Nắng nóng quay lại, châu Âu oằn mình trong mùa Hè khắc nghiệt nhất lịch sử

Nắng nóng khắc nghiệt, cháy rừng lan rộng

Châu Âu đang trải qua một trong những mùa Hè khắc nghiệt nhất lịch sử. Euronews ngày 13/8 cho biết, nhiều khu vực Tây Âu, Nam Âu và Trung Âu chuẩn bị hứng một đợt sóng nhiệt mới với nền nhiệt tăng cao, tác động đến đời sống của khoảng 300 triệu người.

Tại Tây Ban Nha, cơ quan khí tượng dự báo nhiệt độ phổ biến trên 35°C, có nơi lên tới 42°C ở phía Nam và Đông Bắc. Pháp cũng ghi nhận nền nhiệt khoảng 40°C tại một số khu vực phía Tây. Italy tiếp tục trải qua những ngày nóng gay gắt sau khi toàn bộ 27 thành phố nằm trong hệ thống giám sát nhiệt độ của nước này được đặt dưới mức cảnh báo đỏ.

Nền nhiệt tăng cao tại các nước châu Âu trong đợt nắng nóng mới nhất. Ảnh: New York Times

Tại Anh, Cơ quan Khí tượng cảnh báo mùa Hè 2026 sẽ trở thành mùa Hè nóng nhất từng được ghi nhận xét về nhiệt độ trung bình. Chính phủ Anh đã phải tổ chức cuộc họp khẩn để ứng phó với nắng nóng, hạn hán và cháy rừng. Theo Reuters, lực lượng cứu hỏa tại Anh đã phải ứng phó với 966 vụ cháy rừng từ đầu năm, trong đó có 185 vụ chỉ trong 10 ngày đầu tháng 8/2026.

Tại Đức, nhiệt độ được dự báo lên tới 38°C ở miền Tây và Tây Nam trong hai ngày 14 và 15/8. Xa hơn về phía Đông, các khu vực phía Tây, miền Trung và phía Bắc Ba Lan được dự báo có thể lên tới 37°C.

Nắng nóng kéo dài đi kèm khô hạn đang tạo điều kiện thuận lợi cho cháy rừng bùng phát và lan nhanh. Tại Hy Lạp, người dân và du khách ngày 13/8 phải di tản khẩn khỏi các khu dân cư và khu nghỉ dưỡng ở vùng Halkidiki, khi một đám cháy rừng được gió mạnh thổi bùng, lan qua rừng và áp sát khu vực ven biển.

Tại thị trấn nghỉ dưỡng Siviri, nhiều người đeo khẩu trang, bế trẻ nhỏ hoặc mang theo vật nuôi lên xuồng và tàu để sơ tán khi khói đen, tro bụi dày đặc bao phủ bầu trời.

Cùng thời điểm, Croatia cũng phải đối phó với cháy rừng dọc bờ biển Dalmatia. Gió mạnh khiến công tác chữa cháy gặp nhiều khó khăn. Một đoạn tuyến đường cao tốc quan trọng tại khu vực Lokva Rogoznica, phía Nam thị trấn Omis, bị đóng do cháy. Truyền thông địa phương đưa tin lửa lan giữa các hàng cây và khu vực dân cư ven biển, trong khi hoạt động sơ tán được triển khai tại một số địa điểm.

Khói đen từ cháy rừng phủ kín một khu vực bờ biển của Hy Lạp. Ảnh: Reuters

Tây Ban Nha và Pháp cũng nằm trong số những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cháy rừng trong mùa Hè năm nay. Tại Tây Ban Nha, khoảng 200.000ha đã bị thiêu rụi từ đầu năm, gấp 6 lần diện tích bị cháy cùng kỳ năm 2025. Nhiều đám cháy ở Huelva, Segovia và Huesca chưa được dập tắt.

Không chỉ ảnh hưởng đến khu vực rừng và các khu dân cư, nắng nóng còn làm đảo lộn hoạt động du lịch. Nhiều điểm nghỉ dưỡng ven Địa Trung Hải vốn đông khách vào tháng 8/2026 phải đối mặt với nguy cơ cháy rừng, sơ tán và gián đoạn giao thông.

Tại Pháp, các nhà sản xuất rượu vang cũng phải đẩy sớm lịch thu hoạch nho. Nhiệt độ cao khiến nho chín nhanh, làm thay đổi hàm lượng đường và có thể ảnh hưởng đến chất lượng cũng như sản lượng. Một số vườn nho tại vùng Alsace bắt đầu thu hoạch từ ngày 11/8, thời điểm được các nhà sản xuất địa phương đánh giá là chưa từng có tiền lệ.

Khí hậu cực đoan đẩy châu Âu vào khủng hoảng

Đợt nắng nóng hiện nay được thúc đẩy bởi một hệ thống áp cao kéo dài, thường được gọi là “mái vòm nhiệt” (heat dome), án ngữ trên khu vực trung tâm châu Âu. Hệ thống này giữ không khí nóng tại chỗ trong thời gian dài, hạn chế sự xâm nhập của các khối khí mát và khiến nhiệt độ tăng liên tục.

Các nhà khoa học lưu ý rằng việc xác định mức độ tác động của biến đổi khí hậu đối với một đợt nắng nóng cụ thể cần có nghiên cứu quy kết riêng. Tuy nhiên, xu hướng dài hạn cho thấy các đợt nóng trên toàn cầu đang trở nên khắc nghiệt hơn, trong khi châu Âu là lục địa nóng lên nhanh nhất.

Mực nước sông Rhine xuống thấp kỷ lục do nắng nóng, khô hạn. Ảnh: GettyImages

Nhiệt độ cao đang tạo ra gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 4 năm qua, nắng nóng đã cướp đi hàng chục nghìn sinh mạng tại khu vực châu Âu của WHO và phần lớn số ca tử vong này có thể phòng ngừa được.

Riêng đợt nắng nóng cuối tháng 6/2026 đã khiến hơn 10.000 ca tử vong vượt mức thông thường tại châu Âu, trong đó hơn 9.000 trường hợp là người từ 65 tuổi trở lên. Nhiệt độ cực đoan gây áp lực đặc biệt lớn đối với hệ tim mạch và hô hấp, đồng thời làm gia tăng số ca nhập viện.

Theo New York Times, nhiều công trình tại châu Âu được thiết kế theo khí hậu lạnh trước đây, chú trọng giữ nhiệt hơn chống nóng. Tại Pháp, khoảng 10 triệu công trình chưa thích ứng với các đợt nắng nóng. Ở Anh, nhà có tường dày, cửa sổ nhỏ, thông gió hạn chế khiến nhiệt khó thoát ra. Điều hòa hiện cũng chưa phải giải pháp phổ biến do tiêu thụ điện, phát thải và chi phí năng lượng cao.

Hệ quả dễ nhận thấy tiếp đó là tình trạng hạn hán và thiếu nước ngày càng trầm trọng. Tại Anh, hàng chục triệu người đang sống trong các khu vực chịu ảnh hưởng của hạn hán, trong đó hàng triệu người phải đối mặt với các biện pháp hạn chế sử dụng nước. Tháng 7/2026 vừa qua là một trong những tháng khô hạn nhất trong lịch sử quan trắc ở Anh và xứ Wales.

Hạn hán khiến mực nước nhiều sông ở châu Âu xuống thấp, ảnh hưởng đến giao thông đường thủy. Ảnh: Xinhua

Sông Rhine ở Đức cũng xuống mức thấp mới trong những ngày qua, khiến tàu hàng gặp khó khăn khi di chuyển và ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất công nghiệp, nông nghiệp. Đây là tuyến đường thủy chính của châu Âu, chuyên vận chuyển ngũ cốc, khoáng sản và nhiên liệu.

Nguồn nước suy giảm còn gây sức ép lên các nhà máy điện. Tại Romania, mực nước sông Danube xuống thấp khiến nhà máy điện hạt nhân Cernavoda gặp khó khăn trong việc bảo đảm nguồn nước làm mát. Chính phủ nước này đã phải tiến hành dừng có kiểm soát một tổ máy, trong khi các kỹ thuật viên tiếp tục theo dõi mực nước để duy trì hoạt động của tổ máy còn lại.

Tại Pháp, nước sông thấp và nhiệt độ nước cao cũng buộc một số nhà máy điện hạt nhân phải giảm công suất hoặc tạm dừng. Reuters cho biết công suất điện hạt nhân của Pháp có thể bị ảnh hưởng tới khoảng 7,3GW, tương đương khoảng 12% tổng công suất hạt nhân.

Sức ép lên nguồn điện còn đến từ nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh trong những ngày nóng. Trong khi đó, sản lượng điện gió tại Đức được dự báo giảm đáng kể do điều kiện thời tiết ít gió. Giá điện giao ngay tại nhiều thị trường châu Âu đã tăng hơn 20% trong đợt nắng nóng mới nhất và có thể tiếp tục tăng.

Bộ trưởng Môi trường Pháp Monique Barbut ước tính các đợt nắng nóng trong mùa Hè này có thể khiến nước này chịu thiệt hại từ 10-15 tỷ euro, bao gồm tác động đối với nông nghiệp, du lịch và các hoạt động kinh tế khác. Hơn 40.000 người tại Pháp đang đối mặt với tình trạng thiếu nước do hạn hán.

Nguy cơ cháy rừng được dự báo tiếp tục ở mức cao. Theo các cơ quan của Liên minh châu Âu, những đợt khô hạn kéo dài làm tăng đáng kể khả năng cháy rừng, trong khi gió mạnh có thể khiến đám cháy lan nhanh và gây khó khăn cho lực lượng cứu hỏa. EU cũng đang thúc đẩy các biện pháp phòng ngừa như phát quang thảm thực vật dễ cháy, khôi phục các vùng đệm tự nhiên và tăng cường năng lực chữa cháy.

Trong những ngày tới, không khí mát hơn được dự báo bắt đầu tràn vào một số khu vực phía Tây châu Âu, kéo theo khả năng xuất hiện dông và giảm nhiệt. Tuy nhiên, nắng nóng sẽ tiếp tục dịch chuyển về phía Trung Âu, với Đức, CH Czech và Ba Lan nằm trong số những khu vực được cảnh báo nhiệt độ cao. Nguy cơ cháy rừng vì thế vẫn ở mức cao tại nhiều quốc gia.