Thông tư 50: Cuộc phân hóa mới về chất lượng bảng cân đối

Thông tư 50/2026/TT-NHNN, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026, được thị trường đón nhận như một bước điều chỉnh đáng kể so với những dự thảo trước đó. Quy định mới nâng trần LDR (tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi) từ 85% lên 95% đối với các ngân hàng áp dụng các chuẩn thanh khoản Basel III.

Nhìn ở góc độ trước mắt, Thông tư 50 giống như một chiếc van được mở rộng để hệ thống ngân hàng có thêm dư địa tăng trưởng. Nhưng nhìn sâu hơn, nó cũng đang tạo ra một cuộc phân hóa mới về chất lượng bảng cân đối.

Nâng trần LDR lên 95% và kéo giãn lộ trình Basel III theo quy định của Thông tư 50 giúp các nhà băng thoát khỏi áp lực tỷ lệ giám sát trong ngắn hạn. Ảnh minh họa: Hoàng Anh.

Bức tranh phân hóa LDR

Thực tế, áp lực của hệ thống ngân hàng xuất hiện khá rõ trong năm 2026 khi tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động.

Tính đến ngày 28/9/2026, quy mô tín dụng toàn hệ thống khoảng 20,6 triệu tỷ đồng, tăng 13,2% so với đầu năm.

Tại 27 ngân hàng niêm yết, LDR cuối quý II/2026 tăng 118 điểm cơ bản so với quý trước và tăng 255 điểm cơ bản so với đầu năm. Con số này cho thấy áp lực thanh khoản đang trở thành bài toán chung của hệ thống.

"Nếu tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động, vấn đề lệch kỳ hạn và rủi ro thanh khoản vẫn cần một lời giải căn cơ hơn. Thông tư 50 chính là bước tiếp theo trong quá trình đó", ông Trần Bá Duy, Giám đốc Tư vấn đầu tư tại Công ty CP Chứng khoán VPS, nhận xét.

Ông Duy cho hay, thông tư 50 nhìn chung sẽ hỗ trợ các ngân hàng xử lý bài toán thanh khoản trong dài hạn. Mặt khác, đây cũng là bước tiến tới các tiêu chuẩn mới theo Basel III, qua đó giúp hệ thống ngân hàng nâng cao năng lực quản trị thanh khoản.

Thực tế hiện nay, một trong những vấn đề lớn của hệ thống ngân hàng là huy động phần lớn nguồn vốn ngắn hạn nhưng lại phải đáp ứng nhu cầu cho vay dài hạn. Vì vậy, những quy định mới theo hướng tăng yêu cầu về quản trị thanh khoản sẽ giúp ngân hàng xử lý tốt hơn bài toán này.

Tuy nhiên, khi chuyển sang các tiêu chuẩn Basel III, những ngân hàng lớn, có các chỉ số đang tiệm cận hoặc đáp ứng tốt yêu cầu mới như nhóm Big 4, Techcombank, MB, HDBank hay ACB sẽ có nhiều lợi thế hơn.

Trong khi đó, các ngân hàng quy mô nhỏ sẽ phải nỗ lực nhiều hơn để đáp ứng các tiêu chuẩn mới.

"Thông tư 50 tạo ra sự phân hóa rõ hơn giữa các ngân hàng về năng lực quản trị thanh khoản và chất lượng bảng cân đối", vị chuyên gia của Chứng khoán VPS đánh giá.

LDR ước tính của các ngân hàng so với mức trần 95%. Nguồn: SSI Research.

Chứng khoán ACB (ACBS) nhận xét, điểm đáng chú ý của thông tư 50 không chỉ nằm ở việc nâng trần LDR lên 95%, mà còn ở cách tính lại cả tử số và mẫu số.

Ở tử số, dư nợ được thu hẹp về hoạt động cho vay khách hàng và ủy thác cho vay, loại trừ dư nợ đối với các tổ chức tín dụng khác.

Ở mẫu số, vốn chủ sở hữu, lợi nhuận chưa phân phối, nguồn vốn vay nước ngoài và vị thế liên ngân hàng ròng dương được tính bổ sung. Trong khi đó, danh mục trái phiếu doanh nghiệp và một số khoản cấp tín dụng ngoài hoạt động cho vay bị khấu trừ.

Cách thiết kế này khiến LDR của các ngân hàng thay đổi không đồng đều. Sau khi áp dụng cách tính mới, VPBank là trường hợp đáng chú ý khi LDR ước tính lên khoảng 96,4%, vượt ngưỡng 95%. VIB ở mức 93% và VietinBank khoảng 92,8%, đều khá sát trần.

Cũng theo ACBS, Thông tư 50 tạo ra động lực để ngân hàng thay đổi cấu trúc bảng cân đối theo hướng bền vững hơn.

Đáng chú ý, những ngân hàng đạt 100% cả LCR và NSFR sẽ được giải phóng khỏi trần LDR. Khi đó, năng lực quản trị thanh khoản không còn đơn thuần là yêu cầu tuân thủ mà trở thành một lợi thế cạnh tranh.

Lợi thế trong cuộc chơi mới không chỉ nằm ở quy mô ngân hàng, mà nằm ở chất lượng nguồn vốn và khả năng tạo bộ đệm thanh khoản.

Vốn vẫn đè nặng ngân hàng

Thực tế, khi đánh giá tác động của thông tư 50, nhiều chuyên gia và các công ty chứng khoán thừa nhận, việc nâng trần LDR từ 85% lên 95% giúp ngân hàng có thêm “room” về mặt quy định, nhưng không tạo ra thêm tiền gửi trong hệ thống.

Nếu tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động, ngân hàng vẫn phải tìm nguồn vốn mới. Khi đó, cạnh tranh huy động có thể quay trở lại, đặc biệt ở các kỳ hạn dài. Đây cũng là lý do tác động của thông tư 50 lên lợi nhuận ngân hàng trong ngắn hạn có thể không quá lớn, nhưng ảnh hưởng dài hạn lại đáng chú ý hơn.

"Những ngân hàng có nền tiền gửi bán lẻ tốt sẽ ít chịu sức ép hơn. Đặc biệt, các ngân hàng phải phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn liên ngân hàng hoặc huy động với chi phí cao sẽ khó tránh khỏi áp lực lên chi phí vốn và biên lãi ròng", ông Duy nói.

Giải thích thêm, vị chuyên gia này cho hay, vấn đề nằm ở cấu trúc của thị trường vốn hiện nay vẫn phụ thuộc khá nhiều vào tiền gửi tiết kiệm, trong khi phần lớn tiền gửi của người dân có kỳ hạn ngắn. Người dân có tâm lý ưu tiên các kỳ hạn ngắn vì muốn duy trì tính linh hoạt đối với dòng tiền của mình.

Trong khi đó, ngân hàng lại cần nguồn vốn ổn định và dài hạn để đáp ứng nhu cầu cho vay trung và dài hạn. Đây là khoảng lệch mà chỉ riêng các quy định về thanh khoản chưa thể giải quyết hoàn toàn.

"Muốn thị trường vốn phát triển tốt hơn, cần có giải pháp để dòng tiền của người dân được chuyển hóa thành nguồn vốn dài hạn một cách phù hợp hơn", ông Duy nói.

Chẳng hạn, thay vì mỗi cá nhân trực tiếp gửi tiết kiệm ngắn hạn, có thể khuyến khích dòng tiền đi vào các sản phẩm và định chế đầu tư dài hạn như thị trường trái phiếu, quỹ hưu trí hoặc các quỹ bảo hiểm. Các định chế này có khả năng huy động nguồn tiền trong thời gian dài và từ đó phân bổ trở lại vào những tài sản có kỳ hạn dài hơn.

Điều này sẽ giúp giảm bớt sự phụ thuộc của nền kinh tế vào nguồn vốn ngân hàng và góp phần giải quyết bài toán mất cân đối kỳ hạn.

"Theo tôi, bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, cần đẩy mạnh truyền thông và nâng cao hiểu biết tài chính để người dân hiểu rõ hơn về các kênh đầu tư dài hạn. Đây là một phần quan trọng để hình thành thị trường vốn cân bằng và bền vững hơn", ông nhấn mạnh.

Ở góc nhìn từ phía công ty chứng khoán, ACBS nhận định, việc ban hành Thông tư 50 mang lại hai tác động lan tỏa tích cực đối với hệ thống tài chính.

Thứ nhất, việc triển khai khung chuẩn LCR sẽ thúc đẩy dòng tiền dịch chuyển một phần từ tiền gửi liên ngân hàng sang trái phiếu chính phủ (TPCP) và tín phiếu. Hiện tại, tổng tiền mặt, tiền gửi tại NHNN và TPCP mới chỉ chiếm 3 - 11% tổng tài sản của 9 ngân hàng lớn.

Thứ hai, việc áp dụng hệ số ASF (nguồn vốn ổn định sẵn có) sẽ giúp giảm bớt cuộc đua lãi suất kỳ hạn dài.

Cùng với việc nới rộng trần LDR lên 95%, các ngân hàng có thêm không gian quản trị thanh khoản, tạo tiền đề để mặt bằng lãi suất huy động và cho vay tiếp tục hạ nhiệt, tiếp sức cho nền kinh tế trong giai đoạn phục hồi.

Trái ngược, dù thừa nhận thông tư 50 mang lại tác động tích cực ngắn hạn cho các ngân hàng sớm chuyển đổi, SSI Research cũng thẳng thắn chỉ ra góc khuất: đây là biện pháp nới lỏng tỷ lệ an toàn, chứ không phải giải pháp bơm thanh khoản thực tế cho nền kinh tế.

Nếu nền kinh tế tiếp tục dồn toàn bộ gánh nặng tài trợ vốn trung - dài hạn lên vai các ngân hàng thương mại, rủi ro thanh khoản hệ thống sẽ chỉ bị trì hoãn chứ không biến mất.

Muốn gỡ bỏ điểm nghẽn mang tính gốc rễ này, theo SSI Research, trong giai đoạn 2026 - 2028, giải pháp không thể chỉ trông chờ vào việc nới trần các chỉ tiêu kỹ thuật.

Nền kinh tế cần phát triển mạnh mẽ thị trường vốn thực chất ngoài hệ thống ngân hàng, thông qua trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu hạ tầng, trái phiếu chính quyền địa phương... với tệp nhà đầu tư mở rộng từ khu vực tư nhân và các định chế phi ngân hàng.

"Nếu tệp nhà đầu tư không được mở rộng, việc đa dạng hóa công cụ tài chính sẽ không đồng nghĩa với đa dạng hóa rủi ro. Khi đó, rủi ro tín dụng không thực sự được chuyển ra khỏi hệ thống ngân hàng mà chỉ được chuyển đổi về mặt hình thức sang các công cụ trên thị trường vốn, trong khi rủi ro vẫn nằm trong hệ thống ngân hàng. Điều này mới là điểm nghẽn cốt lõi của hệ thống, không phải mức trần LDR", phía SSI Research nhấn mạnh.