đang suy giảm đáng kể. Báo cáo của UKMTO ghi nhận 170 lượt tàu rời eo biển và 155 lượt tàu đi vào trong tuần, thấp hơn khoảng 65% so với thời điểm trước xung đột.

Mỹ mở rộng chiến dịch phong tỏa

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 7-11 thông báo thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Iron Gate, đặt trụ sở tại Tampa, bang Florida, với khoảng 20 nhân sự quân sự và dân sự. Lực lượng này phối hợp với các cơ quan chính phủ Mỹ nhằm ngăn Iran vận chuyển vũ khí, công nghệ lưỡng dụng, vật tư thuộc diện trừng phạt và duy trì những nguồn thu mà Washington cho là bất hợp pháp thông qua các tuyến đường bộ và biển Caspi.

Động thái mới bổ sung cho chiến dịch phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran. Theo CENTCOM, biện pháp này đã ngăn Tehran xuất khẩu lượng dầu thô trị giá hơn 25 tỷ USD. Tư lệnh CENTCOM Brad Cooper cho rằng việc phối hợp giữa các cơ quan chính phủ sẽ hạn chế khả năng Iran tái thiết năng lực sản xuất quốc phòng và bổ sung trang thiết bị quân sự.

Phản ứng trước sức ép từ Washington, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei ngày 8-11 cảnh báo Mỹ sẽ phải đối mặt với đòn đáp trả “mang tính hủy diệt” nếu phát động cuộc chiến mới.Tehran đồng thời tuyên bố chưa mở lại eo biển Hormuz cho đến khi các điều kiện của nước này được đáp ứng. Theo giới chức Iran, 7 yêu cầu được đưa ra tập trung vào chấm dứt giao tranh, dỡ bỏ phong tỏa và các biện pháp trừng phạt, giải quyết vấn đề tài sản và bồi thường trước khi tiến hành đàm phán hạt nhân.

Ngoại giao tìm cách ngăn chiến tranh

Song song với các hoạt động quân sự, những nỗ lực trung gian nhằm thúc đẩy đối thoại giữa Washington và Tehran đang được đẩy mạnh. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 7-11 cho biết ông đã trao đổi với 12 ngoại trưởng trong vòng 48 giờ, trong đó có đại diện Oman, Qatar, Saudi Arabia và Pakistan. Ông nhấn mạnh sự cần thiết thiết lập các cơ chế bảo đảm an ninh khu vực mà không có sự can thiệp của các cường quốc ngoài khu vực. Qatar cũng tiếp tục thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao, kêu gọi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình, đồng thời cảnh báo các bên không nên chờ đợi một “thời điểm hoàn hảo” để đàm phán.

Tuy nhiên, triển vọng hòa giải vẫn đối mặt nhiều trở ngại. Nhà phân tích Trita Parsi, Phó Chủ tịch điều hành Viện Quincy về Chính sách Nhà nước Có trách nhiệm, cho rằng kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ có thể làm giảm sức ép chính trị đối với Tổng thống Trump trong việc đạt thỏa thuận, đồng thời gia tăng ảnh hưởng của các nhân vật ủng hộ đường lối cứng rắn.Trong khi đó, nhà phân tích Mostafa Najafi nhận định quan hệ Mỹ - Iran đang liên tục dao động giữa chiến tranh và đàm phán, nhưng nguy cơ xung đột có chiều hướng gia tăng.

Những diễn biến tại Qeshm và Hormuz cho thấy đối đầu Mỹ - Iran đang mở rộng trên cả phương diện quân sự, kinh tế và hàng hải. Trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì các tuyên bố cứng rắn, khả năng đạt được một thỏa thuận ngoại giao sẽ đóng vai trò quyết định đối với triển vọng ổn định khu vực và an ninh năng lượng toàn cầu.