Mỹ tăng cường năng lực phòng thủ của vùng Vịnh giữa căng thẳng với Iran

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tập trận bắn tên lửa và tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Ảnh: IRNA/TTXVN

Theo tờ Tuần báo Arab (thearabweekly.com) ngày 6/10, một thỏa thuận quân sự mới giữa Mỹ và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) dường như không chỉ là một thương vụ bán vũ khí thông thường, mà còn là vấn đề trọng tâm khi cuộc chiến với Iran bước sang tháng thứ 8 và đặt trọng tâm trở lại vào an ninh vùng Vịnh, bảo vệ các cơ sở năng lượng và không phận, cũng như sự an toàn của các tuyến đường vận chuyển.

Việc Bộ Ngoại giao Mỹ phê duyệt thương vụ bán vũ khí trị giá khoảng 1 tỷ USD cho UAE diễn ra cùng lúc với các bước đi khác của Mỹ nhằm tăng cường khả năng phòng thủ của Saudi Arabia và Qatar, và chỉ vài tuần sau khi Nhà Trắng thông báo với Quốc hội Mỹ về thương vụ bán máy bay chiến đấu F-35 trị giá hơn 24 tỷ USD cho Riyadh.

Hôm 5/10, Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt ba thương vụ bán vũ khí cho UAE, Ai Cập và Kuwait với tổng giá trị ước tính khoảng 2,27 tỷ USD. UAE chiếm thị phần lớn nhất, với yêu cầu mua tới 10.000 hệ thống vũ khí tiêu diệt chính xác tiên tiến II (APKWS-II) thuộc cấu hình không đối không và không đối đất, cũng như các thiết bị liên quan, với tổng chi phí ước tính khoảng 1 tỷ USD.

Thỏa thuận này không liên quan đến máy bay chiến đấu mới hay hệ thống phòng không, mà là các bộ phận dẫn hướng giúp biến tên lửa thành vũ khí dẫn đường chính xác. Tác dụng chính của chúng là tăng cường khả năng sử dụng vũ khí dẫn đường chính xác của máy bay UAE.

Thỏa thuận với UAE là một phần của gói thỏa thuận rộng hơn, bao gồm việc Mỹ phê duyệt thương vụ bán hệ thống tên lửa Javelin trị giá 832 triệu USD cho Ai Cập và thỏa thuận trị giá 400 triệu USD với Kuwait để sửa chữa và cấp chứng nhận lại cho tên lửa Patriot và các thiết bị liên quan.

Tầm quan trọng của thỏa thuận với UAE càng trở nên rõ ràng hơn khi được xem xét cùng với những động thái gần đây của Washington ở vùng Vịnh.

Vào tháng 9 vừa qua, Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt một thương vụ trị giá 24,3 tỷ USD bán cho Saudi Arabia, bao gồm 48 máy bay chiến đấu F-35, 49 động cơ và các thiết bị liên quan như hệ thống thông tin liên lạc, tác chiến điện tử, huấn luyện, hậu cần và các dịch vụ hỗ trợ khác.

Hai thỏa thuận này khác nhau về bản chất, nhưng thời điểm thực hiện cho thấy nỗ lực rộng lớn hơn của Mỹ nhằm tăng cường năng lực không quân của các quốc gia vùng Vịnh, từ máy bay chiến đấu tiên tiến cho Saudi Arabia đến đạn dược dẫn đường chính xác cho UAE.

Các động thái này không chỉ giới hạn ở việc buôn bán vũ khí. Theo các quan chức Mỹ và một nguồn tin khu vực được Axios trích dẫn, trong những tuần gần đây, Mỹ đã gửi thêm hai hệ thống tên lửa Patriot đến Saudi Arabia và Qatar để tăng cường bảo vệ các cơ sở dầu khí quan trọng. Một hệ thống được gửi đến để bảo vệ một cơ sở dầu mỏ ở Saudi Arabia và hệ thống còn lại đến một cơ sở khí đốt ở Qatar.

Việc triển khai này rất quan trọng vì chiến tranh giờ đây không chỉ đe dọa các căn cứ quân sự và các công trình quốc phòng. Cơ sở hạ tầng năng lượng và các tuyến đường hàng hải cũng đã trở thành một phần của an ninh khu vực.

Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển phần lớn nguồn cung dầu khí toàn cầu, vẫn là một trong những chiến trường nhạy cảm nhất của cuộc xung đột. Mặc dù xuất khẩu dầu từ Trung Đông đã phục hồi vào tháng 9 năm nay, đạt mức gần hoặc cao hơn so với trước chiến tranh, nhưng rủi ro đối với hoạt động vận chuyển hàng hải lại gia tăng vào đầu tháng 10, với một số vụ tấn công tàu chở dầu được báo cáo.

Sự tương phản đó - việc tiếp tục cung cấp một lượng lớn dầu mỏ trong khi rủi ro an ninh ngày càng gia tăng - phần nào giải thích được các động thái của Mỹ. Việc bảo vệ các cơ sở dầu khí ở Saudi Arabia và Qatar gắn liền với nỗ lực ngăn chặn chiến tranh leo thang thành một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu rộng lớn hơn.

Các quốc gia vùng Vịnh phải đối mặt với một bài toán phức tạp hơn: bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu và đảm bảo an ninh không phận cũng như lãnh hải của mình, đồng thời tránh biến lãnh thổ thành chiến trường trực tiếp của cuộc xung đột Mỹ-Iran.

Việc triển khai thêm các hệ thống phòng không Patriot cùng với các thương vụ mua bán vũ khí mới là rất quan trọng trong bối cảnh này. Vấn đề không chỉ đơn thuần là việc mua sắm thêm vũ khí tiên tiến, mà còn là việc xây dựng các hệ thống phòng thủ nhiều lớp có khả năng đối phó với tên lửa và thiết bị bay không người lái trong thời điểm việc bảo vệ các cơ sở năng lượng ngày càng trở nên quan trọng.

Việc bán vũ khí không thể tách rời khỏi chiến tranh, nhưng các tài liệu của Mỹ không nói rằng thỏa thuận với UAE hay việc bán máy bay F-35 cho Saudi Arabia chỉ nhằm mục đích chống lại Iran. Các thông báo mô tả những thương vụ bán vũ khí được đề xuất dựa trên hợp tác quốc phòng, an ninh quốc gia và yêu cầu của các quốc gia liên quan.

Tuy nhiên, thời điểm triển khai các hệ thống này cùng với việc bổ sung thêm tên lửa Patriot và sự tăng cường sức mạnh quân sự rộng lớn hơn của Mỹ mang lại cho chúng một ý nghĩa lớn hơn. Washington không chỉ cung cấp vũ khí mà còn tăng cường bảo vệ trực tiếp các cơ sở hạ tầng nhạy cảm, đồng thời điều động thêm lực lượng và tài sản hải quân vào khu vực trong bối cảnh căng thẳng leo thang với Tehran.

Các quốc gia vùng Vịnh đang bước vào giai đoạn mà bản chất của quan hệ đối tác quân sự với Washington đang dần thay đổi. Saudi Arabia đang tìm kiếm máy bay F-35 tiên tiến, UAE đang tăng cường khả năng vũ khí dẫn đường chính xác, Kuwait đang nhận được các dịch vụ sửa chữa và hỗ trợ liên quan đến hệ thống Patriot, trong khi Saudi Arabia và Qatar đang nhận được sự hỗ trợ bổ sung từ Mỹ để bảo vệ cơ sở hạ tầng năng lượng.

Điều đó không nhất thiết có nghĩa là các quốc gia vùng Vịnh đang trở thành các bên trực tiếp tham gia vào cuộc chiến. Thay vào đó, xu hướng đang nổi lên là họ đang tăng cường khả năng tự vệ và gánh chịu hậu quả của cuộc xung đột, trong khi Mỹ vẫn là nhà cung cấp chính về công nghệ quân sự, vũ khí, phòng không và tình báo.