Mỹ nới kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến và UAV cho UAE

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Tổng thống UAE Sheikh Mohamed bin Zayed Al Nahyan tại cuộc gặp ở Abu Dhabi ngày 15/5/2025. Ảnh tư liệu: AA/TTXVN

Theo Financial Times ngày 11/7, Bộ Thương mại Mỹ thông báo dỡ bỏ một số biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với UAE, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận của quốc gia vùng Vịnh này với vũ khí và công nghệ tiên tiến của Mỹ.

Washington cho biết quyết định được đưa ra nhằm ghi nhận UAE là một đối tác quốc phòng lớn, đồng thời đánh giá cao sự hỗ trợ của nước này đối với các lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ, trong đó có chiến dịch quân sự mang tên “Epic Fury” nhằm vào Iran.

Theo quy định mới, Chính phủ UAE và các doanh nghiệp thương mại được Mỹ phê duyệt có thể tiếp nhận một số mặt hàng mà không cần xin giấy phép xuất khẩu, tái xuất khẩu hoặc chuyển giao trong nội địa.

Danh mục được hưởng cơ chế mới bao gồm UAV, một số loại vệ tinh thương mại và tàu vũ trụ, các sản phẩm lưỡng dụng phục vụ ngành dầu khí và điện hạt nhân, cùng chip trí tuệ nhân tạo (AI) và máy chủ hiệu năng cao.

Động thái này đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong chính sách của Washington đối với UAE. Trước đây, giới chức Mỹ hạn chế xuất khẩu chip tiên tiến sang quốc gia vùng Vịnh do lo ngại công nghệ nhạy cảm có thể bị chuyển giao cho Trung Quốc.

Lo ngại này xuất phát từ việc các cơ quan tình báo Mỹ hồi năm 2022 thu thập được thông tin cho rằng tập đoàn AI G42 của UAE đã cung cấp công nghệ giúp quân đội Trung Quốc mở rộng tầm hoạt động của một số hệ thống tên lửa.

Chính phủ UAE và các quan chức Mỹ khẳng định Abu Dhabi đã áp dụng những biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt nhằm bảo vệ công nghệ. Hai bên cũng phủ nhận việc các khoản đầu tư của UAE vào những doanh nghiệp liên quan đến gia đình ông Trump có ảnh hưởng đến quyết định mở rộng quyền tiếp cận chip tiên tiến.

Tuy nhiên, quyết định của Bộ Thương mại Mỹ đang vấp phải sự phản đối từ một số nghị sĩ đảng Dân chủ, những người kêu gọi Quốc hội tổ chức điều trần và điều tra mối liên hệ giữa các khoản đầu tư của UAE với chính sách công nghệ của chính quyền Tổng thống Trump.

Cố vấn An ninh Quốc gia UAE Sheikh Tahnoon bin Zayed al-Nahyan trước đó đã mua 49% cổ phần trong World Liberty Financial, công ty tiền số của gia đình ông Trump, với giá khoảng 500 triệu USD. Thỏa thuận được cho là mang lại cho ông Trump khoản lợi nhuận khoảng 263 triệu USD. Vài tháng sau giao dịch này, Tổng thống Trump phê duyệt việc bán 500.000 chip tiên tiến cho UAE.

Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ tại Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, cho rằng quyết định mới sẽ trao cho G42 quyền tiếp cận chip AI tiên tiến mà không cần xin giấy phép. Bà cũng chỉ trích việc quỹ đầu tư AI MGX do Sheikh Tahnoon kiểm soát có thể được hưởng cơ chế thuận lợi, bất chấp các lo ngại về nguy cơ công nghệ nhạy cảm bị chuyển hướng sang Trung Quốc.

Ông Chris McGuire, cựu quan chức cấp cao phụ trách công nghệ và kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, nhận định quyết định này khó có thể được lý giải hoàn toàn bằng các yếu tố an ninh quốc gia hoặc kinh tế.

Theo ông McGuire, chính sách mới có thể khiến một số trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới được xây dựng tại UAE thay vì Mỹ, đồng thời làm gia tăng nguy cơ các doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận hạ tầng công nghệ nhạy cảm.

Trong khi đó, ông Ryan Fedasiuk, chuyên gia công nghệ tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, cảnh báo việc nới lỏng hạn chế có thể làm tăng nguy cơ hàng hóa được chuyển tiếp hoặc công nghệ bị rò rỉ sang Trung Quốc.

Dù vậy, ông cho rằng làn sóng phản đối xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại Mỹ khiến Washington phải dựa nhiều hơn vào các đối tác để phát triển hạ tầng AI toàn cầu. Việc chip Mỹ được lắp đặt và vận hành tại UAE để xử lý các tác vụ AI của Mỹ vẫn có thể giúp Washington tăng khả năng cạnh tranh với Bắc Kinh.

Ông Fedasiuk cho rằng chính quyền Tổng thống Trump đáng lẽ phải yêu cầu UAE giảm sự hiện diện của tập đoàn công nghệ Huawei và xây dựng hàng rào kiểm soát chặt chẽ hơn nhằm hạn chế nguy cơ rò rỉ công nghệ.

Bà Warren cùng một số nghị sĩ hàng đầu của đảng Dân chủ cho rằng các thông tin tài chính mới làm gia tăng lo ngại về xung đột lợi ích, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump đang thúc đẩy các chính sách có lợi cho ngành tiền số, nới lỏng quy định và làm suy yếu hoạt động thực thi trong lĩnh vực này.

Tranh cãi vì thế không chỉ xoay quanh nguy cơ công nghệ nhạy cảm của Mỹ bị chuyển hướng sang Trung Quốc, mà còn tập trung vào câu hỏi liệu các lợi ích tài chính liên quan đến gia đình Tổng thống Trump có ảnh hưởng đến chính sách của Washington đối với UAE hay không.