Nâng cao năng lực của hệ thống y học cổ truyền

Y, dược cổ truyền là một bộ phận quan trọng của nền y học Việt Nam luôn được kế thừa, bảo tồn, phát triển và phát huy giá trị trong sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân. Với chủ trương xuyên suốt “Nam dược trị nam nhân”, “Kết hợp đông y và tây y”, Đảng và Nhà nước ta luôn đặc biệt quan tâm đến việc phát triển lĩnh vực này, ban hành nhiều Nghị quyết, Chỉ thị đề cập nhiều quan điểm, mục tiêu, giải pháp về phát triển y dược cổ truyền (YDCT).

Bác sĩ Bệnh viện Châm cứu Trung ương châm cứu cho trẻ bị liệt vì di chứng của bệnh viêm não

Hàng triệu lượt khám, chữa bệnh

Đặc biệt, Nghị quyết số 72- NQ/TW về một số giải pháp đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong nhiệm vụ và giải pháp đã nêu: “Phát huy tiềm năng và thế mạnh của y học cổ truyền (YHCT). Tăng cường quản lý nhà nước, nâng cao năng lực của hệ thống YHCT. Kết hợp YHCT và y học hiện đại trong đào tạo nhân lực, phòng bệnh và khám bệnh, chữa bệnh…”.

Gần đây nhất, tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế và các cơ quan về công tác phát triển y học cổ truyền Việt Nam (ngày 20.5), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh việc tiếp tục chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang tư duy chăm sóc sức khỏe toàn diện; phát huy mạnh mẽ vai trò của YHCT trong phòng bệnh, nâng cao thể trạng, phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi, điều trị bệnh mãn tính, chăm sóc sức khỏe tinh thần; đưa YHCT thực sự về với cộng đồng; chuẩn hóa các mô hình chăm sóc sức khỏe không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt ngay tại xã, phường; sớm xây dựng và trình ban hành Chiến lược phát triển YHCT Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Với những yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, trong những năm qua, mạng lưới khám bệnh, chữa bệnh YHCT từng bước được củng cố; chất lượng chuyên môn, năng lực điều trị và khả năng kết hợp YHCT với y học hiện đại ngày càng được nâng cao.

Tính đến nay mạng lưới bệnh viện YHCT trên toàn quốc gồm năm bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế và các Bộ, ngành khác; có 61 bệnh viện YHCT thuộc tỉnh, thành phố và 10 bệnh viện YHCT tư nhân. Bên cạnh đó còn có các phòng chẩn trị YHCT, các hoạt động tại các khoa YHCT, trạm y tế xã. Năm 2025, tỷ lệ khám, chữa bệnh YHCT xấp xỉ 3,3% so với khám bệnh, chữa bệnh chung, tương đương bảy triệu lượt khám. Nhiều kỹ thuật chuyên sâu đã được triển khai hiệu quả, góp phần giảm tải cho tuyến trên, nâng cao hiệu quả điều trị và sự hài lòng của người bệnh.

Đặc biệt, chính sách BHYT đối với lĩnh vực YDCT đã ngày càng được hoàn thiện, tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh thuận lợi, công bằng và hiệu quả hơn, bảo đảm nguồn tài chính bền vững cho chăm sóc sức khỏe bằng YHCT.

“Danh mục thuốc YHCT thuộc phạm vi chi trả của Quỹ BHYT với 229 thuốc đông y, thuốc từ dược liệu 349 vị thuốc cổ truyền đã góp phần đáp ứng yêu cầu khám, chữa bệnh bằng YHCT. Qua đó thúc đẩy thực hiện chính sách sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả và phát triển YHCT, phù hợp với mô hình bệnh tật của Việt Nam; khuyến khích sử dụng thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền được sản xuất từ nguyên liệu nuôi trồng trong nước; kết hợp YHCT với y học hiện đại, bảo đảm quyền lợi của người tham gia BHYT”, ông Hà nhấn mạnh.

Vẫn còn đó những khó khăn

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai khám, chữa bệnh bằng YHCT hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập cần tiếp tục tháo gỡ. Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế thừa nhận, công tác tổ chức khám chữa bệnh BHYT trong lĩnh vực YHCT tại một số nơi chưa thực sự đồng bộ; năng lực cung ứng dịch vụ giữa các cấp chuyên môn kỹ thuật còn chênh lệch. Trong đó, việc chuyển người bệnh, tiếp nhận người bệnh và tổ chức đăng ký khám chữa bệnh BHYT ban đầu chưa thực sự đáp ứng yêu cầu thực tiễn cũng như nhu cầu ngày càng cao của người dân, nhất là chưa sát với đặc thù của chuyên ngành YHCT.

Thực tế cho thấy, tỷ lệ khám, chữa bệnh BHYT YHCT ở y tế cơ sở, trạm y tế cấp xã có xu hướng giảm. Tỷ trọng chi cho thuốc YHCT trong tổng chi thuốc BHYT còn thấp, năm 2025 chỉ chiếm khoảng 5,42%. Cùng với đó, chất lượng và khả năng tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh YHCT còn chênh lệch giữa các cấp chuyên môn, vùng, miền, địa phương. Nhân lực YHCT ở một số địa phương, cơ sở y tế chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng, cơ cấu, trình độ, chất lượng. Năng lực sản xuất, cung ứng, hiện đại hóa và phát triển dược liệu, thuốc cổ truyền chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh và yêu cầu phát triển. Bên cạnh đó, công tác nghiên cứu khoa học, thử nghiệm lâm sàng, theo dõi và đánh giá chất lượng điều trị, sử dụng thuốc YDCT còn chưa đồng bộ, chưa được đầu tư đúng mức; kết hợp YHCT và y học hiện đại còn chưa đồng bộ, chưa có cơ chế, chính sách phù hợp, hiệu quả chưa cao…

Theo báo cáo của Bệnh viện Châm cứu Trung ương, bệnh viện được phân bổ 35.000 thẻ theo hướng dẫn nhưng đến quý IV.2025 mới đạt 18.363 thẻ, tương đương hơn một nửa chỉ tiêu phân bổ. Các bệnh có tần suất cao được điều trị tại Bệnh viện là nhóm bệnh tự kỷ ở trẻ em, bệnh dây thần kinh mặt, chậm phát triển tâm thần, rối loạn giấc ngủ, liệt nửa người, bại não trẻ em, di chứng bệnh mạch máu não, đột quỵ và một số bệnh cơ, xương, khớp.

Một trong những khó khăn để tăng số lượng thẻ BHYT, tăng cường điều trị YHCT là bệnh viện chỉ được tiếp nhận đăng ký khám BHYT với người dân ở một số khu vực xung quanh bệnh viện, còn ở nơi khác muốn đăng ký cũng không được. Hơn nữa, thủy châm là phương pháp được thực hiện thường quy tại các bệnh viện YHCT và khoa YHCT, nhưng hiện nay chưa có danh mục riêng cho thuốc thủy châm. Tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương chỉ có tám loại thuốc thủy châm được BHYT chi trả, trong khi có tới 276 danh mục thuốc theo hướng dẫn tại TT 30/2018/TT-BYT.

Do đó, việc nghiên cứu, khắc phục khó khăn bất cập, hoàn thiện cơ chế để phát huy thế mạnh của YHCT có ý nghĩa rất quan trọng; góp phần nâng cao khả năng tiếp cận, bao phủ dịch vụ YDCT trong chăm sóc sức khỏe nhân dân cả ở cấp độ phổ cập và chuyên sâu.

Đặc biệt, nhiều dịch vụ kỹ thuật cao, dịch vụ chuyên sâu bằng YHCT và kết hợp y học hiện đại cần được mở rộng cho người bệnh tiếp cận ngay từ sớm; việc hiện đại hóa trong sản xuất thương mại các bài thuốc cổ phương, bài thuốc gia truyền và phát triển thuốc phát minh từ dược liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và cấp thiết trong bối cảnh Bộ Chính trị ban hành nhiều giải pháp đột phá về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, việc xây dựng và hoàn thiện danh mục các bệnh, nhóm bệnh được khám chữa bệnh lên thẳng cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp chuyên sâu trong lĩnh vực y, dược cổ truyền cũng là yêu cầu thực tiễn đặt ra hiện nay.