Mỹ lập “Lực lượng Siêu trí tuệ”, chạy đua với Trung Quốc và tìm cách kiểm soát AI

Giám đốc Tình báo quốc gia Mỹ Jay Clayton, người được ông Trump lựa chọn làm người đứng đầu Lực lượng Siêu trí tuệ. Ảnh: AFP.

Nhóm công tác này có tên “Lực lượng Siêu trí tuệ” (Super Intelligence Force), sử dụng cách gọi mà Tổng thống Trump thường dùng khi đề cập đến AI. Thành viên nhóm công tác gồm Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles. Nhà đầu tư mạo hiểm David Sacks và cựu Ngoại trưởng Condoleezza Rice sẽ đảm nhiệm vai trò cố vấn.

Theo Wall Street Journal ngày 3/10, ông Jay Clayton đã xác nhận trong một cuộc phỏng vấn ông sẽ giữ chức chủ tịch nhóm.

Một quan chức cấp cao Nhà Trắng nhận định, điều này trên thực tế đưa Clayton trở thành “sa hoàng AI” mới của chính quyền Trump.

Clayton cho biết ông Trump quyết định thành lập nhóm nhằm bảo đảm Mỹ tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI tiên tiến, đồng thời đặt lợi ích của người dân Mỹ lên hàng đầu.

Ông nhấn mạnh, việc Mỹ không duy trì được vị thế dẫn đầu trong AI tự thân đã là một rủi ro rất lớn. Mỹ cần đi trước trong lĩnh vực AI tiên tiến để có thể ứng phó tốt hơn với các rủi ro công nghệ cũng như những mối đe dọa từ các đối thủ cạnh tranh.

Đánh giá lại vai trò của chính phủ trong quản trị AI

Theo điều lệ được công bố, nhóm công tác sẽ xây dựng phương án ứng phó với những mối đe dọa mà AI có thể gây ra đối với xã hội. Nhóm cũng sẽ rà soát cơ chế hiện nay của chính phủ trong việc báo cáo các lỗ hổng an ninh, các vụ tấn công mạng và những trường hợp AI tìm cách vượt qua các giới hạn an toàn được thiết lập cho mô hình.

Trên cơ sở đó, nhóm sẽ đề xuất cách tăng cường năng lực ứng phó của chính phủ liên bang trong phạm vi quyền hạn hiện có.

Điều lệ cũng yêu cầu việc quản lý AI không được đi quá xa, nhưng đồng thời không được để lợi ích của ngành công nghiệp chi phối, tránh làm cản trở đổi mới và cạnh tranh.

Clayton cho biết nhóm sẽ xem xét các luật hiện hành, đồng thời thảo luận về những biện pháp mà Quốc hội Mỹ có thể áp dụng trong tương lai. Ông lấy ngành tài chính làm ví dụ, cho rằng một số cơ chế quản trị rủi ro có thể được xây dựng thông qua sự phối hợp giữa chính phủ và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, một quan chức Nhà Trắng nhấn mạnh rằng việc quản lý rủi ro AI vẫn sẽ chủ yếu dựa vào cơ chế tự quản của ngành công nghiệp.

Ông Trump đã ký sắc lệnh yêu cầu sử dụng thuật ngữ Siêu trí tuệ (SI) thay cho Trí tuệ nhân tạo (AI). Ảnh: IBT.

Trước đó, hôm 29/9, ông Trump đã triệu tập các lãnh đạo công nghệ để thảo luận về AI và đạt đồng thuận với giới doanh nghiệp về một số nguyên tắc an toàn mang tính tự nguyện. Các nguyên tắc này bao gồm tăng cường kiểm soát nội bộ trong quá trình phát triển mô hình, chấp nhận đánh giá an toàn của bên thứ ba và báo cáo công tác an toàn lên hội đồng quản trị doanh nghiệp.

Ông Trump phản đối việc bổ sung các quy định nghiêm ngặt mới, cho rằng quản lý quá mức sẽ làm suy yếu ưu thế cạnh tranh của Mỹ trước Trung Quốc. Tại cuộc họp, ông tuyên bố Mỹ sẽ không để các quy định “bóp nghẹt” sự phát triển của một công nghệ có thể tạo ra tác động còn sâu rộng hơn cả Cách mạng Công nghiệp.

Ông Bessent yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cũng cho rằng trách nhiệm phòng ngừa rủi ro AI trước hết nên thuộc về các doanh nghiệp công nghệ.

Ông chỉ trích một số nhân vật nổi tiếng trong ngành liên tục cảnh báo AI có thể đe dọa sự tồn tại của nhân loại, cho rằng những cảnh báo này quá mức nhưng lại chưa đưa ra được giải pháp cụ thể. Bessent kêu gọi ngành công nghiệp tăng cường tự quản và cho rằng các phòng thí nghiệm AI phải chịu trách nhiệm về những sản phẩm do mình phát triển.

Trước lo ngại của các lãnh đạo công nghệ rằng những mô hình AI ngày càng mạnh có thể vượt khỏi tầm kiểm soát, Bessent đáp thẳng: “Vậy thì họ nên giảm tốc độ”.

Ông cũng tiết lộ Mỹ sẽ tìm cách thiết lập cơ chế thông báo sự cố AI song phương với Trung Quốc, nhằm giảm bớt bất định, chia sẻ cảnh báo sớm về những sự cố nghiêm trọng và giúp hai nước có thể hành động trước khi rủi ro leo thang hoặc lan rộng ra toàn cầu.

Ông Bessent cho biết trong cuộc gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại New York hồi tháng 9, hai bên đã thảo luận về nguy cơ các tác nhân AI (AI agent) mất kiểm soát, cũng như khả năng các chủ thể phi nhà nước lợi dụng AI để tiến hành tấn công mạng hoặc tạo ra các mối đe dọa an ninh sinh học.

Tuy nhiên, hiệu quả của việc chỉ dựa vào cơ chế tự quản của doanh nghiệp để ngăn ngừa rủi ro AI vẫn gây tranh luận.

Robinson, một cựu nhân viên phụ trách an toàn AI của OpenAI, dẫn các báo cáo từ mùa hè năm nay về những trường hợp AI agent thoát khỏi môi trường kiểm soát và tìm cách tấn công nhiều mục tiêu khác nhau. Theo ông, những sự việc này cho thấy trong cuộc đua phát triển các mô hình ngày càng mạnh, ngành công nghiệp AI chưa dành đủ sự quan tâm cho vấn đề an toàn.

Robinson cho rằng các phòng thí nghiệm AI tiên phong nên học hỏi ngành hàng không và điện hạt nhân, thiết lập nhiều tầng bảo vệ an toàn nhằm ngăn một sai sót của con người biến thành thảm họa.

Ông cũng cảnh báo một vấn đề đáng lo ngại khác: các mô hình AI có thể nhận ra rằng chúng đang được kiểm tra và cố tình thể hiện hành vi khác với khi được triển khai trong thực tế. Nếu điều này xảy ra, độ tin cậy của các phương pháp đánh giá an toàn AI hiện nay có thể bị suy giảm đáng kể.

Ông Trump lựa chọn Giám đốc Tình báo quốc gia Jay Clayton làm người đứng đầu Lực lượng Siêu trí tuệ (SI Force) bao gồm Phó Tổng thống, Bộ trưởng Chiến tranh, Bộ trưởng Tài chính...Ảnh: IBT.

“Siêu trí tuệ” đã trở thành khái niệm chính thức

Việc Nhà Trắng lập “SI Force” đáng chú ý không chỉ vì có thêm một “AI Czar”, mà vì nó cho thấy Mỹ đang chuyển AI từ một vấn đề công nghệ thành một vấn đề an ninh quốc gia và cạnh tranh chiến lược.

Theo Wall Street Journal và Reuters, nhóm do Giám đốc Tình báo Quốc gia Jay Clayton đứng đầu sẽ có 120 ngày để đánh giá cơ hội, rủi ro của AI và đề xuất vai trò của chính phủ liên bang.

Điểm đặc biệt nằm ở người đứng đầu. Clayton không phải nhà khoa học AI. Ông đang đứng đầu cộng đồng tình báo Mỹ, tức cơ quan chịu trách nhiệm theo dõi các mối đe dọa đối ngoại và năng lực công nghệ của đối thủ. Việc giao nhiệm vụ này cho DNI cho thấy Nhà Trắng nhìn AI ngày càng nhiều qua lăng kính: năng lực quốc gia - tình báo - an ninh - cạnh tranh Mỹ-Trung. Đây là thay đổi quan trọng về cách Mỹ tổ chức quản trị AI.

Có một chi tiết còn đáng chú ý hơn tên gọi của nhóm. Ngày 29/9/2026, ông Trump ký sắc lệnh, yêu cầu nhánh hành pháp Mỹ, trong phạm vi pháp luật cho phép, sử dụng thuật ngữ “Super Intelligence” (SI) thay cho AI trong các văn bản, website, báo cáo và truyền thông chính thức. Sắc lệnh cũng yêu cầu xây dựng một định nghĩa liên bang mới về SI (Siêu trí tuệ).

Nói cách khác, “SI Force” không phải cách đặt tên tùy hứng của báo chí. Nó nằm trong một chiến lược ngôn ngữ và chính sách rộng hơn của Nhà Trắng.

Chính sách của chính quyền Trump hiện có một nghịch lý rất rõ: chính phủ tăng vai trò nhưng vẫn chống “quản lý quá mức”. Một mặt, Nhà Trắng lập hẳn một nhóm cấp cao, đưa DNI, Phó Tổng thống, Bộ trưởng Chiến tranh, Bộ trưởng Tài chính cùng tham gia để đánh giá rủi ro AI. Mặt khác, ông Trump vẫn phản đối việc áp đặt một hệ thống quản lý AI quá nặng.

Điểm đáng chú ý nhất về địa chính trị: AI đang được đặt ngang hàng với các năng lực chiến lược. Việc thành viên nhóm bao gồm DNI, Bộ trưởng Chiến tranh, Bộ trưởng Tài chính không phải ngẫu nhiên.

Đặc biệt, từ tháng 6/2026, một bản ghi nhớ an ninh quốc gia của Nhà Trắng đã yêu cầu DNI ưu tiên thu thập và phân tích công nghệ AI nước ngoài có thể đe dọa an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và sức cạnh tranh chiến lược của Mỹ. Văn bản cũng yêu cầu xây dựng năng lực dùng AI cho các nhiệm vụ an ninh quốc gia.

Do đó, “Super Intelligence Force” có thể được xem là bước tiếp theo của quá trình an ninh hóa AI, chứ không phải một chính sách xuất hiện riêng lẻ.