Nâng hạng FTSE: Cánh cửa vốn quốc tế mở, chứng khoán Việt Nam phải chứng minh sức hấp thụ

Ngày 21/9 đánh dấu bước chuyển quan trọng của chứng khoán Việt Nam khi FTSE Russell chính thức đưa thị trường từ nhóm cận biên lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp.

Cánh cửa vốn quốc tế chính thức mở

Cùng với thay đổi về phân loại, 27 cổ phiếu Việt Nam sẽ được bổ sung vào FTSE Global All Cap Index, mở rộng phạm vi tiếp cận của các quỹ đầu tư toàn cầu đối với thị trường Việt Nam.

Việc nâng hạng mở ra cánh cửa để hàng tỷ USD vốn quốc tế tiếp cận chứng khoán Việt Nam.

Đây không chỉ là sự thay đổi về mặt danh xưng. Việc xuất hiện trong các bộ chỉ số toàn cầu đồng nghĩa với việc một bộ phận các quỹ đầu tư theo chỉ số sẽ phải điều chỉnh danh mục theo tỷ trọng Việt Nam.

FTSE Russell dự kiến thực hiện quá trình nâng tỷ trọng Việt Nam qua 4 giai đoạn, từ 10% trong đợt đầu, lên 30%, 65% và hoàn tất 100% vào tháng 9/2027. Do đó, dòng vốn không được kỳ vọng sẽ ồ ạt xuất hiện trong một thời điểm mà sẽ được phân bổ theo lộ trình.

Theo SSI Research, riêng đợt giải ngân đầu tiên của các quỹ mô phỏng chỉ số FTSE được ước tính ở mức khoảng 240 triệu USD, tập trung vào 27 cổ phiếu đủ điều kiện. Một số cổ phiếu vốn hóa lớn như VPB, VHM, MCH nằm trong nhóm được dự báo nhận lực mua đáng chú ý.

Reuters dẫn các ước tính cho rằng quá trình điều chỉnh danh mục theo FTSE có thể đưa tới khoảng 6 tỷ USD vào thị trường Việt Nam. Trong kịch bản cơ sở của SSI Research, riêng 6 quỹ của Vanguard theo dõi các chỉ số FTSE có thể phân bổ khoảng 2,4 tỷ USD vào cổ phiếu Việt Nam, với kịch bản tích cực lên tới 4,45 tỷ USD.

Những con số trên cho thấy tác động của nâng hạng không chỉ nằm ở lượng tiền giải ngân ngay trong tháng 9. Quan trọng hơn, Việt Nam đang bắt đầu xuất hiện trong hệ thống phân bổ vốn của các tổ chức đầu tư toàn cầu, từ đó tạo khả năng thu hút thêm dòng vốn chủ động trong những năm tiếp theo.

Sự hiện diện của các tổ chức quản lý tài sản lớn tại Việt Nam trong những ngày trước thời điểm nâng hạng càng cho thấy mức độ quan tâm mới. Tại hội nghị FTSE GEIS, đại diện nhiều tổ chức quốc tế đã tham dự, trong đó có BlackRock và Vanguard. FTSE Russell cũng khẳng định việc nâng hạng phản ánh quá trình phát triển về quy mô vốn hóa, khả năng tiếp cận và mức độ hội nhập của thị trường Việt Nam.

Đáng chú ý, dòng tiền ngoại thực tế đã có dấu hiệu thay đổi trước thời điểm nâng hạng. Reuters ghi nhận nhà đầu tư nước ngoài mua ròng khoảng 1.420 tỷ đồng cổ phiếu Việt Nam trong tuần 14-18/9, trái ngược với trạng thái bán ròng rất mạnh tính từ đầu năm.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ dòng tiền quốc tế đều lập tức tìm đến thị trường Việt Nam. Các quỹ thụ động sẽ ưu tiên những cổ phiếu đáp ứng tiêu chí của bộ chỉ số, trong khi dòng vốn chủ động còn phụ thuộc vào định giá, triển vọng lợi nhuận, thanh khoản, tỷ lệ sở hữu nước ngoài và khả năng mua bán thực tế của từng doanh nghiệp.

Danh sách 27 cổ phiếu được đưa vào FTSE Global All Cap phần nào cho thấy điều này. Trong đó, HPG hiện được 69 quỹ đầu tư nắm giữ, cao nhất trong nhóm 27 cổ phiếu; FPT đứng thứ hai với 62 quỹ. VCB và VPB cùng xuất hiện trong danh mục của 60 quỹ, còn MSN có 55 quỹ. Đây là những doanh nghiệp vốn đã có độ nhận diện nhất định trong mắt các tổ chức quốc tế trước khi nâng hạng.

Như vậy, nâng hạng tạo ra một “cánh cửa” mới cho dòng vốn quốc tế, nhưng việc dòng tiền đi qua cánh cửa đó với quy mô bao nhiêu và phân bổ vào đâu sẽ phụ thuộc vào chính khả năng hấp thụ của thị trường.

Thị trường có đủ sức chứa?

Nếu dòng vốn tỷ USD là phần dễ nhìn thấy nhất của câu chuyện nâng hạng, thì hạ tầng và khả năng hấp thụ vốn mới là bài toán dài hạn.

Ông Lê Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Dragon Capital, cho rằng không nên chỉ tập trung vào câu hỏi Việt Nam sẽ đón bao nhiêu tỷ USD sau nâng hạng. Theo ông, “tiền vào, tiền ra là vòng đời của dòng tiền”, vì vậy điều quan trọng hơn là hạ tầng thị trường, trong đó có cơ chế CCP - đối tác bù trừ trung tâm.

Quan điểm này đặt câu chuyện nâng hạng vào một khung rộng hơn. Nếu thị trường muốn giữ chân dòng vốn quốc tế trong thời gian dài, việc cải thiện khả năng giao dịch và thanh toán, nâng cao chất lượng quản trị, minh bạch thông tin, mở rộng nguồn cung hàng hóa và xử lý các giới hạn sở hữu nước ngoài sẽ có ý nghĩa không kém lượng vốn giải ngân ban đầu.

Đây cũng là lý do dòng tiền ngoại sau nâng hạng nhiều khả năng sẽ không phân bổ đồng đều. Những cổ phiếu có vốn hóa lớn, thanh khoản cao, tỷ lệ tự do chuyển nhượng đủ lớn và đáp ứng các tiêu chí của bộ chỉ số sẽ có lợi thế hơn trong việc hấp thụ dòng tiền từ các quỹ theo chỉ số.

Ở chiều ngược lại, tình trạng giới hạn sở hữu nước ngoài hoặc lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp có thể khiến sự quan tâm của nhà đầu tư quốc tế khó chuyển thành giao dịch thực tế. Reuters cũng lưu ý những hạn chế về room ngoại và free-float vẫn là một trong những thách thức của thị trường Việt Nam trong quá trình nâng cấp.

Thanh khoản vì thế được xem là một trong những biến số quan trọng nhất của giai đoạn hậu nâng hạng. Chuyên gia Morgan Stanley cho rằng thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam có thể tiến tới khoảng 3-4 tỷ USD mỗi ngày nếu các điều kiện thuận lợi được duy trì. Đây là nhận định của chuyên gia và không phải một dự báo chắc chắn về diễn biến thị trường.

Trong ngắn hạn, tác động của nâng hạng cũng có thể thể hiện rõ nhất ở nhóm cổ phiếu nằm trong các bộ chỉ số mới. Chuyên gia Đinh Quang Hinh, Trưởng bộ phận Kinh tế vĩ mô và Chiến lược thị trường của VNDirect cho rằng tác động tích cực có thể xuất hiện trong một số phiên đầu, nhưng sau đó diễn biến thị trường sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào các yếu tố nội tại như thanh khoản, lãi suất, dòng tiền và tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp.

Điều này đặc biệt đáng chú ý bởi nâng hạng không thể thay thế cho nền tảng lợi nhuận của doanh nghiệp. Dòng vốn ngoại có thể tạo thêm lực cầu, nhưng để thị trường duy trì sức hút, tăng trưởng lợi nhuận, chất lượng tài sản, khả năng mở rộng quy mô doanh nghiệp và định giá vẫn là những yếu tố mà nhà đầu tư quốc tế phải xem xét.

Ở góc độ này, nâng hạng có thể được nhìn như điểm khởi đầu của một chu kỳ hội nhập sâu hơn thay vì đích đến cuối cùng. Việc Việt Nam chính thức bước vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp sẽ giúp thị trường xuất hiện thường xuyên hơn trong hệ thống phân bổ tài sản của các quỹ toàn cầu, nhưng quy mô dòng tiền thực tế sẽ được quyết định bởi mức độ phù hợp của thị trường với các tiêu chuẩn quốc tế.

Nói cách khác, câu chuyện sau ngày 21/9 không chỉ là “bao nhiêu tiền sẽ vào”, mà còn là thị trường có đủ hàng hóa, thanh khoản và hạ tầng để biến sự quan tâm của dòng vốn quốc tế thành dòng tiền dài hạn hay không.

Nếu giải quyết được bài toán này, tác động của nâng hạng sẽ không dừng ở vài trăm triệu USD giải ngân trong những phiên đầu tiên hay vài tỷ USD từ các quỹ mô phỏng chỉ số. Khi đó, giá trị lớn hơn nằm ở việc chứng khoán Việt Nam có thể trở thành một phần thường xuyên hơn trong danh mục của các nhà đầu tư toàn cầu.