'Nâng chuẩn' văn hóa ứng xử và kỷ luật lao động cho công nhân Việt Nam

Văn hóa ứng xử bắt đầu từ trách nhiệm với công việc

Trong môi trường sản xuất hiện đại, mỗi công nhân là một mắt xích của dây chuyền. Một thao tác thiếu chính xác, một lần chậm trễ hoặc hành vi che giấu sai sót có thể ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng sản phẩm, thậm chí gây mất an toàn cho đồng nghiệp. Vì vậy, văn hóa ứng xử không đơn thuần thể hiện qua lời nói, thái độ giao tiếp mà còn ở tinh thần hợp tác, ý thức tuân thủ quy trình và trách nhiệm đối với công việc được giao.

Thực tế tại nhiều doanh nghiệp, xây dựng văn hóa lao động đang dần trở thành một phần của quá trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Tại Công ty TNHH Nippon Paint Việt Nam, mô hình Điểm sinh hoạt văn hóa công nhân, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh do Công đoàn các Khu công nghiệp và chế xuất Hà Nội xây dựng là một cách tiếp cận đáng chú ý. Theo Báo Nhân Dân, việc hình thành không gian sinh hoạt văn hóa, kết hợp các phong trào thi đua, học tập, sáng tạo và hoạt động tập thể góp phần tăng cường sự gắn kết giữa người lao động với doanh nghiệp.

Từ mô hình này có thể thấy, văn hóa công nhân cần được nuôi dưỡng trong môi trường làm việc hằng ngày, thông qua những hoạt động giúp người lao động hiểu nhau, chia sẻ trách nhiệm và hình thành ý thức tập thể.

Văn hóa ứng xử còn thể hiện ở thái độ trước những bất đồng trong công việc. Người công nhân chuyên nghiệp cần biết lắng nghe, trao đổi trên tinh thần xây dựng, tôn trọng đồng nghiệp và người quản lý; đồng thời có khả năng phản ánh những bất cập, nguy cơ mất an toàn hoặc sai sót kỹ thuật một cách thẳng thắn, có trách nhiệm.

Trong bối cảnh sản xuất thông minh, máy móc có thể thay thế nhiều thao tác thủ công, nhưng không thể thay thế hoàn toàn tinh thần trách nhiệm, khả năng phối hợp và ý thức đạo đức nghề nghiệp của con người.

Trong môi trường sản xuất hiện đại, mỗi công nhân là một mắt xích của dây chuyền

Từ ý thức cá nhân đến sức mạnh tập thể

Một minh chứng khác là phong trào thi đua tại Tổng Công ty Khánh Việt, tỉnh Khánh Hòa. Công đoàn đơn vị quản lý 13 công đoàn cơ sở với 3.550 đoàn viên, triển khai các phong trào cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất và tiết kiệm nguyên vật liệu gắn với từng công đoạn.

Qua các phong trào, toàn hệ thống ghi nhận 108 sáng kiến, 571 giải pháp hợp lý hóa sản xuất, kinh doanh, mang lại giá trị làm lợi hơn 38 tỷ đồng. Đáng chú ý, công đoàn cơ sở không chỉ vận động người lao động tham gia mà còn phát hiện, bồi dưỡng, hỗ trợ hoàn thiện các sáng kiến để áp dụng vào thực tiễn.

Câu chuyện tại Khánh Việt cho thấy, tác phong chuyên nghiệp không chỉ là chấp hành giờ giấc, nội quy mà còn là tinh thần chủ động tìm giải pháp, sẵn sàng cải tiến phương pháp làm việc vì lợi ích chung. Khi mỗi công nhân có trách nhiệm với sản phẩm, biết hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm, những nỗ lực cá nhân có thể chuyển hóa thành năng suất và hiệu quả của cả tập thể.

Tuy nhiên, xây dựng văn hóa ứng xử, kỷ luật lao động không thể chỉ đặt trách nhiệm lên vai người công nhân. Doanh nghiệp cần bảo đảm môi trường làm việc an toàn, tôn trọng người lao động, thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách và thiết lập cơ chế đối thoại thực chất. Người lao động khó có thể phát huy tinh thần trách nhiệm, sáng tạo nếu những kiến nghị chính đáng không được lắng nghe hoặc những đóng góp không được ghi nhận.

Trong Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam, nhiệm kỳ 2026 - 2031, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam xác định giáo dục pháp luật, văn hóa ứng xử và tác phong công nghiệp là những nội dung cơ bản trong công tác tuyên truyền, giáo dục đoàn viên, người lao động. Đồng thời, chú trọng nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật lao động và xây dựng môi trường làm việc đoàn kết, trách nhiệm.

Để những định hướng này đi vào thực tiễn, các cấp công đoàn cần phối hợp với doanh nghiệp đưa tiêu chí văn hóa ứng xử vào nội quy, quy trình làm việc và hoạt động thi đua; tăng cường đào tạo kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết xung đột, nhận diện rủi ro và thực hành an toàn lao động.

Quan trọng hơn, việc đánh giá người công nhân cần gắn kết giữa năng suất, chất lượng sản phẩm với thái độ làm việc, tinh thần hợp tác và ý thức trách nhiệm. Cùng với biểu dương những điển hình tiên tiến, cần kịp thời chấn chỉnh hành vi thiếu chuẩn mực, nhưng không biến kỷ luật thành áp lực một chiều.

Trong kỷ nguyên số, công nhân Việt Nam không chỉ cần giỏi nghề, làm chủ máy móc, công nghệ mà còn phải có khả năng thích ứng và làm việc chuyên nghiệp. Văn hóa ứng xử, tinh thần trách nhiệm và kỷ luật lao động vì thế không còn là những yêu cầu mang tính khuyến khích, mà trở thành nền tảng để xây dựng đội ngũ công nhân hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.