Nam sinh TPHCM tạo 'lá chắn AI' bảo vệ học sinh trước bạo lực

Nguyễn Bảo Phúc nhận Bằng khen của Bộ GD&ĐT. Ảnh: Minh Anh.

Dùng AI bảo vệ học sinh trước bạo lực

Từ niềm đam mê công nghệ và trăn trở trước vấn nạn bạo lực học đường, Nguyễn Bảo Phúc, học sinh lớp 11A4, Trường THPT Dương Văn Thì (TPHCM), đã phát triển hệ thống AI tiếp nhận phản ánh ẩn danh, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn hơn. Sáng kiến vừa giành giải Nhất cấp THPT tại cuộc thi “Sáng kiến bảo đảm trật tự trường học về phòng, chống bạo lực học đường” năm 2026 do Bộ GD&ĐT tổ chức.

Chia sẻ về sáng kiến của mình, Phúc cho biết, từ thực tế nhiều bạn học từng trở thành nạn nhân của bạo lực học đường trên không gian mạng. Các bạn bị lập nhóm nói xấu, bị cô lập hoặc bị mỉa mai trong thời gian dài nhưng không dám lên tiếng vì sợ bị trả thù hoặc tiếp tục bị tẩy chay. Thực tế đó khiến nam sinh nhận ra rằng, nhiều nạn nhân không thiếu sự hỗ trợ mà thiếu một kênh an toàn để cất lên tiếng nói của mình.

Sau quá trình nghiên cứu về các dạng bạo lực học đường, tìm hiểu nhu cầu của học sinh và khảo sát thực tế tại trường, Phúc đã xây dựng hệ sinh thái AI mang tên STEG-SHIELD. Trong đó, STEG đại diện cho công nghệ giấu tin, còn SHIELD mang ý nghĩa như một “tấm khiên” bảo vệ học sinh trước bạo lực học đường.

“Em muốn công nghệ không chỉ tạo ra những sản phẩm hiện đại mà còn giúp con người giải quyết những vấn đề đang tồn tại trong cuộc sống. Bạo lực học đường là vấn đề cần sự chung tay của nhiều bên và công nghệ có thể góp phần vào quá trình đó”, Phúc nói.

Điểm nổi bật của STEG-SHIELD là tính năng tiếp nhận phản ánh ẩn danh. Học sinh có thể gửi thông tin liên quan đến các vụ việc bạo lực học đường mà không lo lộ danh tính. Theo Phúc, nhiều học sinh khi gặp tình trạng bắt nạt, cô lập hoặc bạo lực thường lựa chọn im lặng vì tâm lý e ngại, sợ bị trả thù hoặc lo lắng thông tin cá nhân bị tiết lộ. Không ít vụ việc chỉ được phát hiện khi đã để lại hậu quả đáng tiếc.

Nguyễn Bảo Phúc giành giải Nhất cấp THPT tại cuộc thi “Sáng kiến bảo đảm trật tự trường học về phòng, chống bạo lực học đường”. Ảnh: Minh Anh.

Việc giữ kín thông tin người gửi giúp giảm áp lực tâm lý, đồng thời khuyến khích học sinh mạnh dạn lên tiếng khi bản thân hoặc bạn bè gặp vấn đề. Sau khi tiếp nhận thông tin, hệ thống AI sẽ phân tích nội dung và tự động xếp loại theo bốn cấp độ cảnh báo.

Ở cấp độ xanh, hệ thống nhận diện những mâu thuẫn nhỏ, lời nói qua lại hoặc xung đột đơn giản giữa học sinh. Đây là những trường hợp cần được giáo viên hoặc nhà trường hòa giải kịp thời. Cấp độ vàng áp dụng với những dấu hiệu cô lập, tẩy chay hoặc bắt nạt tinh thần có tổ chức trong lớp học. Khi đó, giáo viên chủ nhiệm và tổ tư vấn tâm lý sẽ tham gia hỗ trợ.

Đối với cấp độ cam, khi xuất hiện các dấu hiệu đe dọa danh dự, sức khỏe hoặc gây tổn thương tâm lý cho học sinh, hệ thống sẽ gửi cảnh báo khẩn đến giáo viên chủ nhiệm và ban giám hiệu. Nghiêm trọng nhất là cấp độ đỏ, khi có nguy cơ hoặc hành vi bạo lực thể chất đang hoặc sắp xảy ra. Lúc này, hệ thống kích hoạt cảnh báo khẩn để nhà trường và các lực lượng liên quan có thể can thiệp kịp thời.

Theo Phúc, việc phân loại theo từng cấp độ giúp nhà trường không bỏ sót các dấu hiệu bạo lực từ sớm, đồng thời ưu tiên xử lý các tình huống nguy hiểm. “Không phải vụ việc nào cũng cần xử lý giống nhau. AI có thể hỗ trợ sàng lọc, đánh giá mức độ để nhà trường đưa ra phương án phù hợp và nhanh chóng hơn. Mô hình không đòi hỏi nguồn kinh phí lớn. Hệ thống tận dụng hạ tầng công nghệ sẵn có của nhà trường như website, cổng thông tin điện tử hoặc hệ thống quản lý học sinh, từ đó giảm chi phí đầu tư nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả trong tiếp nhận và xử lý thông tin”, Phúc cho biết.

Từ yêu Văn đến đam mê công nghệ

Ít ai biết rằng trước khi bén duyên với công nghệ, Phúc từng là học sinh đặc biệt yêu thích môn Ngữ văn. Bước ngoặt đến khi em theo học tại Trường THPT Dương Văn Thì và được cô Lê Thị Nguyệt Châu, giáo viên Tin học của trường, truyền cảm hứng. Sự hướng dẫn của cô giúp nam sinh dần nhận ra niềm yêu thích và năng khiếu của bản thân đối với lĩnh vực công nghệ.

Theo Phúc, việc học tốt môn Ngữ văn cũng giúp em có lợi thế khi thực hiện các báo cáo nghiên cứu, trình bày ý tưởng và quan trọng hơn là khả năng đồng cảm với những vấn đề của con người. Trong quá trình thực hiện STEG-SHIELD, khó khăn lớn nhất không nằm ở lập trình mà ở việc thấu hiểu những tổn thương mà nạn nhân bạo lực học đường phải trải qua.

Nam sinh dành nhiều thời gian trò chuyện, tìm hiểu các trường hợp thực tế và liên tục tham khảo ý kiến bạn bè để hoàn thiện giải pháp. Trong ba tính năng của dự án, phần khiến Phúc tự hào nhất cũng là phần khó khăn nhất là huấn luyện AI nhận diện những hành vi bạo lực tinh vi trên môi trường số.

“AI vẫn có những trường hợp nhận diện sai hoặc chưa hiểu hết các từ khóa. Em đã mất khá nhiều thời gian xây dựng dữ liệu mẫu, cải tiến thuật toán để AI hiểu được phổ cảm xúc của con người chính xác hơn”, Phúc chia sẻ.

Bảo Phúc (thứ ba từ trái sang) nhận được sự cổ vũ, đồng hành cùng nhóm bạn để thực hiện dự án. Ảnh: NVCC.

Phúc cũng cho biết, hiện đang cùng giáo viên hướng dẫn đang tiếp tục điều chỉnh, bổ sung các tính năng nhằm nâng cao độ chính xác của hệ thống trước khi đưa vào thực tế. Dự kiến từ năm học tới, mô hình sẽ được triển khai thí điểm tại Trường THPT Dương Văn Thì. Nếu đạt hiệu quả tích cực, sáng kiến có thể được nhân rộng tại nhiều cơ sở giáo dục khác.

“Điều em mong muốn nhất không phải là những giải thưởng mà là việc hệ thống có thể giúp một học sinh nào đó dám lên tiếng khi bị bạo lực hoặc giúp nhà trường phát hiện sớm một vụ việc để ngăn chặn hậu quả đáng tiếc”, Phúc cho hay.

Đồng hành cùng học trò trong quá trình thực hiện dự án, cô Lê Thị Nguyệt Châu, giáo viên Tin học Trường THPT Dương Văn Thì đánh giá Phúc là học sinh có tinh thần tự học cao, luôn chủ động tìm tòi, nghiên cứu và nghiêm túc tiếp thu những góp ý từ giáo viên. Chính tinh thần cầu tiến, sự kiên trì và thái độ học tập tích cực đã giúp Phúc từng bước hoàn thiện sáng kiến và đạt được kết quả đáng ghi nhận.