Mỹ và Iran tấn công qua lại và áp lực lên thỏa thuận ngừng bắn

Sau thời gian yên ắng, căng thẳng tại Trung Đông leo thang trở lại sau khi Mỹ và Iran liên tục tung các đòn “ăn miếng trả miếng” tại khu vực Vịnh Ba Tư. Diễn biến này đang đẩy thỏa thuận ngừng bắn giữa Washington và Tehran vào tình thế vô cùng bấp bênh.

Các đòn tấn công qua lại

Ngày 3-6, giới chức Kuwait báo cáo về một người thiệt mạng và 63 người bị thương sau cuộc tấn công mà Kuwait cho là do máy bay không người lái (UAV) của Iran thực hiện nhằm vào Sân bay Quốc tế Kuwait, theo kênh Al Jazeera.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Kuwait - ông Saud Abdulaziz Atwan nói rằng “một số UAV thù địch” đã nhắm mục tiêu vào tòa nhà nhà ga hành khách của Sân bay Quốc tế Kuwait, gây hư hại nghiêm trọng cho công trình và làm bị thương một số người có mặt tại hiện trường.

Các quan chức Kuwait kiểm tra thiệt hại bên trong một nhà ga tại Sân bay Quốc tế Kuwait sau một cuộc tấn công ngày 3-6. Ảnh: KUWAIT NEWS AGENCY

Bộ Quốc phòng Kuwait cũng thông báo rằng trong các cuộc tấn công hôm 3-6, lực lượng vũ trang nước này đã phát hiện và đánh chặn 30 tên lửa đạn đạo cùng UAV trong cái mà họ gọi là “hành động gây hấn của Iran”.

“Ngay từ sáng sớm nay, các lực lượng vũ trang đã phát hiện và đối phó 13 tên lửa đạn đạo thù địch trong không phận Kuwait. Các tên lửa này bị đánh chặn trên nhiều khu dân cư khác nhau, khiến mảnh vỡ của một số tên lửa rơi xuống mặt đất. Ngoài ra, các lực lượng vũ trang đã phát hiện và tiêu diệt 17 UAV thù địch. Hành động gây hấn tàn bạo này của Iran đã nhắm vào các cơ sở trọng yếu và dân sự” - ông Atwan nói.

Trước đó, hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào các trực thăng Mỹ đồn trú tại một quốc gia trong khu vực, được cho là ám chỉ Kuwait.

Theo Tasnim, IRGC cũng đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào một căn cứ không quân cùng sở chỉ huy Hạm đội 5 Hải quân Mỹ tại Bahrain.

Ngay trước khi Iran phóng tên lửa và UAV nhằm vào Kuwait và Bahrain, lực lượng Mỹ đã tấn công một tháp viễn thông trên đảo Qeshm của Iran. Hòn đảo nằm ở vùng Vịnh này được cho là nơi lưu trữ tên lửa của Iran trong các cơ sở ngầm.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cũng cho biết quân đội Mỹ đã bắn hạ các UAV của Iran đang nhắm vào các tàu dân sự hoạt động trong vùng biển khu vực.

Tehran cho biết lực lượng Mỹ đã tấn công một tàu chở dầu của Iran gần eo biển Hormuz, làm hư hại khoang động cơ của con tàu. Truyền thông Iran đưa tin lực lượng hải quân của IRGC đã đáp trả bằng cách phóng tên lửa vào một con tàu mà họ xác định là “Panaya”.

Liên quan việc bên nào tấn công trước, Mỹ và Iran đưa ra những phiên bản hoàn toàn khác nhau về diễn biến sự việc. Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần khẳng định sẽ không cho phép dầu mỏ của Iran đi qua eo biển Hormuz, đồng thời tiếp tục duy trì lệnh phong tỏa đối với các cảng biển và tàu thuyền của Iran.

Theo các thông tin hiện có, đợt leo thang căng thẳng vào sáng 3-6 dường như bắt đầu bằng cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào tàu chở dầu Iran. Cả hai bên dường như đều thừa nhận rằng sau đó Iran đã tìm cách tấn công các tàu khác trong khu vực vùng Vịnh.

Theo phía Mỹ, lực lượng nước này đã bắn hạ các UAV Iran nhằm vào các tàu thuyền, rồi tiếp tục tấn công đảo Qeshm. Sau đó, Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào Kuwait và Bahrain.

Tình hình đàm phán

Ngoại trưởng Iran - ông Abbas Araghchi (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: THE NEW REGION

Các cuộc đàm phán đã kéo dài nhiều tuần khi các bên trung gian tìm cách đạt được một thỏa thuận ngừng bắn bền vững hơn cho cuộc chiến hiện.

Tổng thống Trump cho biết các cuộc thương lượng vẫn đang tiếp diễn nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran, ngay cả khi Mỹ tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự của Iran.

“Chúng tôi đã tấn công họ khá mạnh” - ông Trump nói với các phóng viên hôm 3-6 về việc liệu lệnh ngừng bắn còn hiệu lực hay không. “Theo tôi, ở khu vực đó, ngừng bắn có nghĩa là các bên vẫn nổ súng nhưng với mức độ kiềm chế hơn” - ông bổ sung.

Cũng theo Tổng thống Trump, chính quyền của ông đang đàm phán một “thỏa thuận rất mạnh mẽ” với Iran, hoàn toàn trái ngược với thỏa thuận hạt nhân mà chính quyền Tổng thống Barack Obama ký với Iran vào năm 2015.

“Theo thỏa thuận của chúng tôi, Iran sẽ không bao giờ, tuyệt đối không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân. Không có điều gì quan trọng hơn việc tước bỏ khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân của Iran” - ông Trump nhấn mạnh.

Nhà lãnh đạo Mỹ còn khẳng định rằng “tính đến thời điểm hiện tại”, Tehran đã đồng ý cho Washington vào Iran để khai quật các vật liệu hạt nhân được chôn giấu dưới lòng đất, phối hợp cùng giới chức Iran sau khi cuộc xung đột kết thúc.

“Rất khó để tiếp cận chúng... nhưng dù vậy tôi vẫn muốn lấy chúng ra” - ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng, cho rằng Mỹ và Trung Quốc “có lẽ là hai quốc gia duy nhất sở hữu thiết bị có thể thực hiện việc đó”.

Ông Trump cũng thừa nhận rằng các quan chức Iran đã “thay đổi ý kiến vài lần”, nhưng cho biết hiện tại hai bên đã nhất trí rằng Mỹ sẽ được tiếp cận các địa điểm này trong tương lai không xa.

Trái ngược với sự lạc quan của phía Mỹ, giới quan sát cho rằng Mỹ và Iran dường như đang rơi vào thế bế tắc đầy bất ổn, khi các nỗ lực đạt được một thỏa thuận hòa bình liên tục bị gián đoạn bởi những tranh cãi ngoại giao công khai và các hành động quân sự.

Truyền thông Iran đưa tin hôm thứ 2-6 rằng Tehran đang xem xét một thỏa thuận do chính quyền ông Trump đề xuất nhằm tạm dừng cuộc chiến, nhưng đã không liên lạc với Washington trong vài ngày qua.

Đầu tuần này, Iran tuyên bố sẽ ngừng liên lạc với Mỹ và tiến tới phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz để đáp trả các hoạt động quân sự của Israel tại Lebanon nhằm vào Hezbollah. Một quan chức khu vực cho biết Iran muốn một lệnh ngừng bắn riêng tại Lebanon được thực thi trước khi quay trở lại bàn đàm phán.

Hôm 3-6, Ngoại trưởng Iran - ông Abbas Araghchi nói rằng các cuộc trao đổi với Mỹ trong những ngày gần đây “không đạt được tiến triển đáng kể”. “Hiện không có tiến trình đàm phán chính thức nào giữa Iran và Mỹ. Tuy nhiên, các thông điệp vẫn đang được trao đổi” - ông Araghchi nói với kênh Al Mayadeen.

Ông Araghchi cũng cảnh báo rằng Iran sẽ đáp trả nếu thủ đô Beirut (Lebanon) bị Israel tấn công. “Chúng tôi đã thông báo với phía Mỹ rằng nếu Beirut bị tấn công, chúng tôi sẽ không chấp nhận điều đó trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Theo quan điểm của chúng tôi, hành động như vậy đồng nghĩa với việc lệnh ngừng bắn đã hoàn toàn bị phá vỡ và các lực lượng vũ trang của chúng tôi sẽ đáp trả” - theo ông Araghchi.

Nhận định trên chương trình Squawk Box Asia của đài CNBC về các diễn biến hiện tại, ông Rick Gardner, Giám đốc đầu tư của công ty đầu tư RGA Investments (Mỹ) nói: “Rất khó để dự đoán khi nào cuộc xung đột và các cuộc đàm phán mới thực sự kết thúc”.

Ông Gardner cho rằng thị trường sẽ tiếp tục dao động giữa những cú sốc tiêu cực do xung đột gây ra.