Nâng hạng tín nhiệm chưa giúp doanh nghiệp Việt vay vốn rẻ hơn

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn mới đây đã tiếp và làm việc với ông Ian Linnell, Chủ tịch Fitch Ratings, nhân chuyến thăm Việt Nam của đoàn công tác tổ chức xếp hạng tín nhiệm này.

Tại buổi gặp mặt, các bên trao đổi về triển vọng tăng trưởng kinh tế, hồ sơ tín nhiệm quốc gia, nhu cầu huy động vốn và định hướng phát triển thị trường tài chính Việt Nam.

Cuộc làm việc diễn ra chỉ vài ngày sau khi tổ chức xếp hạng tín nhiệm Nhật Bản R&I nâng xếp hạng nhà phát hành ngoại tệ dài hạn của Việt Nam lên BBB-, đưa Việt Nam lần đầu tiên vào nhóm có mức tín nhiệm đầu tư theo đánh giá của tổ chức này. Trong khi đó, Fitch vẫn giữ xếp hạng Việt Nam ở mức BB+, với triển vọng Ổn định.

Sự khác biệt giữa hai kết quả cho thấy Việt Nam đã tiến thêm một bước trong hành trình cải thiện tín nhiệm quốc gia nhưng chưa thể xem đây là sự thay đổi đồng loạt trong đánh giá của thị trường quốc tế.

Khả năng tiếp cận vốn với chi phí thấp hơn vì vậy vẫn cần được kiểm chứng qua những điều kiện huy động thực tế và những cải thiện của cơ quan quản lý cùng các thành viên thị trường trong thời gian tới.

Khoảng cách giữa các định chế xếp hạng

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup, việc R&I nâng xếp hạng Việt Nam lên BBB- có ý nghĩa với một bộ phận nhà đầu tư Nhật Bản, nhất là những định chế sử dụng ngưỡng tín nhiệm tối thiểu để quyết định đầu tư.

Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản công nhận R&I là tổ chức xếp hạng tín nhiệm được chỉ định, bên cạnh Japan Credit Rating Agency và ba tổ chức lớn Big 3 gồm S&P, Moody’s và Fitch.

Do đó, những định chế có quy chế đầu tư cho phép sử dụng xếp hạng từ một tổ chức được chỉ định để xác định điều kiện đầu tư có thể xem xét đưa Việt Nam vào danh mục đủ tiêu chuẩn. Tuy nhiên, khả năng này còn tùy thuộc vào quy định cụ thể của từng nhà đầu tư.

Với những định chế áp dụng nguyên tắc lấy mức “xếp hạng thấp nhất” hoặc mức “xếp hạng thứ hai” để ra quyết định, Việt Nam vẫn chịu giới hạn bởi mức BB+ từ các tổ chức trong nhóm Big 3.

Kết quả của R&I mở thêm cơ hội tiếp cận một bộ phận nhà đầu tư nhưng Việt Nam vẫn chưa thực sự được thị trường xếp hạng tín nhiệm quốc tế đánh giá thống nhất ở cấp độ đầu tư.

Ngày 4/5 trước đó, Moody’s nâng triển vọng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam từ Ổn định lên Tích cực, đồng thời giữ nguyên mức Ba2. Động thái này phản ánh kỳ vọng của Moody’s về triển vọng trung hạn, gắn với cải cách thể chế, cải thiện quản trị, nền tảng tài khóa và khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Tại cuộc làm việc vừa qua, Chủ tịch Fitch đánh giá Việt Nam có quỹ đạo tăng trưởng nhanh và nhiều cơ hội phát triển. Dù vậy, Fitch vẫn giữ triển vọng tín nhiệm ở mức Ổn định và chưa công bố quyết định nâng hạng.

Ông Ian Linnell, Chủ tịch Fitch Ratings đánh giá Việt Nam có quỹ đạo tăng trưởng nhanh và nhiều cơ hội phát triển. Ảnh: BTC

Tiềm năng huy động vốn rẻ hơn

Giá trị kinh tế của việc cải thiện xếp hạng tín nhiệm nằm ở khả năng mở rộng tập nhà đầu tư, tăng cơ hội huy động vốn và cải thiện điều kiện vay.

Tuy nhiên, một mức xếp hạng cao hơn trước hết chỉ giúp đáp ứng điều kiện đầu vào của một số định chế chứ chưa bảo đảm dòng vốn sẽ lập tức tăng lên hoặc chi phí huy động giảm xuống.

Tại cuộc làm việc với Fitch, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Việt Nam đang chuẩn bị các điều kiện cần thiết để xem xét phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường quốc tế, trong đó có khả năng phát hành trái phiếu Samurai tại Nhật Bản.

Bộ Tài chính đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng danh mục dự án có khả năng hấp thụ vốn hiệu quả, bảo đảm nguồn vốn huy động được sử dụng đúng mục tiêu.

Trong bối cảnh đó, xếp hạng BBB- của R&I có thể hỗ trợ Việt Nam tiếp cận thêm các nhà đầu tư, đặc biệt là tại Nhật Bản. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào quy chế đầu tư của từng định chế, nhu cầu đối với trái phiếu Việt Nam và điều kiện thị trường tại thời điểm phát hành.

Muốn xác định việc nâng hạng mang lại lợi ích thì cần theo dõi lợi suất phát hành, mức chênh lệch lợi suất so với trái phiếu chuẩn và các điều kiện đi kèm. Chỉ riêng việc xếp hạng được nâng lên BBB- chưa đủ để kết luận chi phí huy động vốn đã giảm.

Một tác động khác được ông Nguyễn Quang Thuân đề cập là khả năng giảm hệ số rủi ro đối với trái phiếu Chính phủ Việt Nam bằng ngoại tệ theo phương pháp chuẩn hóa của Basel III. Theo phân tích của ông, hệ số này có thể giảm từ 100% xuống 50% nếu ngân hàng sử dụng xếp hạng của R&I và đáp ứng các điều kiện liên quan.

Tuy nhiên, quy định này chưa làm thay đổi yêu cầu vốn của các ngân hàng Việt Nam. Thông tư 14 của Ngân hàng Nhà nước hiện chỉ công nhận xếp hạng của S&P, Moody’s và Fitch khi xác định hệ số rủi ro. Vì vậy, kết quả của R&I chưa trực tiếp làm thay đổi cách xác định hệ số rủi ro theo cơ chế này trong nước.

Sự khác biệt giữa các quy định quốc tế và trong nước cho thấy lợi ích từ nâng hạng cần được đánh giá riêng theo từng kênh.

Một kết quả xếp hạng mới có thể mở rộng lựa chọn cho một nhóm nhà đầu tư nhưng để tạo lợi thế huy động vốn trên diện rộng, Việt Nam vẫn cần cải thiện đánh giá từ các tổ chức khác và đáp ứng yêu cầu của thị trường phát hành.

Cải cách thể chế và an toàn tài chính quyết định bước tiến tiếp theo

Việc R&I nâng xếp hạng tín nhiệm Việt Nam lên BBB- phản ánh đánh giá tích cực về triển vọng tăng trưởng, nền tảng nợ và cải cách thể chế. Tuy nhiên, để duy trì đà cải thiện tín nhiệm, Việt Nam vẫn cần kiểm soát rủi ro trong hệ thống tài chính và củng cố các nền tảng tăng trưởng dài hạn.

Trong báo cáo nâng hạng, R&I đánh giá tích cực tốc độ tăng trưởng kinh tế, nợ công và nợ nước ngoài tương đối thấp, cùng kỳ vọng vào cải cách thể chế. Tổ chức này cũng ghi nhận dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ổn định và cán cân vãng lai thặng dư tổng thể từ năm 2023.

Moody’s nhấn mạnh vai trò của cải cách hành chính, pháp lý và khu vực công trong việc nâng cao chất lượng quản trị.

Moody’s trước đó cũng nhấn mạnh vai trò của cải cách hành chính, pháp lý và khu vực công trong việc nâng cao chất lượng quản trị. Cùng với nền tảng tài khóa ổn định, nợ Chính phủ ở mức thấp và cơ sở xuất khẩu đa dạng, những cải cách này hỗ trợ triển vọng tín nhiệm của Việt Nam.

Dù vậy, R&I vẫn lưu ý các rủi ro từ tăng trưởng tín dụng, thanh khoản ngân hàng, cho vay bất động sản, mức đủ vốn của các tổ chức tài chính và dự trữ ngoại hối. Đây là những yếu tố có thể làm suy yếu khả năng chống chịu của nền kinh tế khi điều kiện huy động vốn khó khăn hoặc thị trường bất động sản suy giảm.

Ở cấp độ ngân hàng và doanh nghiệp, VIS Rating cũng cảnh báo chi phí hoạt động gia tăng và nguồn vốn thắt chặt có thể gây sức ép lên chất lượng tín nhiệm trong 12 tháng tới.

Tăng trưởng tín dụng cao hơn tăng trưởng tiền gửi làm gia tăng cạnh tranh huy động vốn, trong khi doanh số bất động sản suy yếu, chi phí lãi vay tăng và lượng trái phiếu đáo hạn lớn tạo áp lực trả nợ, tái cấp vốn cho các doanh nghiệp có dòng tiền yếu.

Những rủi ro này cho thấy tín nhiệm quốc gia cải thiện không đồng nghĩa khả năng trả nợ của mọi ngân hàng và doanh nghiệp đều tốt lên. Năng lực tài chính của từng tổ chức vẫn phụ thuộc vào dòng tiền, chất lượng tài sản, mức độ đòn bẩy và khả năng tiếp cận vốn.

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, các ngân hàng nước ngoài và nhà đầu tư quốc tế sử dụng xếp hạng tín nhiệm để định giá rủi ro khi tài trợ thương mại, cấp tín dụng và đầu tư vốn.

Vì vậy, cải thiện tín nhiệm quốc gia không chỉ giúp Chính phủ giảm chi phí huy động vốn mà còn có thể kéo giảm chi phí vốn của doanh nghiệp, ngân hàng và toàn nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vốn dài hạn ngày càng lớn, câu chuyện chi phí vốn vì thế trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Vì vậy, để tiến gần hơn đến ngưỡng đầu tư theo đánh giá của các tổ chức xếp hạng lớn, Việt Nam cần tiếp tục cải cách thể chế, nâng cao tính minh bạch và củng cố an toàn hệ thống tài chính.

Đây cũng là những điều kiện quan trọng để duy trì tín nhiệm và chuyển hóa kết quả nâng hạng thành lợi ích thực tế về chi phí huy động vốn và khả năng tiếp cận nhà đầu tư.