Mỹ - Iran giằng co, nguy cơ xung đột tái bùng phát
Iran liên tiếp tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu quân sự tại Bahrain và Kuwait, trong khi Mỹ không kích các cơ sở quân sự ở miền Nam Iran. Những diễn biến mới tại eo biển Hormuz cho thấy căng thẳng giữa hai bên chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân USS Theodore Roosevelt neo đậu ngoài khơi cảng Pearl Harbor, thành phố Honolulu (Mỹ) ngày 6/7/2026, trong cuộc tập trận hải quân đa quốc gia quy mô lớn RIMPAC do Mỹ dẫn đầu. Ảnh: Yonhap/TTXVN phát
Các nhà phân tích nhận định tình hình hiện nay khá mong manh. Nếu những bất đồng không được giải quyết bằng con đường ngoại giao, các động thái đáp trả lẫn nhau có thể đẩy hai bên vào một cuộc đối đầu mới, thậm chí kéo Israel trở lại các hoạt động quân sự nhằm vào Iran.
Căng thẳng lan rộng tại vùng Vịnh
Mỹ hiện duy trì lực lượng tại các căn cứ quân sự ở Bahrain và Kuwait. Tehran cho rằng hai nước này có liên quan đến những cuộc không kích gần đây của Mỹ nhằm vào miền Nam Iran. Sau một thời gian không bị tấn công kể từ đầu tháng 9, cả Bahrain và Kuwait đều trở thành mục tiêu của các đợt tập kích bằng thiết bị bay không người lái (UAV) trong những ngày qua.
Căng thẳng tại Bahrain gia tăng từ ngày 13/11, khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) điều UAV mang thuốc nổ hướng về Căn cứ Không quân Riffa, sau cuộc không kích của Mỹ tại cảng Sirik, thuộc tỉnh Hormozgan, miền Nam Iran. Sau đó, Iran tiếp tục tiến hành một số đợt tấn công, trong khi Mỹ nhiều lần tập kích đảo Qeshm của Iran.
IRGC cảnh báo Bahrain về quan hệ hợp tác an ninh với Mỹ. Ngày 18/11, Kuwait cũng thông báo phát hiện UAV xâm nhập. Quân đội Iran tuyên bố mục tiêu là các trang thiết bị quân sự của Mỹ tại Căn cứ Không quân Ali Al Salem. Theo các thông tin được công bố, Iran không sử dụng tên lửa trong những đợt tấn công nhằm vào Bahrain và Kuwait lần này.
Ông Mohammad Eslami, chuyên gia phân tích chính sách đối ngoại tại Tehran, cho rằng Iran đang tìm cách từng bước làm suy giảm năng lực quân sự của Mỹ trong khu vực, đặc biệt là những cơ sở mà Tehran cho rằng đã được sử dụng trong cuộc chiến.
Ông Eslami nhận định Iran sẽ tiếp tục hành động chừng nào xung đột chưa được giải quyết bằng một thỏa thuận chính trị, bất kể Mỹ có duy trì lệnh phong tỏa hay áp dụng thêm các biện pháp gây sức ép khác.
Phong tỏa kinh tế, đàm phán tiếp tục bế tắc
Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng các quan chức trong chính quyền khẳng định lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng miền Nam Iran và các biện pháp trừng phạt đang phát huy hiệu quả. Washington được cho là muốn thông qua sức ép kinh tế buộc Tehran chấp nhận những điều kiện của Mỹ để chấm dứt chiến tranh.
Tuy nhiên, Iran ngày càng thể hiện lập trường không chấp nhận duy trì tình trạng hiện nay, trong bối cảnh các biện pháp trừng phạt ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất nhập khẩu của nước này.
Theo ông Andreas Krieg, Phó Giáo sư nghiên cứu an ninh tại Đại học King's College London (Anh), các cuộc tấn công gần đây của Iran nhằm vào những cơ sở quân sự trong khu vực có thể liên quan trực tiếp đến sức ép kinh tế từ Mỹ.
Ông Krieg cho rằng thông qua việc nhắm vào các mục tiêu quân sự của Mỹ tại vùng Vịnh, Tehran muốn thăm dò giới hạn phản ứng của Washington, đồng thời khiến các biện pháp gây sức ép kinh tế của Mỹ trở nên tốn kém hơn đối với các đối tác trong khu vực.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lệnh phong tỏa trên biển đã ngăn Iran đưa dầu thô lên các tàu chở dầu kể từ cuối tháng 8. Cơ quan này cũng tuyên bố hơn 1,7 tỷ thùng dầu của các nước Arab láng giềng Iran đã được vận chuyển qua eo biển Hormuz dưới sự bảo vệ của Mỹ.
Trong khi đó, Iran vẫn xuất khẩu lượng dầu dự trữ nằm ngoài phạm vi phong tỏa sang Trung Quốc, dù khối lượng đã giảm.
IRGC khẳng định eo biển Hormuz vẫn đóng cửa đối với những tàu không được cấp phép và tiếp tục nhắm vào hệ thống vận chuyển dầu theo hình thức trung chuyển, mà lực lượng này cho rằng chủ yếu do Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vận hành. Theo mô hình này, dầu được chuyển từ tàu này sang tàu khác trước khi đưa tới các thị trường quốc tế, qua đó giúp duy trì một phần hoạt động xuất khẩu năng lượng từ vùng Vịnh.

Các tàu thương mại tại eo biển Hormuz, ngày 29/5/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát
Ngày 18/11, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) của UAE xác nhận một tàu thuộc sở hữu của tập đoàn bị tấn công tại eo biển Hormuz, khiến một thành viên thủy thủ đoàn mất tích.
Để khôi phục hoạt động hàng hải tại tuyến đường chiến lược này, Tehran yêu cầu Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa, đồng thời thực hiện thỏa thuận với Oman về việc phối hợp tổ chức các tuyến lưu thông qua eo biển. Iran cũng muốn Washington từng bước dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt và giải phóng tài sản đang bị phong tỏa.
Qatar và Pakistan tiếp tục đóng vai trò trung gian, tìm cách thu hẹp bất đồng giữa hai bên. Tuy nhiên, tiến trình đàm phán chưa đạt được đột phá do cả Washington và Tehran đều chưa sẵn sàng nhượng bộ về những yêu cầu cốt lõi.
Ông Eslami nhận định chính quyền Tổng thống Trump chưa xác định được một chiến lược nhất quán đối với Iran, nhất là khi Tehran tuyên bố sẽ đáp trả trên phạm vi khu vực và cả bên ngoài nếu bị tấn công.
Đề cập đến kế hoạch mang tên “Iron Gate” (Cổng Sắt) nhằm gây gián đoạn hoạt động vận tải đường bộ của Iran, ông Eslami cho rằng các biện pháp này phản ánh sự thiếu nhất quán trong cách tiếp cận của Washington. Theo chuyên gia này, những khó khăn trong đàm phán một phần xuất phát từ việc Mỹ phải cân nhắc cái giá chính trị trong nước nếu chấp nhận các đề xuất của Tehran.
Nguy cơ vượt khỏi tầm kiểm soát

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 17/11/2026 tuyên bố đã tiến hành cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào một hệ thống radar do quân đội Mỹ vận hành tại Bahrain. Ảnh: IRNA/TTXVN phát
Dù vậy, một số quan chức Iran vẫn thể hiện niềm tin rằng nước này đang nắm ưu thế trong thế đối đầu hiện nay.
Phát biểu trên truyền hình nhà nước ngày 18/11, ông Yadollah Javani, Phó Tư lệnh phụ trách chính trị của IRGC, cho rằng Tổng thống Trump đang rơi vào thế khó và phải chấp nhận thực tế trên thực địa. Ông cũng khẳng định Iran đang nâng cấp kho vũ khí và sẵn sàng ứng phó nếu giao tranh với Mỹ bùng phát trở lại.
Sau khi nhóm tác chiến tàu sân bay thứ ba của Mỹ tiến vào biển Arab, Tổng Tham mưu trưởng quân đội Iran Amir Hatami tuyên bố các lực lượng vũ trang nước này đã sẵn sàng đối phó với mọi diễn biến mới. Ông cảnh báo Iran sẽ đáp trả quyết liệt nếu bị tấn công.
Trong khi đó, Chính quyền Tổng thống Trump chưa đồng thuận về cách xử lý vấn đề Iran. Một số quan chức theo đường lối cứng rắn, trong đó có Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, muốn Washington gia tăng sức ép quân sự đối với Tehran. Ngược lại, một số ý kiến cho rằng Mỹ có thể duy trì lệnh phong tỏa và các biện pháp kinh tế trong thời gian dài mà không cần phát động chiến tranh toàn diện.
Tuy nhiên, những cuộc tấn công gần đây cho thấy việc duy trì trạng thái đối đầu như vậy không dễ dàng.
Ông Hamidreza Azizi, chuyên gia cấp cao về Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), cảnh báo lệnh phong tỏa và sức ép kinh tế càng kéo dài, Tehran càng có động cơ gia tăng căng thẳng nhằm phá vỡ thế bế tắc bằng biện pháp quân sự. Bên cạnh nguy cơ leo thang ngoài dự tính, đây cũng là một trong những rủi ro đáng chú ý trong tình hình hiện nay.
Ông Krieg dự báo Iran có thể tiếp tục gia tăng sức ép có tính toán thông qua các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu quân sự của Mỹ, đồng thời duy trì hoạt động tập kích tàu thuyền trong và xung quanh eo biển Hormuz.
Không chỉ dừng lại ở đó, diễn biến căng thẳng cũng có thể tác động đến lực lượng Houthi tại Yemen, nhóm vũ trang có quan hệ đồng minh với Iran. Lực lượng này có khả năng gia tăng hoạt động tại eo biển Bab al-Mandeb, một tuyến hàng hải chiến lược khác, giữ vai trò quan trọng đối với thương mại và vận chuyển năng lượng toàn cầu.
Theo ông Krieg, thế cân bằng hiện nay rất mong manh. Nếu các nỗ lực ngoại giao không mang lại những cải thiện cụ thể về kinh tế, nguy cơ leo thang sẽ ngày càng lớn. Ông cảnh báo: “Mối nguy hiểm lớn nhất là hai bên liên tục đẩy giới hạn chịu đựng của nhau lên cao, cho đến khi một bên vượt qua lằn ranh đỏ mà cả hai chưa nhận thức đầy đủ”.



