Năng lượng - điểm yếu của Tokyo trong xứ lý mối quan hệ với Moscow

Tổng thống Nga Vladimir Putin quan sát cuộc tập trận hải quân từ trên một tàu tuần dương mang tên lửa dẫn đường ở vùng biển ngoài khơi đảo Sakhalin thuộc vùng Viễn Đông. Ảnh: JIJI.

Một tháng sau chuyến thăm của Tổng thống Nga Vladimir Putin tới đảo Iturup (phía Nhật Bản gọi là Etorofu) thuộc quần đảo tranh chấp Kuril (Nhật Bản gọi là Lãnh thổ phía Bắc), chính quyền Tokyo vẫn chưa đưa ra được các biện pháp đáp trả đáng kể nào ngoài những lời phản đối ngoại giao thông thường.

Tháng 8 vừa qua, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tới thăm đảo Iturup – hòn đảo lớn nhất trong 4 hòn đảo thuộc chuỗi đảo đang tranh chấp ở Tây Bắc Thái Bình Dương. Ngay sau chuyến thăm, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi lên tiếng chỉ trích hành động này là “không thể chấp nhận được”, trong khi Bộ Ngoại giao Nhật Bản đã triệu tập Đại sứ Nga tại Tokyo để trao công hàm phản đối.

Tuy nhiên, việc Tokyo dừng lại ở mức phản đối ngoại giao mà không triệu hồi đại sứ hay gia tăng trừng phạt đang hứng chịu nhiều chỉ trích từ dư luận và phe đối lập trong nước.

Khi cựu Tổng thống Nga Dmitry Medvedev thăm đảo Kunashiri vào năm 2010, Nhật Bản đã lập tức triệu hồi đại sứ tại Moscow về nước để phản đối. Nhiều chính khách và chuyên gia cho rằng phản ứng mờ nhạt lần này sẽ làm giảm “ngưỡng cản”, tạo điều kiện cho các chuyến thăm tương tự của phía Nga trong tương lai.

Nguyên nhân cốt lõi khiến Nhật Bản phải kiềm chế nằm ở sự phụ thuộc lớn vào nguồn cung năng lượng từ Nga, đặc biệt trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang biến động do căng thẳng tại Trung Đông. Khí đốt tự nhiên hóa lỏng từ Nga hiện chiếm khoảng 10% tổng lượng nhập khẩu LNG của Nhật Bản. Các tập đoàn thương mại lớn của Nhật Bản đang nắm giữ cổ phần quan trọng tại dự án phát triển dầu khí Sakhalin-2 ở vùng Viễn Đông Nga.

Giới chức Nhật Bản thừa nhận năng lượng chính là “điểm yếu” của quốc gia này. Nếu Tokyo áp đặt các lệnh trừng phạt mới, Moscow có thể siết chặt hoặc cắt đứt hoàn toàn nguồn cung LNG từ Sakhalin-2, giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế Nhật Bản.

Bên cạnh bài toán năng lượng, phản ứng của Nhật Bản còn bị ảnh hưởng bởi bối cảnh quốc tế và lập trường của đồng minh Mỹ. Việc chính quyền Mỹ có những tín hiệu hòa hoãn hơn với Nga khiến Tokyo thêm ngần ngại trong việc đơn độc đưa ra lập trường cứng rắn.

Một số ý kiến trong đảng cầm quyền Dân chủ Tự do (LDP) đề xuất tăng cường viện trợ cho Ukraine thay vì trừng phạt trực tiếp Nga. Tuy nhiên, các chuyên gia an ninh quốc tế cảnh báo đây là bước đi cần thận trọng, tránh để Moscow lợi dụng cáo buộc Nhật Bản can thiệp vào cuộc chiến ủy niệm.

Đại diện Bộ Ngoại giao Nhật Bản khẳng định Tokyo sẽ tiếp tục phân tích thông tin và “đánh giá toàn diện dựa trên lợi ích quốc gia”, cân nhắc kỹ lưỡng giữa tuyên bố chủ quyền lãnh thổ và an ninh năng lượng trước khi đưa ra bước đi tiếp theo.