Mỹ sa thải hàng trăm nhân viên ngoại giao giữa lúc đối mặt nhiều khủng hoảng

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu trong một cuộc họp báo. Ảnh tư liệu: REUTERS/TTXVN

Theo kênh CNN ngày 16/5, một phần nội dung email nêu rõ: “Việc ông/bà buộc phải thôi việc do cắt giảm nhân sự sẽ có hiệu lực từ hôm nay. Xin cảm ơn một lần nữa vì sự phục vụ của ông/bà đối với Bộ Ngoại giao”.

Các đợt cắt giảm biên chế bắt đầu từ tháng 7/2025 cũng ảnh hưởng tới trên 1.000 viên chức dân sự và dẫn đến việc giải thể toàn bộ nhân sự ở một số văn phòng mà theo các cựu quan chức, lẽ ra có thể cung cấp hướng dẫn về chiến sự với Iran - cuộc xung đột đang gây hậu quả nghiêm trọng đối với Mỹ và kinh tế toàn cầu. Bộ Ngoại giao Mỹ liên tục khẳng định các đợt cắt giảm nhằm loại bỏ sự chồng chéo và công việc về các vấn đề trọng yếu vẫn được duy trì và chuyển sang các văn phòng khác.

Ngoài các vụ sa thải, hàng loạt nhân viên ngoại giao kỳ cựu có nhiều thập kỷ kinh nghiệm đã nghỉ hưu. Ít nhất 12 cựu quan chức cho biết họ nhận thấy rõ rằng chính quyền Mỹ không còn các vị trí bổ nhiệm hoặc thăng chức, như chức đại sứ, dành cho các nhà ngoại giao chuyên nghiệp, khiến họ không còn lựa chọn nào trong hệ thống.

Ông David Kostelancik, người nghỉ hưu sau 36 năm làm việc trong ngành ngoại giao, cho biết: “Đó là số lượng người lựa chọn rời đi chưa từng có”.

Hiệp hội Ngoại giao Mỹ ước tính khoảng 2.000 nhân viên ngoại giao đã rời Bộ Ngoại giao trong năm 2025.

Trong khi đó, trên 100 vị trí đại sứ trên khắp thế giới, bao gồm tại Trung Đông, Ukraine và Nga, hiện chưa có đại sứ được Thượng viện phê chuẩn, khiến Mỹ tụt lại phía sau các đối thủ.

Đồng thời, các cuộc đàm phán ngoại giao nhạy cảm nhất, liên quan tới những vấn đề căng thẳng như chấm dứt chiến sự với Iran và tìm giải pháp cho xung đột Ukraine, thường không có đội ngũ nhà ngoại giao giàu kinh nghiệm khu vực tham gia hỗ trợ.

Theo những người từng là nhà ngoại giao, tổng thể các động thái này phản ánh quá trình làm suy yếu có hệ thống Bộ Ngoại giao Mỹ - cơ quan mà Ngoại trưởng Marco Rubio từng cam kết tăng cường quyền hạn ngay trong ngày đầu nhậm chức. Dù bộ này đã bắt đầu tuyển dụng các nhà ngoại giao mới, nhưng các cựu quan chức cho rằng việc mất đi nhân sự giàu kinh nghiệm sẽ gây hậu quả sâu rộng đối với khả năng thể hiện ảnh hưởng và thực hiện các ưu tiên của Mỹ cả hiện tại lẫn trong nhiều năm tới.

Truy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott cho rằng nhận định bộ này đang bị suy yếu là sai sự thật, đồng thời nói rằng việc mất hàng trăm nhà ngoại giao giàu kinh nghiệm sẽ ảnh hưởng đến khả năng thực hiện ưu tiên của Mỹ là nhận định vô căn cứ. Ông nói: “Hoạt động tái cơ cấu của chúng tôi đã loại bỏ các vị trí dư thừa, tinh giản hoạt động bằng cách giảm bớt bộ máy quan liêu không cần thiết và trao thêm quyền cho đội ngũ ngoại giao”.

Ông Pigott cho biết các đợt cắt giảm biên chế không gây tác động tiêu cực nào tới khả năng phản ứng, lập kế hoạch và triển khai hoạt động để phục vụ người dân Mỹ.

Ông khẳng định: “Trên thực tế, chúng tôi phản ứng nhanh hơn và hiệu quả hơn, đúng với mục tiêu của cuộc tái cơ cấu là trao quyền cho nhân sự tại thực địa đồng thời cho phép chúng tôi hành động với tốc độ phù hợp thực tế”.

Các chuyên gia về vấn đề trọng yếu bị buộc rời đi

Ông Erik Holmgren là một nhân viên ngoại giao chuyên nghiệp từng công tác tại nhiều nơi trên thế giới, bao gồm Nga và Mexico. Nhiệm vụ cuối cùng của ông tại Bộ Ngoại giao Mỹ là Giám đốc Văn phòng Ngoại giao Năng lượng phụ trách Trung Đông và châu Á. Đây là đơn vị phụ trách an ninh năng lượng, tiếp cận năng lượng, khoáng sản quan trọng và hợp tác với khu vực tư nhân.

Toàn bộ Cục Tài nguyên Năng lượng, nơi quản lý Văn phòng Ngoại giao Năng lượng, đã bị giải thể trong quá trình tái cơ cấu. Ông cho biết toàn bộ nhân sự trong văn phòng của mình đều bị sa thải.

Ông Holmgren nhấn mạnh công việc của cục này và các chuyên gia tại đây lẽ ra có thể đóng vai trò rất quan trọng trong việc tư vấn cho chính quyền cũng như các đối tác doanh nghiệp liên quan đến cuộc khủng hoảng với Iran.

Về phần mình, người phát ngôn Pigott nói rằng các năng lực trọng yếu của Cục Tài nguyên Năng lượng đã được chuyển sang Cục Kinh tế, Năng lượng và Vấn đề Kinh doanh. Tuần trước, Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ đã bỏ phiếu thông qua dự luật lưỡng đảng nhằm khôi phục Cục An ninh và Ngoại giao Năng lượng.

Theo ông Pigott, các nhóm chính sách năng lượng của Bộ Ngoại giao Mỹ đang hoạt động hiệu quả hơn bao giờ hết, trong đó Cục Kinh tế, Năng lượng và Vấn đề Kinh doanh đang phối hợp với đồng minh và đối tác giải phóng kho dự trữ chiến lược để phản ứng trước các cuộc tấn công của Iran.

Các cựu quan chức cho rằng khi Mỹ nỗ lực sơ tán công dân mắc kẹt khỏi Trung Đông và đối phó với những nguy cơ trong giai đoạn đầu chiến sự với Iran, họ hoàn toàn có thể tận dụng chuyên môn và kiến thức thể chế của đội ngũ nhân sự chuyên nghiệp, bao gồm những người đã bị cắt giảm hoặc nghỉ hưu.

Tháng 3 vừa qua, Bộ Ngoại giao Mỹ bác bỏ nhận định cho rằng các đợt cắt giảm biên chế đã ảnh hưởng tới việc hỗ trợ công dân Mỹ mắc kẹt tại Trung Đông hoặc hoạt động lãnh sự, đồng thời cho biết hàng trăm nhân sự giàu kinh nghiệm đang tham gia lực lượng đặc nhiệm hỗ trợ người Mỹ.

Trên khắp khu vực và thế giới, hiện thiếu nghiêm trọng các đại sứ Mỹ đã được phê chuẩn. Theo Hiệp hội Ngoại giao Mỹ, tính đến ngày 13/5, có 115/195 vị trí đại sứ còn bỏ trống.

Nhiều cựu quan chức cho biết tại nhiều quốc gia, nếu người đứng đầu đại sứ quán không phải là đại sứ được phê chuẩn, họ có thể không tiếp cận được các quan chức cấp cao của nước sở tại.

Khi được hỏi về số lượng lớn vị trí đại sứ còn bỏ trống, ông Pigott nói: “Tổng thống có quyền quyết định ai sẽ đại diện cho người dân và lợi ích Mỹ trên toàn thế giới”.

Ông cho biết việc thay thế các đại sứ được bổ nhiệm dưới thời Tổng thống Joe Biden không phải tin mới và cũng không có gì đáng ngạc nhiên. Tháng 12/2025, Bộ Ngoại giao Mỹ đã triệu hồi ít nhất hai chục đại sứ chuyên nghiệp được bổ nhiệm thời chính quyền Tổng thống Joe Biden.

Ông nói: “Bộ hoàn toàn tin tưởng vào khả năng liên lạc với các đối tác trên toàn thế giới và thúc đẩy lợi ích quốc gia. Tại những đại sứ quán chưa có đại sứ được Thượng viện phê chuẩn, các đại biện giàu kinh nghiệm vẫn đang lãnh đạo phái bộ”.