Nam thanh niên vỡ phế nang, khí tràn lên cổ sau 1 tuần ho không dứt

Các bác sĩ Khoa Hô hấp phối hợp với Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện E vừa điều trị thành công cho một nam bệnh nhân 20 tuổi tràn khí trung thất tự phát.

Người bệnh nhập viện trong tình trạng mệt mỏi, đau ngực, ho kéo dài khoảng một tuần kèm khó thở nhẹ.

Nhưng khám lâm sàng, bác sĩ ghi nhận bệnh nhân tỉnh táo nhưng thở nhanh, ho có đờm, nghe phổi có rale nổ hai đáy, đặc biệt, có dấu hiệu lép bép dưới da vùng thượng đòn - biểu hiện gợi ý có khí thoát ra ngoài đường hô hấp. Các xét nghiệm máu hầu như bình thường, chỉ số viêm CRP chỉ tăng nhẹ.

Kiểm tra sức khỏe cho bệnh nhân sau điều trị. Ảnh: Nguyễn Minh Châu

Điểm mấu chốt giúp xác định bệnh nằm ở phim chụp cắt lớp vi tính (CLVT) lồng ngực. Hình ảnh cho thấy nhiều dải khí nhỏ chạy dọc theo các bó mạch - phế quản từ ngoại vi phổi về rốn phổi rồi lan vào trung thất, kèm tràn khí dưới da vùng cổ hai bên nhưng chưa có tràn khí màng phổi hay tổn thương nhu mô phổi.

Đây là hình ảnh điển hình của "hiệu ứng Macklin" - dấu hiệu đặc trưng giúp khẳng định cơ chế vỡ phế nang gây tràn khí trung thất tự phát.

Hiệu ứng Macklin - "manh mối vàng"

Theo các bác sĩ Bệnh viện E, tràn khí trung thất là tình trạng xuất hiện khí tự do trong khoang trung thất. Bệnh có thể do chấn thương, thủng thực quản, tổn thương đường thở hoặc xảy ra hoàn toàn tự phát.

Trong đó, tràn khí trung thất tự phát là bệnh lý hiếm gặp, với tỷ lệ chỉ khoảng 1/8.005 đến 1/42.000 trường hợp cấp cứu và chủ yếu gặp ở nam giới trẻ. Cơ chế hình thành được giải thích bằng hiệu ứng Macklin.

Khi người bệnh ho dữ dội, lên cơn hen, nôn nhiều, rặn mạnh hoặc gắng sức quá mức, áp lực trong lồng ngực tăng đột ngột khiến các phế nang nhỏ ở ngoại vi phổi bị rách vi thể.

Không khí từ các phế nang bị vỡ sẽ len theo mô kẽ, chạy dọc các bao mạch máu - phế quản về rốn phổi rồi tràn vào trung thất. Từ đây, khí có thể tiếp tục lan lên cổ, gây tràn khí dưới da với cảm giác lép bép đặc trưng khi sờ nắn.

Theo các chuyên gia, chụp CLVT lồng ngực hiện được xem là tiêu chuẩn vàng để phát hiện hiệu ứng Macklin. Dấu hiệu này giúp bác sĩ phân biệt tràn khí trung thất do vỡ phế nang với các nguyên nhân nguy hiểm hơn như thủng thực quản, chấn thương ngực hoặc tổn thương do thở máy áp lực cao - những tình trạng có thể cần can thiệp ngoại khoa khẩn cấp.

Không chủ quan khi ho kéo dài

May mắn, phần lớn trường hợp tràn khí trung thất tự phát do hiệu ứng Macklin có diễn biến lành tính nếu được chẩn đoán đúng. Người bệnh chủ yếu được điều trị bảo tồn bằng nghỉ ngơi, thở oxy, giảm ho, giảm đau và theo dõi sát. Khí sẽ tự hấp thu trong vài ngày đến vài tuần.

Với bệnh nhân trên, sau 3 ngày điều trị, tình trạng tràn khí trung thất đã hết hoàn toàn. Nội soi cũng không phát hiện tổn thương thực quản.

Tuy nhiên, các bác sĩ lưu ý nếu người bệnh xuất hiện suy hô hấp, việc hỗ trợ hô hấp phải được cân nhắc kỹ nhằm tránh làm tăng áp lực trong phế nang khiến tình trạng rò khí nặng hơn.

Trong một số trường hợp nặng, bác sĩ có thể phải áp dụng chiến lược thông khí bảo vệ phổi hoặc hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể (ECMO) để tạo điều kiện cho phổi hồi phục.

Các bác sĩ khuyến cáo người trẻ không nên chủ quan với những cơn ho kéo dài hoặc ho dữ dội. Nếu sau khi ho xuất hiện đau ngực, khó thở, sưng cổ hoặc cảm giác lép bép dưới da vùng cổ, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và chụp CLVT lồng ngực.

Việc phát hiện sớm hiệu ứng Macklin không chỉ giúp xác định chính xác nguyên nhân mà còn loại trừ các cấp cứu nguy hiểm như thủng thực quản hay tổn thương đường thở, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và tránh biến chứng nghiêm trọng.