Mỹ lại mất thêm một 'mắt thần' trong chiến sự Iran

Iran tiêu diệt máy bay chỉ huy E-3 AWACS của Mỹ tại căn cứ ở Ả Rập Saudi. Ảnh: Warzone.

Ngày 27/3, Iran tấn công Căn cứ Không quân Prince Sultan tại Ả Rập Saudi bằng tên lửa đạn đạo, phá hủy một trong những máy bay chỉ huy E-3 Sentry AWACS đang đậu trên đường băng. Hơn 10 binh sĩ Mỹ bị thương, trong đó 2 người trong tình trạng nặng. Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ (CENTCOM) từ chối bình luận.

Đây không phải vụ tấn công thông thường. E-3 AWACS là hệ thống chỉ huy và kiểm soát trên không của Mỹ, có khả năng theo dõi mọi mối đe dọa trong phạm vi 400 km, điều phối máy bay chiến đấu, tiếp nhiên liệu, ném bom và tình báo trên chiến đường. Trong xung đột với Iran, AWACS có nhiệm vụ theo dõi máy bay không người lái Shahed, điều phối máy bay tấn công F-35 và quản lý mạng lưới tên lửa đánh chặn.

Vấn đề nghiêm trọng nằm ở chỗ không gì có thể thay thế nó trong ngắn hạn. Toàn bộ Không quân Mỹ chỉ còn 16 chiếc E-3 Sentry. Khí tài quân sự này được dựa trên khung máy bay Boeing 707, đã ngừng sản xuất từ năm 1992.

Hiện tại, 6 chiếc đang được triển khai tại Trung Đông, tương đương gần 40% tổng số máy bay loại này trong biên chế quân đội Mỹ. Trong khi đó, máy bay thay thế E-7 Wedgetail đã bị trì hoãn và sớm nhất đến năm 2028 mới có mặt.

Mức độ thiệt hại của chiếc E-3 được mô tả với mức độ nghiêm trọng. Một số đánh giá cho rằng máy bay "có thể không hoạt động được nữa", tức tổng số AWACS khả dụng có thể giảm xuống còn 15 chiếc, với tỷ lệ sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ vốn chỉ đạt khoảng 56%.

"Việc mất một chiếc E-3 là một vấn đề rất nghiêm trọng khi xét đến tầm quan trọng của những hệ thống điều khiển tác chiến này. Quân đội Mỹ cần đẩy nhanh quá trình mua sắm thế hệ máy may mới E-7 để bù đắp tổn thất", Heather Penney, Giám đốc nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell nhận xét.

Kelly Grieco, chuyên gia chính sách quốc phòng tại Trung tâm Stimson, nhận định đây không phải hành động ngẫu nhiên. "Có vẻ như Iran vừa thực hiện chiến dịch có chủ đích nhằm vào những yếu tố then chốt giúp duy trì sức mạnh không quân của Mỹ", bà Grieco nói.

Vụ tấn công E-3 phản ánh chiến lược rõ ràng của Iran khi quốc gia này quyết tâm đánh vào những mục tiêu phía Mỹ không thể thay thế trong thời gian gần. Về phần mình, Mỹ đã sử dụng 943 tên lửa đánh chặn Patriot chỉ trong 4 ngày và không sản xuất kịp để bù đắp.

Mỗi chiếc F-35 tấn công Iran mang 418 kg vật liệu đất hiếm được chế biến tại Trung Quốc và không thể tìm nguồn thay thế trong 5-10 năm.

Trong chiến dịch Epic Fury, khoảng 20 máy bay đã bị hư hại, bao gồm 3 chiếc F-15E bị bắn nhầm, một chiếc KC-135 rơi ở Iraq khiến 6 phi công tử nạn và nhiều drone MQ-9 bị tiêu diệt trên mặt đất.

Minh Hoàng