Nâng cấp chuỗi giá trị để tạo lợi thế cạnh tranh cho Việt Nam

Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển Bền vững Việt Nam (VCSF) 2026 với chủ đề “Tăng trưởng bứt phá – Phát triển bền vững: Hai mục tiêu, một hành trình” quy tụ hơn 400 đại biểu là lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và tổ chức quốc tế.

Tại phiên toàn thể, ông Binu Jacob, Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam, Đồng Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển Bền vững Việt Nam (VBCSD), trình bày tham luận “Kiến tạo lợi thế cạnh tranh cho Việt Nam – Hành trình từ nông trại vươn ra thế giới”. Câu chuyện về hành trình của hạt cà phê được sử dụng để làm rõ bài toán nâng cao giá trị và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo ông Binu Jacob, Việt Nam cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào sản lượng sang tăng trưởng dựa trên giá trị theo hướng bền vững. Để thực hiện mục tiêu này, việc nâng cấp không thể chỉ tập trung ở một khâu mà cần được triển khai đồng bộ từ nông dân, nhà máy, bao bì, logistics đến xuất khẩu.

Từ lợi thế về sản lượng đến gia tăng giá trị

Theo Báo cáo Thị trường Cà phê tháng 8/2026 của Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), trong tháng 8, Việt Nam đã vượt Brazil để trở thành quốc gia xuất khẩu cà phê hòa tan lớn nhất thế giới.

Kết quả này cho thấy những nỗ lực của ngành cà phê Việt Nam trong việc gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu. Tuy nhiên, phần lớn kim ngạch xuất khẩu cà phê vẫn đến từ cà phê nhân. Việt Nam đã tạo dựng được lợi thế về quy mô, nhưng để nâng cao vị thế về giá trị, toàn bộ chuỗi cần tiếp tục được nâng cấp đồng bộ theo định hướng của Nghị quyết 10-NQ/TW.

Trong chuỗi giá trị cà phê, người nông dân được xác định là mắt xích đầu tiên. Hơn một thập kỷ triển khai Chương trình NESCAFÉ Plan tại Tây Nguyên, Nestlé Việt Nam cho biết đã hỗ trợ các nông hộ áp dụng phương pháp nông nghiệp tái sinh, sử dụng cây giống năng suất cao, kháng bệnh, thúc đẩy tưới tiết kiệm nước, sử dụng phân hữu cơ vi sinh và ứng dụng công cụ canh tác số.

Chương trình đã góp phần tái canh hơn 100.000 ha diện tích cà phê già cỗi, tiết kiệm 40-60% lượng nước tưới, giảm khoảng 20% lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học, đồng thời nâng cao thu nhập cho các nông hộ.

Việc cải thiện năng suất và số hóa dữ liệu nông hộ cũng góp phần hình thành nguồn cung ổn định, đồng đều, có khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây là cơ sở để đưa hạt cà phê vào các dòng sản phẩm chế biến sâu, có giá trị cao hơn.

Nâng cấp đồng bộ các mắt xích trong chuỗi

Không chỉ dừng ở vùng nguyên liệu, giá trị của hạt cà phê tiếp tục được gia tăng tại khâu sản xuất. Nestlé Việt Nam cho biết đang ứng dụng tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và số hóa trong kiểm soát chất lượng, đồng thời tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo và vận hành theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Nhờ công nghệ chế biến sâu, một số sản phẩm như cà phê viên nén có thể đạt giá trị cao hơn nhiều lần so với nguyên liệu ban đầu. Bên cạnh chế biến, các lĩnh vực như sản xuất bao bì, logistics và kho vận cũng được nhìn nhận là những mắt xích mà doanh nghiệp Việt Nam có thể nhanh chóng nâng cấp nhằm giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước.

Theo ông Binu Jacob, vai trò của thế hệ nhà đầu tư nước ngoài mới không chỉ nằm ở quy mô vốn mà còn ở khả năng nâng cao năng lực cho các nhà cung cấp trong nước. Điều này được thể hiện qua việc hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm, chuyển đổi số và ESG.

Khi đáp ứng được các chuẩn mực quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng có cơ hội tiếp cận những thị trường có giá trị cao hơn, thay vì chỉ phụ thuộc vào một khách hàng hoặc một thị trường nhất định.

Ở khâu xuất khẩu, những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế cũng có thể trở thành động lực để nâng cao năng lực cạnh tranh. Khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) có thể được biến thành lợi thế cho cà phê Việt Nam thay vì chỉ được xem là rào cản kỹ thuật.

Nền tảng cho năng lực này là dữ liệu nông hộ và bản đồ vùng nguyên liệu được số hóa thông qua các chương trình hợp tác, đồng thời gắn kết chặt chẽ với người trồng cà phê.

Phát triển bền vững phải gắn với lợi ích của từng mắt xích

Nhấn mạnh vai trò của sự liên kết trong chuỗi giá trị, ông Binu Jacob cho rằng phát triển bền vững chỉ có thể thực chất và lâu dài khi gắn với lợi ích kinh tế thiết thực của từng mắt xích, từ nông dân, nhà máy đến các doanh nghiệp tham gia chuỗi.

“Phát triển bền vững chỉ thực chất và bền lâu khi gắn liền với lợi ích kinh tế thiết thực của từng mắt xích trong chuỗi giá trị, từ nông dân, nhà máy đến các doanh nghiệp nằm trong chuỗi giá trị. Một doanh nghiệp không thể đi một mình trên hành trình phát triển bền vững”, ông Binu Jacob nhấn mạnh.

Theo ông, tính bền vững đòi hỏi một hệ sinh thái trong đó năng lực của các bên được củng cố đồng bộ, từ việc đáp ứng tiêu chuẩn trong nước đến những yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.

Các tiêu chuẩn quốc tế, theo cách tiếp cận này, không chỉ là yêu cầu cần đáp ứng mà còn có thể trở thành cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam chứng minh năng lực, tạo thêm giá trị gia tăng và từng bước đưa sản phẩm vươn ra thị trường thế giới.

VCSF là sự kiện thường niên do Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển Bền vững Việt Nam (VBCSD) và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức. Tại diễn đàn, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững cần được nhìn nhận trong cùng một hành trình, trong đó cộng đồng doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường tham gia vào các chuỗi giá trị.

Sau hơn ba thập kỷ hoạt động tại Việt Nam, Nestlé Việt Nam được giới thiệu là một trong những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phát triển bền vững, đồng thời là một trong những đơn vị thu mua và chế biến cà phê lớn tại Việt Nam.