Năm học mới, gỡ 'nút thắt' tâm lý khi học tiếng Anh

Khi cởi bỏ tâm lý sợ sai, các em sẽ tự tin và tìm lại niềm vui học tập.

Theo giảng viên Phạm Văn Phước - khoa Ngoại ngữ, trường Đại học Tây Nguyên, thay vì chỉ xem tiếng Anh là một môn học để thi, cần giúp HS nhìn nhận đây là công cụ giao tiếp, khám phá thế giới.

Nhìn nhận tiếng Anh là công cụ giao tiếp

PV: Tại sao nhiều HS vẫn coi tiếng Anh là môn học khó và gây áp lực, thưa thầy?

Thầy Phạm Văn Phước: Một trong những lý do lớn nhất là nhiều HS nghĩ rằng phải nhớ thật nhiều từ vựng, nắm chắc ngữ pháp và làm bài thật chính xác. Khi tiếng Anh gắn quá chặt với điểm số, bài kiểm tra và lỗi sai, các em rất dễ hình thành tâm lý sợ môn học này.

Tôi từng gặp những HS không hề yếu nhưng vì từng phát âm sai, bị điểm thấp hoặc nghĩ mình “không có năng khiếu ngoại ngữ” nên dần mất tự tin.

Thực tế, học một ngôn ngữ là quá trình tự nhiên và sai là một phần của việc học. Nếu giúp HS nhìn tiếng Anh như công cụ để giao tiếp, khám phá thế giới và mở rộng cơ hội thay vì chỉ là môn học để thi, áp lực chắc chắn sẽ giảm.

PV: Những áp lực phổ biến nhất mà HS gặp phải là điểm số, thi cử, phát âm, vốn từ hay giao tiếp?

Thầy Phạm Văn Phước: Những áp lực này có mối liên hệ với nhau. Lo điểm số và thi cử, HS thường cố học thuộc nhiều từ vựng, cấu trúc ngữ pháp, nhưng khi giao tiếp thực tế, các em lại ngại nói vì sợ phát âm chưa chuẩn, dùng sai từ hoặc sai ngữ pháp.

Điều đáng tiếc là có những HS biết khá nhiều nhưng không dám sử dụng kiến thức của mình. Tôi thường nói với HS: “Thầy không cần em nói một câu tiếng Anh hoàn hảo, mà chỉ cần em dám nói câu đầu tiên”.

Mỗi lần HS dám nói, dù câu chưa trọn vẹn hay phát âm chưa chính xác, vẫn là một bước tiến. Khi không còn quá sợ sai, các em sẽ tự tin, chủ động hơn và cảm nhận được niềm vui khi sử dụng tiếng Anh. Đôi khi, áp lực lớn nhất không nằm ở kiến thức mà ở nỗi sợ mình không đủ giỏi.

PV: Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, HS nên sử dụng ChatGPT và các công cụ AI như thế nào để hỗ trợ học tiếng Anh?

Thầy Phạm Văn Phước: AI là công cụ học tập hữu ích nếu được sử dụng đúng cách. HS có thể dùng ChatGPT để tạo hội thoại phù hợp với trình độ, giải thích ngữ pháp, sửa lỗi bài viết sau khi tự làm, tạo câu hỏi luyện từ vựng hoặc đóng vai bạn giao tiếp. Tuy nhiên, nguyên tắc tôi muốn nhắc HS là: “Hãy suy nghĩ trước, dùng AI sau”.

Khi viết một đoạn văn, HS nên tự viết rồi mới nhờ AI chỉ ra lỗi và giải thích. Khi gặp câu hỏi, hãy thử tìm câu trả lời trước rồi dùng AI để kiểm tra. Nếu chỉ sao chép câu trả lời của AI, HS có thể hoàn thành bài nhanh nhưng kiến thức thực sự còn lại không nhiều.

AI nên đóng vai trò người hướng dẫn, hỗ trợ, chứ không phải người suy nghĩ hay làm bài thay. Quan trọng nhất vẫn là tư duy, sự chủ động và trách nhiệm của người học.

Thầy Phạm Văn Phước. (Ảnh: NVCC)

Biến tiếng Anh thành người bạn đồng hành

PV: Thầy có thể gợi ý những cách học đơn giản, có thể thực hiện tại nhà nhưng vẫn tạo hứng thú?

Thầy Phạm Văn Phước: Học tiếng Anh không nhất thiết lúc nào cũng phải ngồi trước sách vở. Quan trọng là đưa tiếng Anh vào những hoạt động mà HS yêu thích.

Mỗi ngày, các em có thể dành 15–20 phút để nghe một đoạn tiếng Anh ngắn, học 5 từ mới trong ngữ cảnh, tự kể về một ngày của mình trong 1–2 phút hoặc viết vài câu nhật ký bằng tiếng Anh.

Tôi đặc biệt khuyến khích các em tự nói chuyện với chính mình bằng tiếng Anh trong những tình huống quen thuộc. Khi chuẩn bị đi học có thể nói: “I'm getting ready for school”; khi mệt: “I'm a little tired today”; hoặc đặt mục tiêu: “today I want to finish my homework early”.

Những câu đơn giản giúp HS hình thành thói quen suy nghĩ, phản xạ bằng tiếng Anh và nhận ra ngoại ngữ không chỉ nằm trong sách mà có thể sử dụng trong đời sống.

Theo tôi, HS sẽ học tốt hơn khi cảm thấy mình đang sử dụng tiếng Anh, chứ không chỉ đang “học tiếng Anh”.

PV: Giáo viên và phụ huynh cần làm gì để HS học tiếng Anh thoải mái hơn, thay vì chạy theo điểm số?

Thầy Phạm Văn Phước: Trước hết, cần giúp các em hiểu giá trị của một HS không được quyết định bởi một bài kiểm tra hay một con điểm tiếng Anh.

Trong lớp, giáo viên nên tạo môi trường an toàn để HS được phép mắc lỗi. Khi một em dám phát biểu dù câu trả lời chưa hoàn chỉnh, trước khi sửa lỗi, giáo viên nên ghi nhận sự cố gắng và can đảm.

Với phụ huynh, thay vì thường xuyên hỏi “Hôm nay con được mấy điểm?”, có thể hỏi: “Hôm nay con học được điều gì thú vị?”, “Có từ tiếng Anh nào mới mà con muốn kể cho bố mẹ nghe không?” hoặc “Có phần nào con thấy khó để bố mẹ cùng hỗ trợ không?”.

Một cách hỏi khác đôi khi cũng có thể thay đổi cảm xúc của trẻ đối với việc học. Điều HS cần không chỉ là thêm bài tập hay áp lực mà còn là cảm giác mình được lắng nghe, khích lệ và được tiến bộ theo tốc độ của mình.

PV: Trong những tuần đầu năm học, HS nên làm gì để xây dựng lại sự tự tin và hứng thú với tiếng Anh?

Thầy Phạm Văn Phước: Tôi không khuyến khích HS bắt đầu năm học bằng những mục tiêu quá lớn như “năm nay phải thật giỏi tiếng Anh” hay “nhất định phải đạt điểm 9, điểm 10”. Thay vào đó, hãy đặt những mục tiêu nhỏ và có thể thực hiện được.

Khi hoàn thành từng mục tiêu, HS sẽ có cảm giác “Mình làm được”. Những thành công nhỏ tích lũy mỗi ngày sẽ tạo nên sự tự tin. Các em cũng không nên so sánh mình với người khác mà hãy so sánh mình hôm nay với chính mình của ngày hôm qua.

Hôm nay hiểu thêm một từ, nói tốt hơn một câu, dám giơ tay thêm một lần hay không còn sợ một lỗi sai như trước đều là sự tiến bộ. Sự tự tin không đến từ việc luôn làm đúng, mà từ việc nhận ra rằng dù chưa giỏi, mình vẫn có thể tiến bộ.

HS sẽ học tốt hơn khi cảm thấy mình đang sử dụng tiếng Anh, chứ không chỉ đang “học tiếng Anh”. (Ảnh: NVCC)

PV: Nếu chỉ chọn một “nguyên tắc vàng” cho HS trong năm học mới, thầy sẽ chọn điều gì?

Thầy Phạm Văn Phước: Tôi chọn: “Mỗi ngày một chút, nhưng đừng bỏ cuộc.”

Học tiếng Anh không phải cuộc chạy nước rút. HS không cần mỗi ngày học 2–3 tiếng. Có những ngày chỉ dành được 10–15 phút cũng không sao. Điều quan trọng là duy trì sự tiếp xúc với ngôn ngữ và giữ được sự tò mò, hứng thú.

Tôi thường nghĩ học tiếng Anh giống như trồng một cái cây. Không thể tưới thật nhiều trong một ngày rồi bỏ quên cả tháng mà mong cây lớn nhanh. Nhưng nếu mỗi ngày chăm sóc một chút, đến một lúc nào đó, chúng ta sẽ bất ngờ nhận ra cái cây đã lớn lên từ lúc nào.

Tôi muốn nhắn nhủ với HS trong năm học mới là: “Không cần giỏi tiếng Anh ngay lập tức, chỉ cần cho bản thân cơ hội tiến bộ mỗi ngày. Đừng sợ nói sai, đừng xấu hổ khi chưa biết một từ và cũng đừng vì vài điểm số chưa tốt mà nghĩ rằng mình không có khả năng học ngoại ngữ”.