Nắng nóng đang 'vẽ lại' bản đồ du lịch thế giới

Du khách quốc tế đến Hà Nội. Ảnh: Thảo Chi

Nắng nóng đang thay đổi cách du khách chọn điểm đến

Mỗi mùa hè, khi nền nhiệt ở nhiều nơi liên tục lập kỷ lục mới, lịch trình du lịch dường như cũng bắt đầu từ bản tin thời tiết, với những câu hỏi liên quan đến nhiệt độ, chất lượng không khí và khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan. Điều đó cho thấy thời tiết đã trở thành một trong những tiêu chí quan trọng khi lên kế hoạch cho chuyến đi.

Chính từ sự thay đổi đó, khái niệm "coolcation" - ghép giữa "cool" (mát mẻ) và "vacation" (kỳ nghỉ) - nhanh chóng trở thành một từ khóa nổi bật của ngành du lịch toàn cầu. Đây là xu hướng du khách chủ động lựa chọn những điểm đến có khí hậu ôn hòa, thường là vùng núi, cao nguyên hoặc các khu vực ở vĩ độ cao, thay vì các điểm nghỉ dưỡng mùa hè vốn nổi tiếng nhưng ngày càng nắng nóng.

Khái niệm này xuất hiện trên truyền thông quốc tế từ khoảng năm 2023, song chỉ thực sự bùng nổ trong giai đoạn 2024 - 2026, khi biến đổi khí hậu khiến những đợt nắng nóng cực đoan diễn ra thường xuyên hơn và bắt đầu tác động rõ rệt đến hành vi tiêu dùng.

Những con số từ các tổ chức nghiên cứu cho thấy đây không còn là cảm nhận mang tính cá nhân. Khảo sát của Booking.com trên 32.500 du khách tại 35 quốc gia và vùng lãnh thổ ghi nhận có tới 74% người được hỏi chủ động cân nhắc nguy cơ thời tiết cực đoan trước khi quyết định điểm đến và thời gian du lịch. Hơn một nửa cho biết họ đã loại bỏ một số điểm đến khỏi kế hoạch chỉ vì thời điểm muốn ghé thăm trùng với giai đoạn nắng nóng.

Xu hướng này còn làm thay đổi cả lịch trình khi có 31% người tham gia khảo sát đã phải hủy hoặc điều chỉnh chuyến đi trong vòng 12 tháng qua vì thời tiết cực đoan, 25% cho biết sẽ ưu tiên các điểm đến có nền nhiệt mát mẻ hơn cho kỳ nghỉ sắp tới, trong khi 42% sẵn sàng chuyển thời gian du lịch sang mùa thấp điểm hoặc mùa chuyển tiếp để vừa tránh nắng nóng vừa hạn chế cảnh quá tải tại các điểm du lịch nổi tiếng.

Ở góc độ rộng hơn, đây là phản ứng thích ứng của thị trường trước biến đổi khí hậu. Khi các đợt nắng nóng kéo dài không còn là hiện tượng bất thường, một kỳ nghỉ dễ chịu trở thành nhu cầu thực tế hơn là một lựa chọn mang tính cảm hứng.

Sự thay đổi này cũng thúc đẩy ngành du lịch nhìn nhận lại cách xây dựng sản phẩm. Những địa phương từng chỉ được xem là điểm đến theo mùa bắt đầu có cơ hội thu hút khách quanh năm nhờ lợi thế khí hậu, trong khi các doanh nghiệp lữ hành phải điều chỉnh lịch trình, đa dạng hóa sản phẩm và tư vấn cho khách nhiều hơn về thời điểm khởi hành thay vì chỉ tập trung vào giá tour.

Khi du khách quyết định "đổi mùa"

Châu Âu là nơi thể hiện rõ nhất tác động của xu hướng này. Theo khảo sát của Ủy ban Du lịch châu Âu (ETC), ngày càng nhiều du khách lựa chọn khởi hành vào tháng 9 thay vì cao điểm tháng 7 và tháng 8. Việc dịch chuyển thời gian vừa giúp tránh nền nhiệt cao vừa mang lại trải nghiệm thoải mái hơn khi các điểm tham quan bớt đông đúc.

Ở phân khúc du lịch cao cấp, báo cáo của mạng lưới Virtuoso cho thấy 82% khách hàng đang cân nhắc hoặc tích cực tìm kiếm các điểm đến có khí hậu mát mẻ cho kỳ nghỉ hè. Cùng với đó, dữ liệu của Trip.com cũng ghi nhận lượng tìm kiếm các điểm đến tránh nóng tại châu Á tăng tới 237% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh xu hướng này không còn giới hạn ở một khu vực.

Nhờ sự dịch chuyển đó, nhiều điểm đến vốn nổi tiếng với mùa đông như Na Uy, Thụy Điển, Iceland, Phần Lan, Slovenia... lại trở thành lựa chọn hấp dẫn vào mùa hè. Tại Pháp, lượng đặt phòng mùa hè giai đoạn 2025 - 2026 ở Courchevel tăng 132%, còn Val-d'Isère tăng tới 457%. Tại Thụy Sĩ, nhu cầu lưu trú ở St. Moritz tăng 153%. Những khu nghỉ dưỡng từng gắn với trượt tuyết đang được tái định vị thành điểm nghỉ dưỡng bốn mùa với các hoạt động như leo núi, đạp xe địa hình, chăm sóc sức khỏe, yoga, "tắm rừng"...

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện ở nhiều thị trường khác. Hotels.com ghi nhận lượng tìm kiếm phòng tại Copenhagen (Đan Mạch) tăng 246% kể từ khi đợt nắng nóng đầu tiên xuất hiện tại Pháp vào tháng 5, còn Dublin (Ireland) tăng 151%. Theo công ty tư vấn và đại lý du lịch Fora Travel (Mỹ), lượng đặt chỗ đến Oslo (Na Uy) tăng 154%, Helsinki (Phần Lan) tăng 124%, cho thấy ngày càng nhiều du khách chủ động tìm kiếm những điểm đến có khí hậu ôn hòa hơn.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa bản đồ du lịch thế giới sẽ đảo chiều hoàn toàn. Nhiều chuyên gia cho rằng thời tiết chỉ là một trong các yếu tố tác động đến quyết định của du khách. Giá cả, văn hóa, khả năng kết nối giao thông, an ninh, tỉ giá hay chất lượng hạ tầng vẫn giữ vai trò rất lớn. Thực tế cho thấy Hy Lạp và Tây Ban Nha vẫn liên tiếp ghi nhận lượng khách quốc tế ở mức cao kỷ lục, còn chi tiêu du lịch tại Tây Ban Nha trong quý II tăng hơn 8%...

Theo các chuyên gia du lịch, điều có khả năng diễn ra mạnh hơn trong những năm tới không phải là sự thay thế hoàn toàn giữa các điểm đến, mà là sự phân bổ lại theo mùa. Những quốc gia có mùa hè quá nóng vẫn có thể duy trì sức hút vào mùa xuân hoặc mùa thu, trong khi các khu vực có khí hậu mát mẻ sẽ trở thành lựa chọn hàng đầu trong giai đoạn cao điểm nắng nóng.

Việt Nam có thể hưởng lợi nếu biết biến khí hậu thành sản phẩm

Làn sóng "tránh nóng" cũng đang phản chiếu khá rõ tại Việt Nam. Khi các đô thị lớn liên tục trải qua những đợt nắng nóng kéo dài, nhu cầu tìm đến các khu vực có nền nhiệt dễ chịu hơn ngày càng rõ nét. Theo ghi nhận từ các doanh nghiệp lữ hành, tour biển, cao nguyên và vùng núi hiện chiếm khoảng 60 - 65% tổng lượng đặt tour hè nội địa, trong khi tỉ lệ lấp đầy các tour tháng 6 - 7 đã đạt 70 - 80%.

Không chỉ các doanh nghiệp lữ hành, nhiều nền tảng đặt phòng trực tuyến cũng ghi nhận lượng tìm kiếm cơ sở lưu trú tại Đà Lạt, Sa Pa, Măng Đen, Tam Đảo... tăng khoảng 35 - 50% so với mức bình quân của các tháng còn lại. Theo Agoda, Sa Pa ghi nhận mức tăng trưởng tìm kiếm toàn cầu khoảng 76% cho mùa hè năm nay, chỉ xếp sau Nội Mông (85%) và Sapporo (82%), đồng thời vượt Vân Nam (43%). Đà Lạt cũng vươn từ vị trí thứ 5 lên thứ 2 trong danh sách điểm đến được khách nội địa dự định lựa chọn cho kỳ nghỉ hè.

Bên cạnh những cái tên đã khẳng định vị thế, nhiều điểm đến khác như Măng Đen, Tam Đảo, Bạch Mã hay các khu vực vùng cao Tây Bắc cũng đang đứng trước cơ hội mở rộng thị trường. Nikkei Asia nhận định những địa phương có khí hậu ôn hòa như Sa Pa (Việt Nam), Cameron Highlands (Malaysia) hay Tagaytay (Philippines) ngày càng thu hút khách trong khu vực nhờ có sự kết hợp giữa thời tiết dễ chịu, cảnh quan thiên nhiên và mức chi tiêu hợp lý.

Tuy nhiên, lợi thế khí hậu mới chỉ là điều kiện cần. Một điểm đến có thể khiến du khách quyết định đặt vé nhờ nền nhiệt mát mẻ, nhưng điều giữ họ ở lại lâu hơn vẫn là hệ thống dịch vụ, giao thông thuận tiện và những trải nghiệm đủ khác biệt. Nếu chỉ dựa vào thời tiết, sức hút sẽ khó bền vững, nhất là khi nhiều địa phương cùng sở hữu lợi thế tương tự.

Đây cũng là thời điểm để ngành du lịch Việt Nam mở rộng danh mục sản phẩm thay vì phụ thuộc quá nhiều vào du lịch biển mùa hè. Những loại hình như nghỉ dưỡng chăm sóc sức khỏe, du lịch sinh thái, trekking, cắm trại hay trải nghiệm văn hóa bản địa đều phù hợp với các vùng núi và cao nguyên, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của du khách quốc tế. Song song với đó, việc phát triển kinh tế đêm, các hoạt động giải trí sau khi mặt trời lặn cũng giúp kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu trong bối cảnh ban ngày nắng nóng hơn.