Nâng chuẩn chất lượng, nông sản Việt chinh phục thị trường khó tính

Sau khi vượt Thái Lan về xuất khẩu sầu riêng vào Trung Quốc, nông sản Việt tiếp tục tăng tốc

Tăng tốc ngay từ đầu năm

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản Việt Nam bước vào năm 2026 với tín hiệu khởi sắc mạnh mẽ khi kim ngạch tháng 1 tăng gần 30% so với cùng kỳ. Đà tăng này nối tiếp thành công của năm 2025, tạo nền tảng tích cực cho mục tiêu tăng trưởng mới trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là ngành sầu riêng. Sau cột mốc lịch sử vượt Thái Lan, trở thành quốc gia xuất khẩu sầu riêng lớn nhất vào thị trường Trung Quốc trong năm 2025, ngành hàng này kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng 30-40% trong năm nay. Không chỉ giữ vững thị trường tỉ dân, nhiều doanh nghiệp đang mở rộng sang các phân khúc cao cấp hơn, từng bước xây dựng thương hiệu sầu riêng Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Đúng 8 giờ sáng mùng 1 Tết Nguyên đán (17-2-2026), lô hàng 17 tấn sầu riêng đạt tiêu chuẩn xuất khẩu đã được thông quan tại Cửa khẩu quốc tế Lào Cai để xuất sang Trung Quốc. Sự kiện diễn ra ngay thời khắc đầu năm mới không chỉ mang ý nghĩa thương mại, mà còn là tín hiệu cho thấy dòng chảy xuất khẩu được duy trì thông suốt, kể cả trong dịp cao điểm Tết.

Lô hàng được chuẩn bị kỹ lưỡng từ thu hoạch, đóng gói đến kiểm dịch, đáp ứng đầy đủ yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn kỹ thuật của phía nhập khẩu. Theo anh Phạm Đức Tuấn, cán bộ Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Thanh Phong, việc thông quan thuận lợi ngay sáng mùng 1 tạo tâm lý phấn khởi cho doanh nghiệp và nông dân, mở ra kỳ vọng một năm xuất khẩu hanh thông.

Không chỉ sầu riêng, các mặt hàng như chuối, dưa lưới cũng đang thâm nhập sâu hơn vào các thị trường khó tính như Nhật Bản và Hàn Quốc nhờ đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe. Sự mở rộng này cho thấy nông sản Việt Nam đang dần vượt qua “ngưỡng cửa kỹ thuật”, chuyển từ lợi thế giá rẻ sang cạnh tranh bằng chất lượng.

Bà Ngô Tường Vy, Tổng giám đốc Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu cho biết, để duy trì và mở rộng thị trường, doanh nghiệp phải đầu tư lớn cho truyền thông và vận động nông dân thay đổi tập quán canh tác. Theo bà Vy, nếu không có sự đồng bộ từ vùng trồng, rất khó đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu.

Thực tế, khi thị trường xuất khẩu mở rộng, yêu cầu đặt ra không còn là bao nhiêu tấn hàng hóa, mà là chất lượng ra sao. Nông sản muốn đi xa phải đồng thời đáp ứng tiêu chí kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và an toàn sinh học.

Theo ông Phạm Quốc Liêm, Chủ tịch Công ty cổ phần nông nghiệp U&I, để xuất khẩu chuối và dưa lưới sang Nhật Bản, Hàn Quốc, doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu của khách hàng, từ quy trình trồng trọt, chăm sóc đến thu hoạch, đóng gói. Mỗi lô hàng đều phải bảo đảm truy xuất được nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Nếu không làm đúng và đủ, sản phẩm sẽ không thể vào thị trường.

Sự chuyển dịch từ tư duy “xuất được hàng” sang “xuất hàng đạt chuẩn cao” đang trở thành xu hướng tất yếu. Doanh nghiệp không chỉ thu mua mà còn liên kết, hướng dẫn nông dân, hình thành chuỗi giá trị khép kín, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Nâng chuẩn để chinh phục thị trường cao cấp

Ở góc độ ngành hàng, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định mục tiêu đạt kim ngạch 10 tỷ đô la Mỹ của ngành rau quả là khả thi nhờ chất lượng nông sản được cải thiện và thị trường ngày càng đa dạng. Không còn phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống, rau quả Việt Nam đã mở rộng sang nhiều quốc gia có yêu cầu cao.

Tuy nhiên, để nâng cao giá trị và đứng vững trên thị trường quốc tế, yếu tố then chốt không chỉ là sản lượng mà là chất lượng và mức độ tuân thủ tiêu chuẩn. Công tác cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, kiểm soát quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu bắt buộc.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam đã thí điểm truy xuất nguồn gốc trái sầu riêng bằng tem do Bộ Công an Việt Nam phát hành. Giải pháp này góp phần tăng tính minh bạch, hạn chế gian lận thương mại và củng cố niềm tin của đối tác nhập khẩu, được ví như “tấm hộ chiếu thông hành” cho nông sản Việt.

Theo TS Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), từ năm 2026, các thị trường lớn, đặc biệt là Liên minh châu Âu, sẽ áp dụng hàng loạt quy định mới về môi trường, phát thải carbon, chống mất rừng và minh bạch chuỗi cung ứng. Điều này buộc nông sản Việt Nam phải thay đổi cách tổ chức sản xuất và quản trị chuỗi giá trị nếu không muốn mất quyền tiếp cận thị trường giá trị cao.

Các tiêu chuẩn mới không chỉ kiểm soát sản phẩm cuối cùng mà bao trùm toàn bộ quá trình từ sản xuất, thu hoạch đến vận chuyển. Do đó, yêu cầu tái cấu trúc theo hướng sản xuất xanh, giảm phát thải và số hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc là xu hướng không thể đảo ngược.

Ở thị trường trong nước, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết, ngành nông nghiệp sẽ siết chặt quản lý an toàn nông sản, bắt buộc truy xuất nguồn gốc vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát nghiêm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và xử lý dứt điểm sản phẩm chứa chất cấm như cadimi, vàng O. Mục tiêu đến hết năm 2026, cơ bản mọi nông sản lưu thông trên thị trường đều được truy xuất và bảo đảm tiêu chuẩn an toàn.

Những động thái này cho thấy nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình từ “tăng trưởng theo chiều rộng” sang “phát triển theo chiều sâu”. Động lực tăng trưởng không chỉ đến từ sản lượng, mà còn từ chiến lược nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và ứng dụng công nghệ. Đây sẽ là nền tảng vững chắc để nông sản Việt chinh phục các thị trường cao cấp, gia tăng giá trị và khẳng định vị thế trên thương trường quốc tế.

Hồng Hạnh