Nhà Trắng đề xuất vòng đàm phán ba bên Mỹ - Nga - Ukraine: Cửa hòa bình mở giữa lúc chiến sự leo thang?

Tín hiệu mới từ Nhà Trắng

Phát biểu tại cuộc họp báo cùng Thủ tướng Đức Friedrich Merz ở Kiev ngày 4/10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Mỹ đang liên hệ với cả Ukraine và Nga, đồng thời đề xuất tổ chức một cuộc gặp ba bên ở cấp kỹ thuật trước cuối tháng 10.

Tổng thống Mỹ và Tổng thống Ukraine cùng các quan chức hai bên trong cuộc gặp ở Nhà Trắng, ngày 18/8/2025. Ảnh: Getty Images

Theo ông Zelensky, Ukraine đã thông báo với các nhà đàm phán Mỹ, rằng Kiev sẵn sàng tham dự và hiện chờ phản hồi từ phía Nga. Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE) được nhắc đến như một địa điểm có khả năng tổ chức cuộc gặp, dù thời gian và địa điểm cụ thể chưa được ấn định.

Động thái này đánh dấu nỗ lực mới của Washington nhằm đưa Moscow và Kiev trở lại một khuôn khổ đối thoại trực tiếp có sự tham gia của Mỹ.

Trước đó, đầu tháng 9, hai đặc phái viên của Tổng thống Mỹ - ông Steve Witkoff và ông Jared Kushner - đã có chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Kiev và gặp Tổng thống Zelensky. Cuộc gặp được phía Mỹ mô tả là tích cực, nhưng chưa tạo ra bước đột phá. Hai ông cũng duy trì tiếp xúc với phía Nga trong nỗ lực tìm kiếm một khuôn khổ có thể đưa tiến trình hòa bình trở lại quỹ đạo.

Đáng chú ý, trong một cuộc phỏng vấn với Reuters được công bố ngày 3/10, Tổng thống Zelensky cho biết Mỹ đã đề xuất nối lại đàm phán ba bên trong những tuần tới, nhưng ông chưa nhận thấy tín hiệu cho thấy Tổng thống Nga Vladimir Putin thực sự muốn thảo luận về hòa bình hoặc một thỏa thuận ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng.

Điều đó cho thấy vấn đề quan trọng không còn chỉ là đưa ba bên trở lại một căn phòng đàm phán, mà là liệu Moscow và Kiev có sẵn sàng thay đổi những điều kiện cốt lõi vốn khiến các nỗ lực ngoại giao trước đây rơi vào bế tắc hay không.

Ngoại giao trở lại khi chiến trường nóng lên

Nghịch lý lớn nhất của nỗ lực ngoại giao lần này là nó diễn ra trong thời điểm cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine có dấu hiệu gia tăng.

Ngày 4/10, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố sẽ tăng cường tấn công các mục tiêu quân sự, cơ sở công nghiệp quốc phòng và hạ tầng liên quan tại Kiev cũng như các khu vực khác của Ukraine. Tuyên bố được đưa ra sau khi Tổng thống Zelensky nói Ukraine sẽ đẩy mạnh các cuộc tấn công nhằm vào những nhà máy lọc dầu của Nga để đáp trả chiến dịch không kích của Moscow.

Trong những tuần gần đây, Nga tăng cường tấn công cơ sở hạ tầng tại thủ đô Ukraine, trong đó có các cây cầu bắc qua sông Dnipro. Reuters cho biết chiến dịch này đã gây gián đoạn đáng kể cuộc sống của khoảng 3 triệu người ở Kiev trong thời điểm mùa đông đang đến gần.

Ở chiều ngược lại, Kiev xác định ngành dầu mỏ Nga là một trong những mục tiêu quan trọng. Ông Zelensky lập luận rằng các nhà máy lọc dầu tạo nguồn thu phục vụ chiến tranh và Ukraine sẽ tiếp tục đánh vào các cơ sở này, song khẳng định Kiev không chủ trương tấn công bừa bãi các mục tiêu dân sự. Nga và Ukraine đều phủ nhận việc cố ý nhắm vào dân thường.

Ngay khi Washington tìm cách đưa hai bên trở lại bàn đàm phán, Moscow và Kiev lại đang gia tăng sức ép lên nhau bằng một dạng chiến tranh có ảnh hưởng ngày càng trực tiếp tới năng lượng, giao thông và đời sống đô thị. Đây có thể trở thành một trong những yếu tố chi phối cuộc mặc cả sắp tới: Mỗi bên đều muốn bước vào đàm phán với vị thế chiến trường thuận lợi hơn.

Khoảng cách lớn nhất vẫn là lãnh thổ

Các cuộc tiếp xúc ngoại giao trong năm 2026 cho thấy nhiều vấn đề kỹ thuật có thể được thảo luận, từ trao đổi tù binh tới cơ chế giám sát một lệnh ngừng bắn trong tương lai. Nhưng câu hỏi lãnh thổ vẫn là một trong những trở ngại khó giải quyết nhất.

Trong cuộc phỏng vấn mới nhất, ông Zelensky cho biết Ukraine đang tiến hành một chiến dịch phản công mang mật danh “Vivaldi” tại Donbass và tuyên bố lực lượng Ukraine đã giành lại khoảng 140 km². Trong khi đó Nga coi việc kiểm soát toàn bộ Donbass là một điều kiện quan trọng trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào

Chính sự khác biệt về mục tiêu cuối cùng khiến khả năng chuyển từ một cuộc gặp kỹ thuật sang thỏa thuận chính trị toàn diện trở nên đặc biệt khó khăn.

Một cuộc đàm phán có thể thống nhất được những vấn đề như trao đổi tù binh, hành lang nhân đạo hoặc thậm chí một số hình thức hạn chế tấn công. Nhưng để đi tới chấm dứt xung đột, các bên sẽ phải đối diện với những câu hỏi khó hơn nhiều: Đường ranh giới sẽ nằm ở đâu, tương lai các vùng lãnh thổ tranh chấp được giải quyết thế nào và cơ chế bảo đảm an ninh cho Ukraine sau xung đột sẽ ra sao.

Châu Âu vừa thúc đẩy hòa bình, vừa tăng viện trợ

Một biến số khác là vai trò của châu Âu. Chuyến thăm Kiev ngày 4/10 của Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho thấy các đồng minh châu Âu vẫn tiếp tục tăng cường khả năng phòng thủ của Ukraine ngay cả khi ủng hộ giải pháp ngoại giao.

Ông Merz công bố gói hỗ trợ mới trị giá hơn 1,3 tỷ euro. Trong đó, khoảng 1 tỷ euro dành cho viện trợ quân sự, bao gồm vũ khí tấn công tầm xa, máy bay không người lái chiến đấu và công nghệ vệ tinh; khoảng 350 triệu euro được dành để hỗ trợ ngành năng lượng Ukraine trước mùa đông, bao gồm máy phát điện, trạm biến áp và công tác sửa chữa.

Hai nước cũng công bố hàng loạt thỏa thuận liên quan hợp tác an ninh, sản xuất và mua sắm vũ khí cũng như tăng cường năng lực chống máy bay không người lái.

Đáng chú ý là ngay trong chuyến thăm này, ông Merz và ông Zelensky đều nói tới giải pháp ngoại giao. Thủ tướng Đức kêu gọi Tổng thống Putin chấm dứt xung đột, trong khi nhà lãnh đạo Ukraine khẳng định Kiev sẵn sàng tham gia cuộc gặp ba bên mà Mỹ đề xuất.

Bức tranh vì thế có vẻ mâu thuẫn nhưng phản ánh khá rõ logic hiện nay của phương Tây: Tiếp tục hỗ trợ Ukraine về quân sự để Kiev không suy yếu trên chiến trường, đồng thời duy trì sức ép ngoại giao nhằm kéo Nga trở lại một tiến trình thương lượng.

Washington muốn tạo một “điểm gặp”?

Vai trò của Mỹ có thể quyết định liệu vòng đàm phán mới có vượt khỏi khuôn khổ một cuộc tiếp xúc kỹ thuật hay không.

Một yếu tố đáng chú ý khác là các cuộc tiếp xúc Mỹ - Nga không chỉ xoay quanh chiến tranh. Reuters ngày 3/10 dẫn lại thông tin của New York Times cho biết các cuộc thảo luận giữa chính quyền Tổng thống Trump và Nga còn đề cập một thương vụ dầu mỏ trị giá nhiều tỷ USD liên quan tới các tài sản của tập đoàn năng lượng Lukoil.

Theo thông tin này, Tổng thống Putin đã nêu vấn đề trong cuộc gặp với ông Steve Witkoff và ông Jared Kushner ngày 5/9. Các bên liên quan chưa xác nhận rằng thương vụ chắc chắn sẽ được thực hiện.

Chi tiết đó cho thấy ngoại giao Mỹ - Nga có thể bao gồm cả những tính toán kinh tế rộng hơn.

Tổng thống Zelensky đã công khai cảnh báo Washington không nên bình thường hóa quan hệ kinh tế và ngoại giao với Moscow trước khi đạt được tiến triển thực chất trong việc chấm dứt chiến sự. Ông cho rằng việc khôi phục quan hệ với phương Tây phải gắn với điều kiện Nga chấm dứt xung đột.

Vì vậy, bài toán của Washington không đơn giản là thuyết phục hai bên ngồi lại với nhau. Mỹ còn phải tìm được một “điểm gặp” đủ hấp dẫn để Moscow chấp nhận thương lượng, trong khi không khiến Kiev cảm thấy lợi ích cốt lõi của mình bị đem ra trao đổi.

Cửa hòa bình mở, nhưng còn rất hẹp

Việc Mỹ đề xuất một vòng đàm phán ba bên trước cuối tháng 10 ít nhất cho thấy kênh ngoại giao chưa đóng lại.

So với trạng thái mỗi bên chỉ đưa ra điều kiện qua tuyên bố công khai, một cuộc gặp có đại diện Nga, Ukraine và Mỹ vẫn có ý nghĩa. Nó có thể giúp xác định những lĩnh vực mà hai bên còn khả năng thỏa hiệp, thiết lập lại các kênh liên lạc và thăm dò điều kiện cho những bước đi tiếp theo.

Nhưng kỳ vọng về một bước ngoặt nhanh chóng cần được đặt trong bối cảnh thực tế.

Nga và Ukraine hiện không chỉ khác biệt về lãnh thổ, bảo đảm an ninh và điều kiện ngừng bắn. Hai bên còn đang chuẩn bị cho một giai đoạn đối đầu mới khi mùa đông đến gần. Nga tăng sức ép lên hạ tầng Ukraine; Kiev đáp trả bằng cách nhắm mạnh hơn vào ngành dầu mỏ Nga. Cùng lúc đó, châu Âu tiếp tục bổ sung vũ khí và hỗ trợ năng lượng cho Kiev.

Bởi vậy, cuộc gặp ba bên nếu diễn ra có thể chưa phải là “bàn hòa bình” theo đúng nghĩa. Trước mắt, nó giống một phép thử hơn: liệu các bên có thể chuyển từ logic dùng chiến trường để gây sức ép sang sử dụng chính sức ép đó làm đòn bẩy cho thương lượng hay không.

Đề xuất mới của Washington cho thấy một cánh cửa ngoại giao đang được hé mở. Nhưng việc cánh cửa ấy có mở rộng thành con đường dẫn tới ngừng bắn hay lại khép lại sau một vòng thương lượng nữa sẽ phụ thuộc vào điều quan trọng hơn cả một cuộc gặp: Nga và Ukraine đã thực sự sẵn sàng điều chỉnh những mục tiêu mà họ theo đuổi trên chiến trường hay chưa.