Năm 2026 mới chỉ là 'khúc dạo đầu' của siêu El Nino

Trung Quốc đang trải qua mùa hè với hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan như bão mạnh, mưa lũ diện rộng và nắng nóng gay gắt. Theo các nhà nghiên cứu, nguyên nhân chính là một hiện tượng El Nino “siêu mạnh” đang phát triển trên Thái Bình Dương.

Bà Jiang Hua, chuyên gia khí hậu tại Trung tâm Dự báo Môi trường Biển Quốc gia Trung Quốc, cho biết những gì xảy ra trong năm nay mới chỉ là “khúc dạo đầu”, nhưng đã cho thấy sức tàn phá rất lớn.

“Toàn bộ vùng nhiệt đới Thái Bình Dương hiện giống như một nồi nước đang sôi”, bà Jiang nói. “Xét về cường độ, El Nino năm nay đã có thể sánh ngang siêu El Nino giai đoạn 1997 - 1998”.

Lực lượng cứu hộ sơ tán người dân mắc kẹt do lũ ở thành phố Nam Ninh, Trung Quốc, ngày 6/7. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Nguy cơ lũ lụt, hạn hán gia tăng

Chuyên gia Jiang Hua cho biết tháng 3 vừa qua, các nhà khoa học phát hiện lượng lớn khối nước ấm bất thường dưới bề mặt biển tại khu vực nhiệt đới ở cả Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Các khối nước này đang dịch chuyển về trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương, thúc đẩy El Nino phát triển nhanh hơn.

Trong khi đó, vùng biển phía tây Thái Bình Dương cũng duy trì nhiệt độ cao bất thường, tạo điều kiện để bão nhiệt đới mạnh lên khi di chuyển về phía tây.

Ở điều kiện thường, gió tín phong sẽ đẩy lớp nước ấm trên bề mặt về phía tây Thái Bình Dương, giúp nước lạnh từ tầng sâu dâng lên ở phía đông. Tuy nhiên, khi El Nino xuất hiện, gió tín phong suy yếu khiến quá trình này bị gián đoạn, làm vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nóng lên.

Sự thay đổi về nhiệt độ đại dương kéo theo biến động của hoàn lưu khí quyển toàn cầu, làm thay đổi vị trí các dải mưa. Hệ quả là một số khu vực hứng lượng mưa lớn bất thường và nguy cơ lũ lụt tăng cao, trong khi những nơi khác có thể đối mặt hạn hán kéo dài.

Tại Trung Quốc, các hiện tượng thời tiết cực đoan do El Nino đã gây nhiều thiệt hại.

Theo CCTV, chính phủ Trung Quốc phê duyệt 20 tỷ nhân dân tệ (khoảng 3 tỷ USD) cho công tác cứu trợ thiên tai trong năm 2026. Trong đó, 1,2 tỷ nhân dân tệ đã được giải ngân khẩn cấp cho các địa phương bị ảnh hưởng kể từ đầu mùa lũ.

Ngoài ra, 15 tỷ nhân dân tệ khác được dành để hỗ trợ giảm thiểu thiệt hại trong nông nghiệp, ứng phó khẩn cấp đối với hệ thống thủy lợi và sửa chữa hạ tầng giao thông.

Từ đầu tháng 7 đến nay, Trung Quốc ghi nhận 25 đợt lũ trên các lưu vực sông lớn. Có 609 tuyến sông vượt mức cảnh báo, cao hơn 35% so với trung bình cùng kỳ 5 năm gần đây.

Trong cùng thời gian, nước này cũng hứng 14 đợt mưa lớn trên diện rộng và 23 đợt thời tiết đối lưu mạnh.

Bộ Quản lý Tình trạng Khẩn cấp Trung Quốc cho biết khoảng 480.000 người tại 6 khu vực hành chính bị ảnh hưởng bởi lũ lụt hoặc hạn hán trong nửa đầu năm 2026.

Hạn hán nghiêm trọng nhất xảy ra tại Khu tự trị Nội Mông, trong khi các tỉnh Quý Châu, Hồ Nam và thành phố Trùng Khánh chịu thiệt hại nặng nhất do lũ lụt và các thảm họa địa chất.

Hiện trường vụ sạt lở đất dọc sông Ngô do mưa lớn ở Trùng Khánh, Trung Quốc, ngày 17/7. (Ảnh: Reuters)

Năm 2027 sẽ nghiêm trọng hơn

Theo bà Jiang Hua, cường độ của El Nino không chỉ được đánh giá qua nhiệt độ mặt nước biển mà còn dựa trên lượng nước ấm tích tụ dưới bề mặt đại dương.

Bà cho biết lượng nước ấm hiện nay, cả ở bề mặt lẫn tầng sâu, đã tăng mạnh so với sự kiện El Nino 1997 - 1998. Nếu tiếp tục phát triển, hiện tượng lần này có thể còn mạnh hơn El Nino giai đoạn 2015 - 2016.

Biến đổi khí hậu cũng làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các siêu El Nino trong tương lai.

“Nếu Trái Đất tiếp tục nóng lên, các sự kiện El Nino cực đoan sẽ xảy ra thường xuyên hơn”, bà Jiang nói.

Theo chuyên gia này, dù El Nino đang phát triển trong năm 2026, những tác động lớn nhất đối với Trung Quốc có thể sẽ xuất hiện vào năm sau.

“Năm cần đặc biệt lưu ý là 2027. Trong lịch sử, năm ngay sau khi El Nino xảy ra thường là thời điểm các tác động của hiện tượng này trở nên nghiêm trọng nhất”, bà cho biết.

Dự báo cho thấy lượng mưa tại miền nam Trung Quốc vào mùa xuân năm 2027 có thể cao hơn trung bình nhiều năm. Trong mùa lũ, dải mưa có khả năng tiếp tục tập trung tại trung và hạ lưu sông Dương Tử, làm gia tăng nguy cơ ngập lụt trên toàn lưu vực.

Lưu vực sông Tùng Hoa ở đông bắc Trung Quốc cũng được dự báo có lượng mưa cao hơn bình thường. Trước đó, các trận lũ lịch sử trên sông Dương Tử vào năm 1998 và 2016 đều xảy ra sau các sự kiện siêu El Nino.

Lượng mưa lớn hơn cũng có thể làm tăng lưu lượng nước đổ ra các sông Dương Tử và Châu Giang, thay đổi độ mặn tại các cửa sông ven biển, từ đó ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển và nguồn lợi thủy sản.

Bà Jiang cho biết thêm, các hệ thống dự báo kết hợp mô hình khí hậu với trí tuệ nhân tạo hiện có thể dự báo El Nino trước khoảng 6 tháng với độ chính xác đạt trên 0,8, góp phần hỗ trợ các cơ quan chức năng chủ động ứng phó với thiên tai.