Nâng cao năng lực giải quyết các tranh chấp sở hữu trí tuệ

Quang cảnh hội thảo. (Ảnh: MAI ĐỈNH)

Tranh chấp sở hữu trí tuệ ngày càng đa dạng, phức tạp

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, quyền sở hữu trí tuệ ngày càng có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế-xã hội.

Việc bảo hộ và thực thi hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ không chỉ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể mà còn thúc đẩy sáng tạo, đầu tư và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh.

Trong khi đó, các tranh chấp sở hữu trí tuệ ngày càng đa dạng, phức tạp, nhất là những vụ việc liên quan thương mại trên môi trường số, trí tuệ nhân tạo (AI), nền tảng trực tuyến và hành vi xâm phạm có yếu tố xuyên biên giới.

Điều này đặt ra yêu cầu cao đối với Tòa án trong xác định hành vi xâm phạm, đánh giá chứng cứ, trách nhiệm pháp lý, thiệt hại và áp dụng biện pháp khắc phục. Đội ngũ Thẩm phán vì vậy cần thường xuyên cập nhật kiến thức chuyên ngành, nâng cao kỹ năng xét xử và tiếp cận kinh nghiệm quốc tế.

Tại Việt Nam, việc hoàn thiện pháp luật về sở hữu trí tuệ và đổi mới tổ chức, hoạt động của hệ thống Tòa án đang được đẩy mạnh. Những quy định mới của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2025, cùng việc thành lập Tòa chuyên trách về sở hữu trí tuệ thuộc Tòa án nhân dân khu vực, đặt ra yêu cầu mới đối với công tác giải quyết tranh chấp. Do đó, việc nghiên cứu, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế có ý nghĩa thiết thực trong nâng cao chất lượng xét xử.

Định hướng xây dựng cơ chế xét xử chuyên sâu

Phát biểu khai mạc, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Dũng đánh giá cao sự quan tâm, hợp tác và đồng hành của WIPO với Tòa án nhân dân tối cao Việt Nam trong việc nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ giải quyết các tranh chấp sở hữu trí tuệ.

Sự tham gia của các Thẩm phán, chuyên gia giàu kinh nghiệm đến từ WIPO, Australia, Trung Quốc và Việt Nam sẽ mang đến những góc nhìn đa chiều, kinh nghiệm thực tiễn có giá trị cho hoạt động xét xử.

Hội thảo tập trung trao đổi về những phát triển pháp lý gần đây trong xét xử tranh chấp sở hữu trí tuệ tại Việt Nam; ứng dụng AI trong hoạt động sáng tạo và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; trách nhiệm của các nền tảng trực tuyến và bên trung gian đối với hành vi xâm phạm quyền trên không gian mạng.

Thẩm phán Nguyễn Văn Dũng tin tưởng, thông qua chia sẻ kinh nghiệm của các thẩm phán Australia, Trung Quốc và trao đổi thực tiễn của các chuyên gia Việt Nam, hội thảo sẽ giúp đại biểu nâng cao kiến thức chuyên sâu, tiếp cận phương pháp giải quyết tranh chấp hiệu quả, đồng thời nhận diện những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn xét xử.

Đồng phát biểu khai mạc, bà Eun Joo Min, Giám đốc Viện Tư pháp WIPO cho rằng, hội thảo được tổ chức trong thời điểm có ý nghĩa quan trọng khi Việt Nam đang triển khai những cải cách lớn nhằm củng cố hệ thống tư pháp và nâng cao năng lực giải quyết các tranh chấp sở hữu trí tuệ.

Theo bà Eun Joo Min, những cải cách về tổ chức Tòa án trong năm 2025 đã tập trung thẩm quyền giải quyết các vụ việc dân sự, kinh doanh, thương mại và hành chính liên quan sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ tại một số Tòa án nhân dân khu vực được phân công. Đây là bước đi góp phần tăng cường chuyên môn hóa, bảo đảm tính thống nhất trong xét xử và phát triển năng lực chuyên sâu.

Bên cạnh đó, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 đã đề cập nhiều vấn đề mới như hoạt động sáng tạo có sự hỗ trợ của AI, dữ liệu phục vụ huấn luyện AI, sở hữu trí tuệ với tư cách tài sản thương mại và trách nhiệm pháp lý trong môi trường số.

Những thay đổi này thể hiện định hướng xây dựng cơ chế xét xử chuyên sâu, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo. Trong quá trình đó, đội ngũ Thẩm phán giữ vai trò trung tâm để các cải cách đi vào thực tiễn.

Bà Eun Joo Min, Giám đốc Viện Tư pháp WIPO. (Ảnh: MAI ĐỈNH)

Giám đốc Viện Tư pháp WIPO nhấn mạnh, một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững không chỉ cần ý tưởng, hệ thống pháp luật hoàn thiện và cơ chế đăng ký quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả mà còn cần có niềm tin.

Các nhà sáng tạo, tác giả, doanh nghiệp và nhà đầu tư cần tin tưởng rằng quyền sở hữu trí tuệ được giải thích, áp dụng rõ ràng; tranh chấp được giải quyết công bằng, trong thời hạn hợp lý và các biện pháp khắc phục được thực hiện hiệu quả, tương xứng. Việc bảo vệ quyền cũng cần hài hòa với cạnh tranh lành mạnh, khả năng tiếp cận tri thức và lợi ích chung của xã hội.

Tại hội thảo, các thẩm phán, chuyên gia tập trung thảo luận vào những thách thức mới nổi trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, các biện pháp khắc phục hiệu quả và yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn hóa.