Nam giới cũng cần được 'giải phóng' khỏi định kiến giới

Quan niệm phụ nữ phải chăm lo gia đình, đàn ông phải thành đạt và là trụ cột kinh tế vẫn tạo áp lực cho cả hai giới, cản trở sự chia sẻ trong gia đình. Do đó, tháo gỡ định kiến giới, thúc đẩy bình đẳng giới cần bắt đầu từ việc nhìn nhận lại vai trò, trách nhiệm và quyền lựa chọn của cả nam giới và phụ nữ.

Áp lực phía sau khuôn mẫu nam tính

Một năm trước, khi lần đầu làm cha, anh Lê Xuân Đồng, đồng sáng lập cộng đồng "Thanh niên hói" đã cùng vợ tham gia các lớp học tiền sản, tìm hiểu cách chăm sóc trẻ sơ sinh và chuẩn bị cho hành trình đón con. Qua trải nghiệm ấy, anh nhận ra sự khác biệt trong cách nam giới và phụ nữ chuẩn bị cho việc làm cha mẹ.

Các chuyên gia chia sẻ tại toạ đàm Nam giới thế hệ "bánh mì kẹp": Sống giữa khuôn mẫu và kỳ vọng". Ảnh: Hồng Nhung

Các chuyên gia chia sẻ tại toạ đàm Nam giới thế hệ "bánh mì kẹp": Sống giữa khuôn mẫu và kỳ vọng". Ảnh: Hồng Nhung

"Nhiều người đàn ông đưa vợ đến bệnh viện sinh con, lo chi phí và những việc cần thiết, nhưng việc tìm hiểu kiến thức chăm sóc trẻ, chuẩn bị đồ dùng hay tham gia các hoạt động trước sinh phần lớn vẫn do phụ nữ đảm nhận. Người cha thường được mặc định là người lo kinh tế, còn việc chăm sóc con nhỏ là trách nhiệm chính của người mẹ", anh Đồng cho biết.

Theo anh Đồng, khoảnh khắc nhìn thấy vợ sau cuộc sinh nở mệt mỏi khiến anh nhận ra mình cần hiện diện nhiều hơn trong hành trình ấy, thay vì chỉ đứng ngoài và hoàn thành phần việc được mặc định là của người chồng. Tuy nhiên, khi trở lại với công việc, quỹ thời gian dành cho vợ và con vẫn là điều khiến anh trăn trở. "Mong muốn chia sẻ trách nhiệm chăm sóc gia đình không phải lúc nào cũng dễ thực hiện, nhất là khi công việc và những kỳ vọng xã hội vẫn đặt nặng vai trò kiếm tiền của người đàn ông", anh nói.

Câu chuyện của anh Đồng là một "lát cắt" trong đời sống của thế hệ nam giới đang phải đảm đương nhiều vai trò: người con chăm sóc cha mẹ già, người chồng chia sẻ việc nhà, người cha đồng hành cùng con và người lao động có trách nhiệm bảo đảm thu nhập gia đình.

Với anh Hoàng Anh, sinh năm 1991, quê Yên Bái, những kỳ vọng ấy đến từ cả gia đình và xã hội. Sau khi lập gia đình, mức lương hơn 5 triệu đồng mỗi tháng từ công việc trong khu vực nhà nước không đủ trang trải cuộc sống, anh chuyển sang làm việc tại khu công nghiệp với thu nhập cao hơn. Tuy nhiên, lựa chọn này lại không nhận được sự đồng tình của mẹ anh vì công việc mới thiếu vị trí, chức danh như mong muốn của gia đình.

"Mẹ tôi mong muốn tôi có một công việc ổn định, có vị trí trong xã hội. Nhưng mức thu nhập khi ấy không đủ cho tôi lo chi phí sinh hoạt gia đình trẻ, nhất là khi con tôi được chẩn đoán mắc chứng phổ tự kỷ, cần thời gian và tiền bạc để điều trị", anh chia sẻ.

Có thời điểm, anh nghĩ đến việc mở một cơ sở kinh doanh đồ ăn để vừa có thể làm việc, vừa chủ động chăm sóc con. Vợ anh ủng hộ dự định này, trong khi mẹ anh lại không đồng tình. Một bên mong muốn con trai có công việc ổn định, vị trí xã hội; bên kia cần người chồng có thu nhập và thời gian dành cho gia đình, anh Hoàng Anh đứng giữa những mong đợi không dễ dung hòa.

Ở một số gia đình, định kiến về vai trò trụ cột kinh tế còn có thể trở thành nguyên nhân của những bất đồng, khi nam giới không đáp ứng được kỳ vọng về thu nhập hoặc lựa chọn đảm nhận nhiều hơn công việc chăm sóc gia đình. Tại tọa đàm “Nam giới thế hệ "bánh mì kẹp": Sống giữa khuôn mẫu và kỳ vọng” ngày 17-11 do ECUE thực hiện tại Hà Nội, một thành viên chia sẻ câu chuyện sau khi mất việc, anh ở nhà phụ giúp vợ việc gia đình, đồng thời tranh thủ chạy giao hàng để có thêm thu nhập. Có lần, khi mang cơm đến cơ quan cho vợ, anh nhận được thái độ thiếu thiện cảm từ đồng nghiệp của chị. Ngay cả khi về quê, mức thu nhập thấp hơn vợ cũng khiến anh phải đối diện với những lời nhận xét không mấy tích cực từ người thân. Trong một lần xảy ra mâu thuẫn, chính người vợ cũng đem thu nhập của anh so sánh với những người đàn ông khác có kinh tế khá giả hơn.

Chia sẻ trách nhiệm để tháo gỡ định kiến

PGS.TS Phạm Quỳnh Phương, nhà nghiên cứu văn hóa và xã hội cho rằng, hình ảnh “thế hệ bánh mì kẹp” không chỉ phản ánh áp lực của phụ nữ mà còn hiện diện trong đời sống của nam giới. Họ có thể cùng lúc phải chăm sóc cha mẹ cao tuổi, nuôi dạy con nhỏ, bảo đảm kinh tế và đáp ứng những chuẩn mực về hình ảnh người đàn ông thành đạt.

Theo PGS.TS Phạm Quỳnh Phương, trong nhiều gia đình, người đàn ông thường có mặt để thanh toán viện phí khi vợ sinh con, nhưng lại ít tham gia vào quá trình chăm sóc trước và sau sinh. Điều đó phản ánh cách xã hội phân định trách nhiệm: nam giới lo kinh tế, phụ nữ đảm nhận chăm sóc. Sự phân công này lâu dần trở thành khuôn mẫu, khiến mỗi người khó bước ra khỏi vai trò đã được mặc định.

“Việc nam giới lúng túng khi chăm sóc con, làm việc nhà hay chia sẻ cảm xúc không phải là điều tự nhiên. Đó còn là hệ quả của quá trình giáo dục và nuôi dạy, khi trẻ em trai ít được khuyến khích thực hành những công việc chăm sóc, bộc lộ cảm xúc như trẻ em gái. Vì vậy, thay đổi định kiến cần bắt đầu từ gia đình, nhà trường và môi trường xã hội, thay vì chỉ trông chờ vào sự thay đổi của từng cá nhân", PGS.TS Phạm Quỳnh Phương cho biết.

Ảnh minh hoạ.

Ảnh minh hoạ.

Thực tế, phụ nữ cũng chịu nhiều sức ép từ những khuôn mẫu giới. Việc chăm sóc con cái, người cao tuổi, quán xuyến việc nhà thường được xem là trách nhiệm đương nhiên của họ, kể cả khi phụ nữ tham gia lao động và có đóng góp kinh tế. Khi công việc chăm sóc không được phân chia hợp lý, phụ nữ dễ phải gánh thêm phần lớn trách nhiệm gia đình, trong khi nam giới bị đặt dưới áp lực phải kiếm tiền và duy trì hình ảnh mạnh mẽ. Hai khuôn mẫu tưởng như đối lập ấy thực chất cùng duy trì một cách phân công cứng nhắc, khiến sự chia sẻ trong gia đình khó trở thành bình đẳng thực chất.

Bởi vậy, theo các ý kiến tại tọa đàm, mở rộng cơ hội để nam giới tham gia chăm sóc gia đình là một phần của thúc đẩy bình đẳng giới. Việc tăng thời gian nghỉ dành cho người cha khi vợ sinh con, xây dựng môi trường làm việc linh hoạt, tạo điều kiện để người lao động chăm sóc con nhỏ và người thân cần được nhìn nhận như những nội dung quan trọng trong chính sách hỗ trợ gia đình. Cùng với đó là việc khuyến khích nam giới sử dụng các quyền nghỉ phép, tham gia chăm sóc con mà không phải lo ngại bị đánh giá trong công việc.

Tuy nhiên, chính sách sẽ khó phát huy hiệu quả nếu những định kiến trong đời sống vẫn còn tồn tại. Một người cha có thể được tạo điều kiện nghỉ làm để chăm con, nhưng nếu việc đó bị xem là thiếu nam tính; một người mẹ có thể có công việc và thu nhập tốt, nhưng vẫn bị mặc định phải lo toàn bộ việc nhà, thì sự bình đẳng vẫn chưa thực sự hiện diện.

Bình đẳng giới trong mỗi gia đình cần bắt đầu từ những việc hàng ngày: cha mẹ cùng chăm sóc con, vợ chồng cùng bàn bạc và phân chia công việc gia đình, trẻ em trai và trẻ em gái đều được khuyến khích làm việc nhà, bộc lộ cảm xúc và lựa chọn con đường riêng. Nam giới cần được nhìn nhận không chỉ qua thu nhập hay vị trí công việc, phụ nữ cũng cần được tôn trọng quyền phát triển sự nghiệp và lựa chọn cách sống của mình.

Bình đẳng giới không phải là thay đổi vai trò của người này bằng vai trò của người kia, càng không phải là cuộc so sánh xem giới nào chịu nhiều áp lực hơn. Đó là quá trình tháo gỡ những khuôn mẫu đang giới hạn cả hai giới, để mỗi người có thể cùng chia sẻ trách nhiệm, được ghi nhận những đóng góp và có quyền lựa chọn cách sống phù hợp với mình.

Hồng Nhung

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/nam-gioi-cung-can-duoc-giai-phong-khoi-dinh-kien-gioi-1766356.html