Mỹ - Trung thúc đẩy hợp tác AI trước thềm thượng đỉnh

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) trong cuộc gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump có chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc, tại Bắc Kinh ngày 14/5/2026. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN phát

Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) ngày 15/10, các nhóm kỹ thuật Mỹ và Trung Quốc đang trao đổi thường xuyên để cụ thể hóa khuôn khổ xử lý sự cố AI và thiết lập cơ chế đối thoại song phương lâu dài.

Hai bên muốn đưa hợp tác AI trở thành một kết quả của cuộc gặp lãnh đạo bên lề Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến vào tháng 11. Đây sẽ là lần gặp trực tiếp thứ ba trong năm nay giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình.

Các cuộc trao đổi cấp chuyên viên được đẩy mạnh sau chuyến thăm cấp nhà nước của ông Tập tới Mỹ hồi tháng 9. Khi đó, hai nước công bố kế hoạch mở kênh liên lạc song phương về các sự cố liên quan đến AI, đồng thời triển khai đối thoại về công nghệ này.

Theo thông tin do Nhà Trắng và Chính phủ Trung Quốc công bố sau cuộc gặp, cơ chế đối thoại nhằm trao đổi quan điểm về lợi ích và rủi ro của AI, với phiên họp tiếp theo dự kiến diễn ra vào tháng 11. Tuy nhiên, những sáng kiến này hiện phần lớn vẫn dừng ở tuyên bố.

Một nguồn tin cho biết Washington và Bắc Kinh đặt mục tiêu hình thành khuôn khổ cơ bản để ứng phó với khủng hoảng liên quan đến AI trước cuộc gặp tại Thâm Quyến. Các chi tiết vận hành sẽ được hoàn thiện sau đó.

Một kết quả khác có thể được công bố là việc thành lập cơ chế hợp tác AI thường xuyên, với sự tham gia của quan chức chính phủ, các cơ sở nghiên cứu và đại diện doanh nghiệp. Theo SCMP, AI đang giữ vị trí nổi bật hơn trong chương trình trao đổi khi hai bên tìm cách chính thức hóa hợp tác trong lĩnh vực này.

Mỹ và Trung Quốc đã nhất trí khởi động đàm phán chính thức về quản trị AI sau cuộc gặp Trump - Tập tại Bắc Kinh hồi tháng 5. Tuy nhiên, đối thoại nhiều lần bị trì hoãn do bất đồng về phạm vi thảo luận và vấn đề sắp xếp lịch.

Phiên đối thoại AI đầu tiên cuối cùng được lồng ghép vào các cuộc đàm phán kinh tế, thương mại giữa Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại New York. Cuộc trao đổi diễn ra chỉ vài ngày trước thượng đỉnh Mỹ - Trung ở Washington hồi tháng 9.

Các cuộc họp APEC tại Thâm Quyến được kỳ vọng sẽ tạo cơ hội để củng cố nền tảng chính trị và thể chế cho đối thoại AI. Công nghệ này đang trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng để Washington và Bắc Kinh thể hiện khả năng duy trì hợp tác trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược.

Dù vậy, việc xây dựng cơ chế lâu dài được dự báo còn nhiều khó khăn. Các nhà phân tích cho rằng khác biệt trong hệ thống quản lý trong nước, cùng tính chất cạnh tranh của quan hệ Mỹ - Trung, khiến quá trình này khó diễn ra thuận lợi.

Nỗ lực đối thoại đang diễn ra song song với cuộc đua AI ngày càng quyết liệt. Tại Mỹ, giới chức và doanh nghiệp lo ngại Trung Quốc đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách công nghệ, trong khi các mô hình AI tiên tiến của doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng tiến gần năng lực của các đối thủ Mỹ.

Bất chấp lo ngại về an toàn, chính quyền Tổng thống Trump bác bỏ những lời kêu gọi giảm tốc phát triển các mô hình AI tiên tiến, viện dẫn sức ép cạnh tranh từ Trung Quốc. Ông Trump chủ trương giao cho doanh nghiệp trách nhiệm tự giám sát hệ thống của mình.

Trong cuộc gặp các lãnh đạo công nghệ tại Nhà Trắng hồi tháng 9, ông ủng hộ một thỏa thuận tự nguyện để doanh nghiệp giám sát và kiểm tra hệ thống AI. Tổng thống Mỹ mô tả thỏa thuận này có tính ràng buộc về đạo đức.

Cùng lúc, các doanh nghiệp công nghệ và quan chức Mỹ gia tăng cáo buộc Trung Quốc khai thác năng lực từ mô hình AI Mỹ để đẩy nhanh phát triển hệ thống riêng. Tranh cãi liên quan đến kỹ thuật huấn luyện phổ biến, trong đó mô hình nhỏ học từ đầu ra của mô hình lớn hơn. Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc và khẳng định đây là thông lệ trong ngành AI.

Hai nước cũng đang cạnh tranh định hình quản trị AI toàn cầu. Mỹ tìm cách xây dựng mạng lưới đối tác tin cậy thông qua sáng kiến Pax Silica, trong khi Trung Quốc thúc đẩy Tổ chức Hợp tác Trí tuệ nhân tạo Thế giới.