Một đường ống dầu Arab Saudi bị phá có thể ảnh hưởng thị trường dầu toàn cầu thế nào?

Ảnh vệ tinh cho thấy trạm bơm bị hư hại nghiêm trọng sau vụ tấn công của UAV xuất phát từ Iraq. Ảnh: Theguardian.

Sáng 10/9, một tuyến đường ống dầu chiến lược của Saudi Arabia đã bị nhiều UAV tấn công tại khu vực Riyadh và Medina. Hình ảnh vệ tinh công bố hôm 14/9 cho thấy một trạm bơm tăng áp dọc tuyến bị hư hại nghiêm trọng, với những mảng lớn cháy đen trên diện rộng. Theo The Guardian, việc sửa chữa cơ sở này có thể mất tới 6 tuần.

Đường ống bị tấn công là Đông-Tây Pipeline, dài khoảng 1.200 km, chạy xuyên bán đảo Arab, vận chuyển dầu thô từ các mỏ dầu ở miền Đông Arab Saudi tới cảng Yanbu trên bờ Biển Đỏ.

Tuyến đường ống này đang có vai trò đặc biệt quan trọng đối với Arab Saudi trong bối cảnh hoạt động vận chuyển dầu qua đường biển bị ảnh hưởng bởi chiến sự tại eo biển Hormuz. Nhờ tuyến đường ống này, Arab Saudi có thể đưa khoảng 4-5 triệu thùng dầu/ngày tới Biển Đỏ, tương đương khoảng 4-5% nguồn cung dầu toàn cầu.

Ảnh vệ tinh chụp trạm bơm dầu gần Medina trước (trái) và sau vụ bị UAV tấn công hôm 10/9. Ảnh: Reuters.

Ảnh vệ tinh cho thấy trạm bơm bị cháy đen

Hình ảnh vệ tinh do The Guardian công bố cho thấy một trạm bơm tăng áp nằm về phía đông nam thành phố Medina bị hư hại nặng nề sau vụ tấn công. Những vùng cháy đen rộng lớn có thể nhìn thấy rõ trên mặt đất xung quanh cơ sở.

Sau khi tuyến đường ống này bị UAV tấn công, Arab Saudi tuyên bố tạm ngừng vận hành đường ống, nhưng chưa công bố cụ thể mức độ thiệt hại của các cơ sở cũng như thời điểm có thể khôi phục hoạt động.

Reuters dẫn các nguồn tin am hiểu tình hình cho biết hiện vẫn có những đánh giá khác nhau về thời gian sửa chữa. Một nguồn tin cho rằng để khôi phục hoàn toàn hệ thống có thể cần tới 6 tuần. Trong khi đó, một nguồn tin khác nhận định quá trình sửa chữa có thể hoàn tất sớm hơn, thậm chí Arab Saudi có khả năng khôi phục một phần công suất vận chuyển ngay trong thời gian sửa chữa.

Saudi Arabia cáo buộc lực lượng vũ trang Iraq đứng sau vụ tấn công

Vấn đề đáng lo ngại hơn đối với Saudi Arabia là tuyến đường ống trên hiện giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì xuất khẩu dầu sang phía Tây. Ba nguồn tin trong ngành, am hiểu hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia, cho biết lượng dầu dự trữ tại cảng Yanbu hiện chỉ đủ duy trì xuất khẩu trong khoảng 5–7 ngày.

Tuyến đường ống dẫn dầu chiến lược xuyên bán đảo Arab của Arab Saudi. Ảnh: Gulfnews.

Nếu tuyến đường ống không thể nhanh chóng hoạt động trở lại, lượng dầu dự trữ này cuối cùng sẽ cạn kiệt, gây thêm sức ép lên hoạt động xuất khẩu của Arab Saudi.

Arab Saudi vẫn còn một số phương án thay thế: có thể vận chuyển dầu qua các cảng của Ai Cập như Ain Sukhna và Sidi Kerir để duy trì một phần hoạt động xuất khẩu. Tuy nhiên, theo các nguồn tin, lượng dầu tồn kho tại những khu vực này cũng không lớn.

Chính phủ Arab Saudi cáo buộc vụ tấn công đường ống được thực hiện bằng UAV của một tổ chức vũ trang hoạt động từ lãnh thổ Iraq. Trong khi đó, tình hình an ninh tại khu vực Biển Đỏ cũng đang trở nên phức tạp hơn. Phong trào Houthi ở Yemen gần đây được cho là đã kiểm soát một hòn đảo chiến lược tại khu vực eo biển Bab el-Mandeb, tạo thêm sức ép đối với tuyến xuất khẩu dầu của Arab Saudi qua Biển Đỏ.

Từ một vụ UAV tấn công đến bài toán an ninh năng lượng toàn cầu

Câu hỏi hiện nay không chỉ là bao giờ tuyến đường ống được khôi phục, mà còn là trạm bơm bị đánh phá thực sự hư hại đến mức nào và Arab Saudi có thể khôi phục dòng dầu trước khi lượng tồn kho cạn kiệt hay không.

Tuyến đường ống dài tới 1.200km chạy qua sa mạc, dễ bị tấn công phá hoại. Ảnh: Reuters.

Vụ tấn công cho thấy một điểm yếu đáng chú ý của hạ tầng năng lượng Arab Saudi: một hệ thống đường ống dài hàng nghìn km, dù giúp họ giảm phụ thuộc vào các tuyến hàng hải dễ bị gián đoạn, vẫn có thể trở thành mục tiêu của các UAV tương đối nhỏ.

Nếu thời gian sửa chữa thực sự kéo dài nhiều tuần, tác động của vụ tấn công có thể vượt xa phạm vi một trạm bơm bị hư hại, bởi vụ tấn công đánh đúng vào “tuyến đường vòng” quan trọng nhất của Arab Saudi khi eo biển Hormuz đang bị gián đoạn.

Đáng chú ý là thị trường đã phản ứng ngay: ngày 14/9, dầu Brent có lúc tăng hơn 3%, lên khoảng 108 USD/thùng, còn WTI vượt 103 USD/thùng. Đến ngày 15/9, giá dầu tiếp tục tăng khi lo ngại gián đoạn nguồn cung kéo dài.

Tuyến Đông-Tây giúp Arab Saudi đưa dầu từ vùng Vịnh tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ mà không phải đi qua eo Hormuz. Arab Saudi còn dầu dự trữ tại Yanbu và một số cảng của Ai Cập. Vấn đề là lượng dự trữ này chỉ đủ duy trì xuất khẩu trong khoảng 5–7 ngày nếu đường ống không hoạt động trở lại. Nếu sửa chữa kéo dài 5–6 tuần như một số nguồn đánh giá, thị trường sẽ phải đối mặt với một cú sốc nguồn cung thực sự. Giá dầu có thể còn tăng mạnh nếu “đường vòng” cũng bị khóa; đây mới là điều đáng lo nhất.

Hiện có nhiều tầng rủi ro chồng lên nhau: eo Hormuz đã bị chiến sự làm suy giảm mạnh dòng vận chuyển. Đường ống Đông-Tây vốn là phương án tránh Hormuz, nay lại bị UAV đánh phá. Trong khi đó, lực lượng Houthi đang gây sức ép lên tuyến Biển Đỏ và Bab el-Mandeb. Reuters cho biết lưu lượng qua Hormuz đã giảm xuống khoảng 6–9 triệu thùng/ngày, so với mức cao hơn nhiều trước chiến tranh.

Nói cách khác, thị trường dầu không chỉ mất một tuyến vận chuyển; các tuyến thay thế cho nhau cũng đang đồng thời gặp vấn đề. Đây là lý do giá dầu phản ứng mạnh hơn so với một vụ phá hoại đường ống thông thường.

Các nhà máy lọc dầu châu Á sẽ chịu sức ép trước tiên. Arab Saudi là một trong những nguồn cung dầu quan trọng nhất đối với các nhà máy lọc dầu châu Á. Reuters ngày 14/9 cho biết các nhà máy lọc dầu châu Á đang chuẩn bị cho khả năng nguồn cung dầu thô “chua” từ Saudi Arabia bị thắt chặt.

Điều này có thể dẫn tới dầu Saudi giảm, các nhà máy lọc dầu phải tìm nguồn thay thế - giá dầu Trung Đông khác tăng - chi phí vận tải tăng - giá xăng, diesel và nhiên liệu máy bay tăng. Các nhà máy lọc dầu có thể tìm dầu từ UAE, Oman hoặc những nguồn khác, nhưng nguồn thay thế thường đắt hơn và khó vận chuyển hơn.

Không chỉ dầu, lạm phát toàn cầu sẽ chịu thêm áp lực. Đây là hiệu ứng kinh tế quan trọng nhất. Dầu đắt hơn sẽ nhanh chóng truyền vào: xăng và diesel; vận tải đường bộ; vận tải biển; nhiên liệu hàng không; hóa chất và nhựa; sản xuất công nghiệp; chi phí logistics và hàng tiêu dùng.

Một trạm bơm trên tuyến ống dẫn dầu. Ảnh: Reuters.

Reuters ghi nhận đợt tăng giá năng lượng hiện nay đã gây sức ép lên lạm phát toàn cầu và lợi suất trái phiếu Mỹ. Thậm chí ngày 14/9, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm lần đầu tiên kể từ năm 2023 đã lên khoảng 5%, trong bối cảnh thị trường lo ngại giá năng lượng cao sẽ khiến lạm phát dai dẳng hơn.

Nếu giá dầu tăng mạnh: giá nhiên liệu tăng - lạm phát tăng - ngân hàng trung ương khó giảm lãi suất - chi phí vốn tăng dẫn tới chứng khoán và đầu tư chịu sức ép. Cú sốc dầu mỏ thường vừa đẩy lạm phát lên, vừa làm tăng nguy cơ suy giảm tăng trưởng.

Nói cách khác, kinh tế thế giới có thể rơi vào “stagflation” – đình lạm: tăng trưởng yếu nhưng giá cả vẫn cao.

Điều đáng sợ nhất không phải là một trạm bơm. Nếu nhìn dưới góc độ địa chính trị, vụ này có ý nghĩa lớn hơn nhiều: Arab Saudi từng có một “tấm khiên” trước Hormuz là East-West Pipeline. Khi Hormuz bị đe dọa, họ chuyển dầu sang Biển Đỏ, nhưng giờ đây “tuyến đường vòng” cũng trở thành mục tiêu tấn công.

Điều đó tạo ra một nghịch lý rất đáng chú ý: càng tìm cách né các điểm nghẽn hàng hải, Arab Saudi càng phải đưa dầu qua những hạ tầng cố định có thể bị UAV, tên lửa và lực lượng phi nhà nước tấn công. Reuters nhận định vụ việc cho thấy các tuyến đường ống trên đất liền có thể giảm phụ thuộc vào Hormuz nhưng không thể hoàn toàn thay thế Hormuz nếu các tuyến thay thế vẫn dễ bị tấn công.

Đây là câu chuyện về an ninh năng lượng toàn cầu, chứ không đơn thuần là một vụ tập kích hạ tầng dầu mỏ.