Nâng cao chất lượng dân số vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Đây là hoạt động đã được triển khai nhiều năm qua, nằm trong khuôn khổ Dự án 7 “Chăm sóc sức khỏe nhân dân, nâng cao thể trạng, tầm vóc người dân tộc thiểu số (DTTS); phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030.

Đến tận nhà tư vấn chăm sóc sức khỏe

Hoạt động này cùng với việc thực hiện chủ trương khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc bệnh miễn phí cho toàn dân được triển khai sẽ giúp cho công tác chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng dân số vùng đồng bào DTTS đi vào chiều sâu, hiệu quả hơn.

Người cao tuổi xã Đăk Ơ được tư vấn chăm sóc sức khỏe định kỳ. Ảnh: Hoài Thu

Thạc sĩ - bác sĩ chuyên khoa I Mai Văn Triều, Giám đốc Trung tâm y tế khu vực Bù Gia Mập cho biết: Từ nhiều năm nay, Trung tâm y tế khu vực Bù Gia Mập đã tham gia khám sức khỏe định kỳ hằng năm cho người cao tuổi trên địa bàn. Theo đó, người cao tuổi được khám tổng quát, thực hiện các dịch vụ cận lâm sàng (siêu âm, điện tim, xét nghiệm máu, kiểm tra chức năng gan, thận, sàng lọc bệnh đái tháo đường, huyết áp…). Sau khi có kết quả khám, xét nghiệm, bác sĩ của trung tâm sẽ tư vấn điều trị bệnh đối với những trường hợp mắc bệnh; đồng thời lập hồ sơ theo dõi, quản lý sức khỏe đối với những người bị bệnh mãn tính. “Năm nay, có 3 xã ký hợp đồng để trung tâm thực hiện “gói” khám sức khỏe này là: Đăk Ơ, Bù Gia Mập và Phú Nghĩa" - bác sĩ Triều cho biết thêm.

Bà Đặng Thị Ba (67 tuổi, ở thôn Đăk Lim, xã Đăk Ơ) cho biết: Trước đây, bà thường chỉ đi khám bệnh khi nào bị bệnh. Năm ngoái, bà được khám sức khỏe định kỳ miễn phí và phát hiện bị suy tuyến giáp, bệnh mỡ máu. Nhờ được chủ động khám, phát hiện bệnh nên bà điều chỉnh lại chế độ dinh dưỡng, quan tâm hơn đến sức khỏe của mình. “Năm nay, tôi tiếp tục được khám sức khỏe miễn phí, đang đợi kết quả xét nghiệm xem tình hình có tốt hơn năm ngoái không” - bà Ba cho hay.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, dự án 7 được giao về cho trạm y tế xã, phường trực tiếp phụ trách. Chị Chẩu Thị Thơm, nhân viên Trạm y tế xã Bù Gia Mập là người trực tiếp tham gia chăm sóc sức khỏe sinh sản trên địa bàn xã trong khuôn khổ dự án 7. “Vì người DTTS ở đây ít chú ý đến chăm sóc sức khỏe sinh sản nên chúng tôi phải đến tận nhà để khám thai, tư vấn chăm sóc thai kỳ và chăm sóc sức khỏe cho trẻ sơ sinh. Trước đây có y tế thôn bản thì họ sẽ nắm được tình hình có những chị em nào đang mang thai và báo cho trạm y tế biết để đến khám, tư vấn; nay thì cán bộ y tế xã phải chủ động hơn trong nắm tình hình để thực hiện nhiệm vụ” - chị Thơm cho biết.

Quá trình khám, thăm hỏi thai phụ, nhân viên y tế còn tư vấn để thai phụ đi khám thai định kỳ, tư vấn tiêm phòng, uống thuốc bổ sung chất sắt, tư vấn sàng lọc trước sinh… Khó khăn hiện nay của trạm y tế xã là chưa có máy siêu âm nên thai phụ thường phải đi siêu âm tư nhân hoặc đến trạm y tế khu vực, bệnh viện.

Là 1 trong 2 xã (Đăk Ơ, Bù Gia Mập) thuộc khu vực III vùng đồng bào DTTS và miền núi, xã Bù Gia Mập còn chú trọng thực hiện tuyên truyền về những hệ lụy của tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống đối với sức khỏe, chất lượng dân số, đời sống, kinh tế và tương lai của thế hệ trẻ; tuyên truyền xóa bỏ những phong tục, tập quán lạc hậu… Việc nâng cao ý thức của người dân về những vấn đề này có tác động quan trọng đến nâng cao chất lượng dân số.

Nâng cao chất lượng dân số

Việc nâng cao chất lượng dân số vùng đồng bào DTTS hiện nay còn nhiều khó khăn. Trong đó, kiến thức về chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình và sàng lọc trước sinh, sơ sinh của phần đông người dân vùng DTTS còn hạn chế. Nhiều nơi vẫn duy trì những phong tục, tập quán, phương pháp chữa bệnh dân gian, chưa phù hợp gây ảnh hưởng tới sức khỏe. Do khó khăn về kinh tế dẫn đến hạn chế trong việc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Cùng với đó là những khó khăn như: cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế và nhân lực chuyên môn còn hạn chế; sự khác biệt về ngôn ngữ, phong tục, tập quán khiến việc tuyên truyền, vận động và thay đổi hành vi về dân số, sức khỏe sinh sản gặp nhiều khó khăn.

Phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh thuộc vùng đồng bào DTTS trên địa bàn thành phố hiện nay được miễn phí thực hiện sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh tại các cơ sở y tế công lập theo Nghị quyết số 32/2024/NQ-HĐND, ngày 11-12-2024 của HĐND tỉnh (nay là thành phố) Đồng Nai. Đây là một chính sách rất nhân văn nhằm nâng cao chất lượng dân số cho vùng đồng bào DTTS. Tuy nhiên, theo đánh giá của đại diện Sở Y tế, đến nay kết quả thực hiện rất hạn chế. Một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng này là do số cơ sở y tế công lập thực hiện được gói khám sức khỏe trước khi kết hôn, sàng lọc trước sinh đủ 4 bệnh phổ biến (hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau và bệnh tan máu bẩm sinh), sàng lọc sơ sinh đủ 5 bệnh phổ biến (suy giáp bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, Phenylketon niệu, rối loạn chuyển hóa Galactose) còn hạn chế và xa khu vực vùng đồng bào DTTS.

Để giải quyết những khó khăn nêu trên, hiện nay, Sở Y tế đang triển khai thực hiện Kế hoạch số 72/KH-UBND, ngày 8-6-2026 của UBND thành phố về Chương trình mở rộng tầm soát, chẩn đoán, điều trị một số bệnh, tật trước sinh và sơ sinh giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn thành phố Đồng Nai, bao gồm: hoạt động tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn và sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh. Các nhiệm vụ, giải pháp của chương trình này tập trung vào hoạt động truyền thông, vận động nâng cao nhận thức của người dân trong việc chủ động kiểm tra, tầm soát, giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh nhằm nâng cao chất lượng dân số một cách chủ động. Các cơ sở y tế trên địa bàn thành phố cũng tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng để triển khai dịch vụ khám sức khỏe cho nam, nữ thanh niên trước khi kết hôn, sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh đáp ứng nhu cầu của người dân.

Song song đó, ngành y tế đang nỗ lực hết mình trong triển khai, thực hiện chiến dịch 180 ngày đêm khám sức khỏe định kỳ toàn dân nhằm hoàn thành các chỉ tiêu của Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ đề ra. Đây là một nhiệm vụ chính trị quan trọng góp phần nâng cao sức khỏe, nâng cao chất lượng dân số cho toàn dân nói chung và cho đồng bào DTTS nói riêng.

Theo Phó Giám đốc Sở Y tế Đồng Nai Lê Anh Tuấn, giai đoạn tiếp theo, Sở Y tế sẽ tiếp tục tham mưu UBND thành phố ban hành kế hoạch triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 trên địa bàn thành phố Đồng Nai. Kế hoạch này sẽ chú trọng nhiều chỉ tiêu, nhiệm vụ, giải pháp chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng dân số cho người dân vùng đồng bào DTTS, DTTS rất ít người.

“Nâng cao chất lượng dân số là mục tiêu, nhiệm vụ quan trọng, lâu dài. Để thực hiện được điều đó cần sự chung tay, đồng lòng của cả hệ thống chính trị, tăng cường phối hợp giữa chính quyền, các ngành và người dân, lấy người dân làm trung tâm, phát huy vai trò người có uy tín trong cộng đồng để cùng nâng cao chất lượng dân số và phát triển bền vững. Bên cạnh đó phải tăng cường đầu tư cho an sinh xã hội, y tế, giáo dục, dinh dưỡng; nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe; giảm nghèo bền vững” - ông Lê Anh Tuấn bày tỏ.