Mỹ lần đầu xác nhận đã triển khai vũ khí trong không gian để đối phó Nga, Trung Quốc

Hình ảnh mô phỏng vệ tinh bị tấn công phá hủy trên quỹ đạo. Ảnh: Getty/TWZ.

Mỹ đã triển khai “vũ khí kiểm soát không gian”

Theo tổng hợp của Financial Times và Washington Post, ngày 14/9 khi phát biểu tại một hội nghị của Hiệp hội Không quân và Vũ trụ Mỹ (Air & Space Forces Association, ASFA) ở bang Maryland, Bộ trưởng Không quân Troy Meink cho biết Mỹ hiện đã có vũ khí kiểm soát không gian được triển khai trên quỹ đạo, nhằm bảo vệ các lực lượng Mỹ trước nguy cơ bị đối phương tấn công. Tuyên bố này được cho là nhằm gửi thông điệp cảnh báo tới Trung Quốc và Nga.

Ông Meink không tiết lộ cụ thể Mỹ đã triển khai loại vũ khí nào, cũng không công bố năng lực tác chiến của hệ thống này. Ông chỉ nhấn mạnh đây là một năng lực “rất quan trọng xét từ góc độ răn đe”.

Theo Meink, Mỹ phải bảo đảm khả năng tự do hoạt động trong không gian, bởi không gian ngày càng trở thành một lĩnh vực có ý nghĩa sống còn đối với cả an ninh quân sự lẫn an ninh kinh tế của nước Mỹ.

Ông Troy Meink, Bộ trưởng Không quân Mỹ xác nhận Mỹ đã triển khai vũ khí lên không gian khi phát biểu tại Hội nghị Hiệp hội Không quân và không gian hôm 14/9. Ảnh: TWZ.

Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đẩy nhanh chương trình “Vòm Vàng” (Golden Dome) – hệ thống phòng thủ tên lửa quy mô lớn có thành phần tác chiến ngoài khí quyển.

Meink cho biết Mỹ hiện đã có những phần cứng sẵn sàng bay có thể được sử dụng cho các hệ thống đánh chặn tên lửa từ không gian (space-based interceptors).

Đây là một trong những năng lực được kỳ vọng trở thành thành phần quan trọng của Golden Dome, cho phép Mỹ đánh chặn tên lửa đối phương ngay trong không gian.

“Kiểm soát không gian” thực chất là gì?

Theo định nghĩa của Lực lượng Không gian Mỹ (U.S. Space Force), kiểm soát không gian (space control) – bao gồm các hoạt động phòng thủ hoặc tấn công nhằm giành và duy trì quyền kiểm soát trong lĩnh vực không gian, qua đó giành lợi thế trên quỹ đạo.

Trong cấu trúc tác chiến của Lực lượng Không gian Mỹ, các phương tiện tấn công trên quỹ đạo có thể bao gồm cả vũ khí động năng, tức những hệ thống có khả năng gây phá hủy vật lý, và vũ khí phi động năng, chẳng hạn các hệ thống gây nhiễu hoặc làm gián đoạn hoạt động của đối phương.

Bức tranh chính thức đầu tiên được lực lượng Không gian Mỹ đặt hàng, giải thích một cuộc chiến đấu giữa một con tàu vũ trụ có thể tái sử dụng và một "vệ tinh sát thủ" thù địch. Ảnh: TWZ.

Ông Clayton Swope, Phó giám đốc Chương trình An ninh Hàng không Vũ trụ thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng khái niệm “kiểm soát không gian” không nhất thiết chỉ giới hạn ở các cuộc tấn công diễn ra trên quỹ đạo. Nó có thể bao gồm cả việc tấn công các trạm mặt đất hỗ trợ vệ tinh, hoặc gây nhiễu và làm gián đoạn thông tin liên lạc vệ tinh.

Một quan chức Mỹ giấu tên cho biết năng lực của loại vũ khí mà ông Meink đề cập có thể bao gồm khả năng phá hủy vệ tinh đối phương, trong trường hợp vệ tinh đó được sử dụng để theo dõi hoặc khóa mục tiêu vào lực lượng Mỹ hay các vệ tinh của Mỹ. Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là thông tin chưa được Washington xác nhận chính thức.

Victoria Samson, chuyên gia an ninh không gian thuộc Quỹ Thế giới an toàn (Secure World Foundation, SWF), đưa ra một khả năng khác. Bà cho rằng xét tới chính sách lâu nay của Mỹ nhằm tránh tạo ra lượng lớn mảnh vỡ không gian sau một cuộc tấn công, hệ thống mà ông Meink đề cập nhiều khả năng có thể là vũ khí gây nhiễu triển khai trên không gian.

Nếu đúng, đây sẽ là một dạng vũ khí “phi động năng”, có thể vô hiệu hóa hoặc làm suy giảm khả năng hoạt động của vệ tinh đối phương mà không cần trực tiếp phá hủy chúng.

Trung tâm chỉ huy tại Bộ Tư lệnh Không gian Mỹ. Ảnh: USSF.

Thông điệp nhắm tới Trung Quốc và Nga

Báo Washington Post nhận định tuyên bố của Meink rõ ràng mang hàm ý cảnh báo đối với Trung Quốc và Nga.

Trong nhiều năm qua, quân đội Mỹ liên tục cảnh báo Trung Quốc và Nga đang phát triển cũng như thử nghiệm các năng lực chống vệ tinh trên quỹ đạo. Những năng lực này có thể bao gồm sử dụng laser hoặc các phương thức gây nhiễu nhằm làm suy giảm khả năng hoạt động của vệ tinh Mỹ.

Tuy nhiên, ông Clayton Swope cho rằng tuyên bố của ông Meink vẫn quá mơ hồ để tạo ra tác dụng răn đe thực sự. Theo ông, để thông điệp có sức nặng, Trung Quốc và Nga cần biết rõ hơn loại vũ khí này có khả năng gây thiệt hại đến đâu, cũng như “lằn ranh đỏ” của Mỹ – tức Washington sẵn sàng sử dụng vũ khí này trong những tình huống nào.

Bà Victoria Samson cũng cảnh báo việc Mỹ công khai xác nhận triển khai vũ khí trong không gian có thể tạo ra tác dụng ngược. Nếu Trung Quốc hoặc Nga cũng công khai thừa nhận họ đã triển khai các hệ thống tương tự, hiệu quả răn đe của Mỹ có thể không tăng mà ngược lại, mở đầu cho một vòng xoáy chạy đua vũ trang mới trên quỹ đạo. “Cuối cùng sẽ có người sử dụng những vũ khí này”, bà cảnh báo.

Trung tướng Gregory Gagnon, chỉ huy Bộ Tư lệnh Lực lượng Không gian (giữa), tại Căn cứ Không gian Schriever, Colorado, tháng 12/2025. Ảnh: USSF

Nguy cơ hình thành vòng xoáy vũ khí chống không gian

Sam Lair, nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách đối ngoại (Foreign Policy Research Institute，FPRI), cho rằng tuyên bố của Mỹ có thể cung cấp thêm “đạn dược về mặt lập luận” cho các quốc gia khác thúc đẩy hoặc hợp thức hóa những chương trình chống không gian hiện có.

Ông không cho rằng tuyên bố của Mỹ sẽ ngay lập tức khiến các nước khác khởi động hàng loạt chương trình chống không gian hoàn toàn mới. Tuy nhiên, nó có thể trở thành lý do để họ tăng tốc các chương trình đã tồn tại hoặc mở rộng những năng lực mới, với lập luận rằng Mỹ đã đi bước trước. Điều này đặt ra một vấn đề lớn đối với môi trường an ninh ngoài khí quyển.

Không gian từng được coi chủ yếu là lĩnh vực hỗ trợ các hoạt động quân sự trên Trái đất – cung cấp thông tin liên lạc, định vị, cảnh báo tên lửa và trinh sát. Nhưng khi các cường quốc bắt đầu triển khai những năng lực có khả năng trực tiếp tranh giành quyền kiểm soát quỹ đạo, không gian đang dần trở thành một chiến trường thực sự.

Việc Mỹ lần đầu công khai xác nhận đã triển khai vũ khí trên quỹ đạo vì thế không chỉ mang ý nghĩa về một hệ thống vũ khí cụ thể. Nó còn cho thấy Washington đang muốn gửi đi một thông điệp chiến lược: nếu xung đột lan lên không gian, Mỹ muốn bảo đảm mình không phải là bên bị động.