Mỹ phát triển bom lượn gắn động cơ JDAM-LR tầm bắn 550 km giúp tối ưu chi phí không kích

Không quân Mỹ đã ký hợp đồng trị giá 75 triệu USD với Tập đoàn Boeing để đặt mua lô bom lượn tầm xa JDAM-LR đầu tiên trang bị cho lực lượng Hải quân. Sự xuất hiện của loại vũ khí kết hợp giữa bom hàng không truyền thống và động cơ phản lực cỡ nhỏ đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng trong chiến thuật không kích tầm xa.

Cấu tạo kỹ thuật và bước tiến của dòng bom JDAM

Về nguyên lý cấu tạo, JDAM-LR sử dụng phần thân bom hàng không tiêu chuẩn nặng 500 pound (khoảng 230 kg), tích hợp thêm bộ kit tăng tầm mang tên Đơn vị Vận chuyển Tải trọng (PDU) định danh BSU-111/B. Hệ thống PDU bao gồm thiết bị dẫn đường, cơ cấu giao tiếp với máy bay, cánh lượn gấp gọn và đặc biệt là động cơ phản lực cỡ nhỏ TDI-J85.

Nhờ trang bị động cơ phản lực, JDAM-LR không chỉ đơn thuần thả rơi hay lượn theo quán tính. Sau khi rời khỏi máy bay ở độ cao phù hợp, vũ khí này sẽ tự kích hoạt động cơ để duy trì tốc độ và hành trình tương tự một tên lửa hành trình truyền thống.

JDAM-LR dưới cánh tiêm kích F/A-18E/F. Ảnh: NAWCAD

Theo dữ liệu từ Boeing, JDAM-LR có khả năng tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách vượt quá 550 km. Trong đợt thử nghiệm thực tế diễn ra vào tháng 4, một quả bom JDAM-LR được thả từ tiêm kích F/A-18E/F đã hoàn thành quãng đường bay khoảng 370 km.

Quá trình phát triển của họ vũ khí JDAM thể hiện rõ xu hướng tăng tầm không kích:

JDAM nguyên bản: Sử dụng cánh đuôi điều hướng, đạt tầm bắn tối đa khoảng 24 km.
JDAM-ER: Bổ sung cánh lượn, kéo dài tầm bay lên hơn 70 km.
JDAM-LR: Tích hợp động cơ phản lực TDI-J85, biến bom lượn thành tên lửa hành trình tầm xa.

Sự phát triển của họ JDAM. Ảnh: Sandboxx News

Bên cạnh biến thể tấn công mục tiêu mặt đất, Boeing cũng nghiên cứu phiên bản Quicksink trang bị đầu tự dẫn radar chuyên dùng cho nhiệm vụ chống hạm.

Tác động từ sự phát triển của hệ thống phòng không đối phương

Sự ra đời của các loại bom lượn gắn động cơ xuất phát từ yêu cầu sinh tồn của không quân trước các hệ thống phòng không mặt đất ngày càng hiện đại. Các tổ hợp tên lửa như S-300V4 đã ghi nhận khả năng đánh chặn mục tiêu bay ở khoảng cách 217 km, trong khi hệ thống S-400 có tầm bắn đạt mốc 315 km.

Tầm hoạt động rộng của phòng không đối phương khiến các loại bom thông thường không còn duy trì được hiệu quả tác chiến, do máy bay phải đi vào vùng hỏa lực nguy hiểm để cắt bom. Việc chuyển sang các vũ khí có tầm bay trên 500 km giúp phương tiện mang phóng duy trì khoảng cách an toàn ngoài tầm khống chế của các tổ hợp tên lửa đối phương.

Tối ưu hóa chi phí sản xuất và học thuyết tác chiến mới

Yếu tố then chốt giúp JDAM-LR thu hút sự chú ý là chi phí chế tạo. Hiện nay, loại tên lửa hành trình tấn công tầm xa chủ lực của Không quân Mỹ là AGM-158 JASSM có giá khoảng 1,4 triệu USD mỗi quả. Trong các kịch bản xung đột kéo dài, kho tên lửa đắt đỏ này đứng trước nguy cơ cạn kiệt nhanh chóng.

Tên lửa AGM-158 JASSM (trên) và những mảnh vỡ sau khi bị phòng không Iran đánh chặn (dưới). Ảnh: IRGC

Trong khi đó, một bộ kit PDU chuyển đổi cho JDAM-LR có mức giá ước tính khoảng 200.000 USD. Chi phí sản xuất một tên lửa JASSM tương đương với việc trang bị tới 7 bộ kit JDAM-LR. Vũ khí mới không thay thế hoàn toàn JASSM mà đảm nhiệm phân khúc mục tiêu cấp thấp hơn như kho hậu cần, trận địa radar hay cơ sở hạ tầng ven biển, giúp tiết kiệm số lượng tên lửa tàng hình đắt tiền cho các mục tiêu kiên cố ở sâu trong nội địa.

Xét trên khía cạnh so sánh công nghệ, quân đội Nga cũng đã đưa vào vận hành dòng vũ khí Grom-E1 có nguyên lý tương tự. Tuy nhiên, Grom-E1 sử dụng động cơ nhiên liệu rắn và đạt tầm bắn khoảng 120 km, thấp hơn so với thông số tầm bay của JDAM-LR.

Hợp đồng mua sắm JDAM-LR phản ánh sự thay đổi chiến lược của quân đội Mỹ: chuyển hướng từ việc phụ thuộc vào số lượng nhỏ các loại tên lửa đắt tiền sang tích lũy số lượng lớn vũ khí đáp ứng đủ yêu cầu kỹ thuật với chi phí hợp lý.