Nâng cao hiệu quả xét xử án sở hữu trí tuệ trong môi trường số

Thực hiện quyết liệt chỉ đạo của Chính phủ

Trao đổi với PV Báo Công lý, ông Hoàng Ngọc Thành, Chánh án TAND khu vực 2 - Hà Nội đã chia sẻ những kết quả bước đầu, các giải pháp trọng tâm và định hướng nâng cao chất lượng xét xử các vụ án SHTT trong tình hình mới.

Ông Hoàng Ngọc Thành cho biết, cùng với sự phát triển của kinh tế số, thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội, các hành vi xâm phạm quyền SHTT ngày càng diễn biến phức tạp với nhiều phương thức mới như giả mạo thương hiệu trên môi trường mạng, phát tán trái phép nội dung số, khai thác tài sản trí tuệ để trục lợi hoặc sử dụng công nghệ nhằm che giấu hành vi vi phạm.

Ông Hoàng Ngọc Thành, Chánh án TAND khu vực 2 - Hà Nội.

Từ ngày 1/7/2025 đến nay, TAND khu vực 2 đã thụ lý 27 vụ việc dân sự, kinh doanh thương mại liên quan đến SHTT; một vụ án hành chính về yêu cầu hủy quyết định hành chính trong lĩnh vực SHTT và hai vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền SHTT. Đến nay, đơn vị đã giải quyết, xét xử năm vụ việc, gồm bốn vụ dân sự và một vụ hình sự.

Tuy nhiên, số lượng vụ án được phát hiện, khởi tố và đưa ra xét xử hiện vẫn chưa phản ánh đầy đủ thực trạng vi phạm. Nguyên nhân chủ yếu là nhiều hành vi xâm phạm diễn ra trên môi trường mạng, có yếu tố xuyên biên giới, liên quan đến dữ liệu điện tử và công nghệ cao, gây khó khăn trong việc phát hiện, thu thập chứng cứ và xác định chủ thể vi phạm.

Trước thực trạng đó, ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg về việc tập trung chỉ đạo thực hiện các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT. Công điện yêu cầu đẩy mạnh công tác điều tra, truy tố, xét xử các vụ án liên quan, bảo đảm xử lý nghiêm minh và lựa chọn các vụ án điển hình để tập trung giải quyết.

Thực hiện chỉ đạo này, TAND khu vực 2 xác định nâng cao hiệu quả giải quyết các vụ án SHTT là nhiệm vụ trọng tâm; đồng thời đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ việc, nâng cao chất lượng xét xử, bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất và phù hợp với tính chất đặc thù của loại án có yếu tố công nghệ cao.

Xây dựng cơ chế xét xử chuyên sâu về sở hữu trí tuệ

Theo Chánh án Hoàng Ngọc Thành, việc thành lập Tòa chuyên trách về SHTT tại TAND khu vực 2 - Hà Nội và TAND khu vực 1 - TP. Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tranh chấp và vi phạm SHTT ngày càng gia tăng cả về số lượng và mức độ phức tạp.

Đây là bước đi phù hợp với định hướng cải cách tư pháp, góp phần hình thành đội ngũ Thẩm phán, Thư ký có chuyên môn sâu về SHTT, từ đó nâng cao chất lượng xét xử và bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Ông Thành cho rằng, các vụ án SHTT có tính chất đặc thù, đòi hỏi người tiến hành tố tụng không chỉ nắm vững pháp luật dân sự, kinh doanh thương mại, hành chính và tố tụng mà còn phải có kiến thức về công nghệ, kỹ thuật, thương mại và giá trị khai thác tài sản trí tuệ.

Mô hình xét xử chuyên sâu sẽ góp phần rút ngắn thời gian giải quyết vụ án, nâng cao chất lượng phán quyết, tăng tính dự báo trong áp dụng pháp luật, đồng thời củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư đối với cơ chế bảo vệ quyền SHTT tại Việt Nam.

Cùng với việc kiện toàn tổ chức bộ máy, TAND khu vực 2 đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động tố tụng; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu các bản án, quyết định liên quan đến SHTT nhằm phục vụ nghiên cứu nghiệp vụ và bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất.

Phát triển nguồn nhân lực tư pháp chuyên sâu

Theo Chánh án TAND khu vực 2 - Hà Nội, các vụ án SHTT là loại án có tính chuyên môn cao, liên quan đồng thời đến pháp luật, công nghệ, thương mại và dữ liệu số. Vì vậy, đội ngũ Thẩm phán không chỉ cần nền tảng pháp lý vững chắc mà còn phải có khả năng tiếp cận công nghệ mới và xử lý các tranh chấp có yếu tố kỹ thuật cao.

Để đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, cần xây dựng chiến lược tuyển chọn, đào tạo và sử dụng đội ngũ Thẩm phán, Thư ký theo hướng chuyên sâu, ổn định và lâu dài; ưu tiên nguồn nhân lực có trình độ ngoại ngữ, công nghệ thông tin và khả năng nghiên cứu liên ngành.

Cùng với đó, cần thường xuyên cập nhật kiến thức về công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử, dữ liệu số và pháp luật quốc tế; từng bước hình thành cơ chế tham vấn chuyên môn, đội ngũ chuyên gia hỗ trợ kỹ thuật phục vụ hoạt động xét xử.

Theo ông Hoàng Ngọc Thành, việc tiếp tục hoàn thiện quy trình tố tụng đối với các vụ việc SHTT, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp, xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành và tăng cường phối hợp liên ngành sẽ là những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng xét xử, bảo đảm xử lý nghiêm minh các hành vi xâm phạm quyền SHTT, đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền sáng tạo và thúc đẩy phát triển kinh tế số bền vững.