Nâng cao hiệu quả kiểm sát thi hành án hình sự từ những quy định mới

Bổ sung quy định Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú

Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú; Luật Thi hành án hình sự đều kế thừa các quy định tiến bộ của luật cũ, đồng thời sửa đổi, bãi bỏ một số quy định không còn phù hợp, bổ sung những điểm mới nhằm bảo vệ tốt hơn quyền con người, trong đó bổ sung một số thẩm quyền của Viện kiểm sát nhân dân như sau:

Luật đã mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung 1 chương về thi hành biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú. Cụ thể, tại Điều 49 sửa đổi, bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát quản lý, thi hành tạm giữ tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú.

VKSND tỉnh Bắc Ninh trao đổi với Cơ quan công an về công tác Thi hành án hình sự . (ảnh VKSND tỉnh Bắc Ninh).

Tại Điều 56 sửa đổi, bổ sung quy định quyền hạn giải quyết khiếu nại, tố cáo của Viện kiểm sát khi giải quyết khiếu nại trong quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú.

Việc bổ sung quy định trên thể hiện xu hướng hoàn thiện cơ chế kiểm soát theo hướng toàn diện hơn, thiết lập cơ chế kiểm sát đối với việc thi hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo đảm mọi biện pháp hạn chế quyền con người đều được kiểm sát chặt chẽ.

Những điểm mới của Luật Thi hành án hình sự

Luật Thi hành án hình sự năm 2019 được sửa đổi bổ sung năm 2025 và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026 bao gồm 15 chương, 180 điều. So với Luật Thi hành án hình sự năm 2019, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 đã bổ sung 11 điều và bỏ 16 điều. Trong đó, có một số nội dung mới về thẩm quyền của Viện kiểm sát được sửa đổi, hoàn thiện cần lưu ý khi thực hiện công tác kiểm sát thi hành án hình sự

Theo đó, tại điểm c khoản 1 Điều 32 bổ sung thẩm quyền của Viện kiểm sát nhân dân khu vực trong việc đề nghị tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù. Ngoài ra, tại Điều 33 bổ sung quy định Viện kiểm sát nhân dân khu vực kiểm sát việc hủy quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù của Tòa án nhân dân cùng cấp.

Tại khoản 3 Điều 52 sửa đổi, bổ sung thẩm quyền trưng cầu giám định pháp y tâm thần cho Tòa án nhân dân khu vực nơi phạm nhân đang chấp hành án phạt tù trưng cầu giám định pháp y tâm thần và ra quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, đồng thời ra quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đối với người đó. Như vậy, thẩm quyền kiểm sát đối với phạm nhân được đề nghị trưng cầu giám định pháp y tâm thần và kiểm sát việc ra quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, ra quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh thuộc thẩm quyền của Viện kiểm sát nhân dân khu vực nơi phạm nhân chấp hành án.

Tại khoản 6 Điều 158 bổ sung thẩm quyền của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực giải quyết khiếu nại đối với quyết định, hành vi trái pháp luật trong quản lý, giáo dục cải tạo phạm nhân.

Trách nhiệm thực hiện yêu cầu, quyết định, kháng nghị, kiến nghị của Viện kiểm sát.

Cụ thể, tại Điều 150 Luật Thi hành án hình sự quy định: Đối với kháng nghị về quyết định giảm thời hạn chấp hành án, miễn chấp hành án, tha tù trước thời hạn có điều kiện, hủy quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện, buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo, rút ngắn thời gian thử thách thì việc giải quyết kháng nghị thực hiện theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.

Đối với kháng nghị quyết định về việc hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án của Tòa án và kháng nghị yêu cầu Tòa án, cơ quan Thi hành án hình sự, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, người có thẩm quyền, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong thi hành án hình sự và trong thi hành biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh có trách nhiệm trả lời bằng văn bản trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được kháng nghị.

Đây là nội dung quy định mới giải quyết vướng mắc, bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện khoản 4 Điều 167 và khoản 3 Điều 169 Luật Thi hành án hình sự năm 2019. Bởi việc kháng nghị đối với quyết định hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án thực hiện theo trình tự tố tụng, khi chưa hết thời hạn giải quyết kháng nghị đã hết thời hạn hoãn, tạm đình chỉ của bị án.

Có thể thấy, những điểm mới của Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú; Luật Thi hành án hình sự sẽ góp phần tháo gỡ những vướng mắc, bất cập. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự, cán bộ, Kiểm sát viên khi thực hiện nhiệm vụ kiểm sát cần nghiên cứu kỹ các quy định của luật, nhất là các điểm mới quy định về phạm vi, đối tượng, thẩm quyền của Viện kiểm sát nhân dân.