Năm 2026: Ai không được đề nghị đặc xá?

Các nữ phạm nhân tại phân trại 4, trại giam Vĩnh Quang, Phú Thọ

Một trong những điểm đáng chú ý của đợt đặc xá năm 2026 là phạm vi các trường hợp không được đề nghị đặc xá được quy định chặt chẽ hơn, qua đó thể hiện rõ định hướng siết điều kiện xét duyệt, tập trung vào người tái phạm, phạm nhiều tội do cố ý và người phạm các tội đặc biệt nghiêm trọng.

Theo Thượng tướng Lê Văn Tuyến - Thứ trưởng Bộ Công an, ngoài các trường hợp đang bị kháng nghị theo hướng tăng nặng, đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã từng được đặc xá, Quyết định năm 2026 tiếp tục loại trừ người có nhiều tiền án, tái phạm do lỗi cố ý, đồng thời không xem xét đặc xá đối với nhiều tội phạm nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng. Cách tiếp cận này cho thấy rõ yêu cầu bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật trong thực hiện chính sách khoan hồng.

Thượng tướng Lê Văn Tuyến - Thứ trưởng Bộ Công an

Quyết định đặc xá năm 2026 dành riêng Điều 4 để quy định cụ thể các trường hợp không được đề nghị đặc xá, với hệ thống tiêu chí chi tiết, chặt chẽ, phản ánh rõ quan điểm: đặc xá là chính sách nhân đạo nhưng phải được đặt trong khuôn khổ kỷ cương, pháp luật.

Siết xét đặc xá với người tái phạm, phạm nhiều tội cố ý

Theo quy định, người đang chấp hành án phạt tù không được đề nghị đặc xá nếu thuộc các trường hợp đang bị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm theo hướng tăng nặng trách nhiệm hình sự; đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi phạm tội khác; hoặc trước đó đã từng được đặc xá.

Đối với nhóm tái phạm, Quyết định đặc xá năm 2026 quy định rõ không xem xét đặc xá đối với người có từ 2 tiền án trở lên, hoặc có 1 tiền án nhưng tiếp tục bị kết án phạt tù về tội do lỗi cố ý. Đây là những trường hợp được xác định chưa có sự chuyển biến rõ rệt trong quá trình cải tạo.

Bên cạnh đó, các trường hợp phạm từ 2 tội do cố ý trở lên; bị kết án tù từ 2 lần trở lên về cùng một tội do cố ý; hoặc 3 lần trở lên bị kết án tù về cùng một tội do cố ý đều không thuộc diện được đề nghị đặc xá. Quy định này cho thấy yêu cầu sàng lọc chặt chẽ đối với những người có hành vi phạm tội lặp lại hoặc có tính chất nghiêm trọng.

Ngoài ra, người đang chấp hành hình phạt tù do tổng hợp hình phạt của nhiều bản án, trong đó có từ 2 lần bị kết án tù về cùng một tội do cố ý, cũng không được xem xét. Việc loại trừ các trường hợp này nhằm hạn chế nguy cơ tái phạm, đồng thời bảo đảm hiệu quả răn đe của pháp luật.

Nhiều tội đặc biệt nghiêm trọng không thuộc diện xét đặc xá

Bên cạnh yếu tố tái phạm, Quyết định cũng quy định không đề nghị đặc xá đối với người bị kết án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia như phản bội Tổ quốc, hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân, gián điệp, khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân, phá hoại cơ sở vật chất, kỹ thuật của Nhà nước. Đây là nhóm tội phạm đặc biệt nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định của đất nước.

Đối với nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người, nhiều hành vi đặc biệt nghiêm trọng cũng không được đề nghị đặc xá, như giết 2 người trở lên; giết người có tổ chức; giết người có tính chất côn đồ, những hành vi gây hậu quả đặc biệt lớn, tác động mạnh đến trật tự xã hội.

Các tội xâm hại tình dục nghiêm trọng cũng bị loại trừ, gồm hiếp dâm có tính chất loạn luân, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cưỡng dâm có tính chất loạn luân, cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi. Việc không xem xét đặc xá đối với nhóm tội này thể hiện rõ yêu cầu bảo vệ phụ nữ, trẻ em và các nhóm dễ bị tổn thương.

Bên cạnh đó, các tội mua bán người trong trường hợp phạm tội đối với nhiều người; mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em cũng không thuộc diện được đề nghị đặc xá, nhằm tăng cường đấu tranh với các hành vi xâm hại quyền con người.

Đối với nhóm tội xâm phạm sở hữu, các hành vi như cướp tài sản, bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản có sử dụng vũ khí hoặc gây hậu quả nghiêm trọng cũng bị loại trừ khỏi diện xét đặc xá, phản ánh yêu cầu bảo đảm an toàn xã hội.

Quy định cũng siết chặt đối với người phạm các tội về ma túy, cướp tài sản, bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, hoặc phạm các tội thuộc chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người mà thời hạn chấp hành án phạt tù còn lại vượt quá mức quy định. Đây là những trường hợp cần tiếp tục được quản lý, giáo dục trong quá trình chấp hành án.

Ngoài ra, các trường hợp chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy trong vụ án phạm tội có tổ chức; người phạm tội có tính chất chuyên nghiệp; người dùng thủ đoạn xảo quyệt, ngoan cố chống đối; người có căn cứ xác định đã từng sử dụng trái phép chất ma túy cũng không được đề nghị đặc xá. Việc loại trừ này nhằm bảo đảm không bỏ lọt các đối tượng có mức độ nguy hiểm cao.

Việc quy định cụ thể, chi tiết các trường hợp không được đề nghị đặc xá cho thấy yêu cầu siết chặt điều kiện xét duyệt trong đợt đặc xá năm 2026, qua đó khẳng định rõ đặc xá là chính sách khoan hồng có điều kiện, được thực hiện trên cơ sở thận trọng, công khai, minh bạch, đồng thời góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật và trật tự, an toàn xã hội.