Nắng Sông Hồng - nơi thổi hồn cho văn hóa Việt

Khởi đi từ một giấc mơ

Có những người làm du lịch để tạo ra một điểm đến. Có người lại bắt đầu từ một câu hỏi lớn hơn: Nếu một ngày những nét văn hóa từng làm nên diện mạo của dân tộc dần biến mất, chúng ta sẽ để lại gì cho thế hệ sau? Làng Văn Hoá và Ẩm thực Nắng Sông Hồng được hình thành từ một câu hỏi như thế.

Theo bà Nguyễn Quỳnh Trang, Giám đốc điều hành Làng Văn hóa và ẩm thực Nắng Sông Hồng, ý tưởng ban đầu không đơn thuần là tạo dựng một điểm vui chơi, nghỉ dưỡng hay ẩm thực. Khát vọng lớn hơn là xây dựng một không gian Văn hóa và ẩm thực Nắng Sông Hồng có thể trở thành một “Disneyland cho văn hóa Việt” - nơi những giá trị văn hóa đang đứng trước nguy cơ mai một được phục dựng, bảo tồn, phát triển và giới thiệu đến du khách.

Làng Văn Hoá và Ẩm thực Nắng Sông Hồng

“Disneyland” ấy, nếu có, không được tạo nên bởi những trò chơi hiện đại hay những công trình hào nhoáng. Đó là tổng hòa các nét văn hóa đặc sắc nhất như lễ hội truyền thống, các làng nghề cổ truyền, những điệu hát, món ăn, trò chơi dân gian, hay thậm chí là những kiến trúc đặc trưng hồn Việt như mái đình, chiếc thuyền rồng hay câu chuyện về một nhân vật đã đi vào lịch sử dân tộc… Đó là thế giới mà người Việt có thể bước vào để gặp lại chính mình. Còn du khách quốc tế, khi bước ra khỏi không gian ấy, có thể mang theo một câu trả lời giản dị: đây chính là văn hóa Việt Nam.

Bởi mong muốn của người làm Làng Văn hóa và ẩm thực Nắng Sông Hồng không chỉ là giới thiệu một vài sản phẩm văn hóa riêng lẻ. Xa hơn, đó là tạo dựng những “dấu hiệu nhận diện” của văn hóa Việt trong mắt bạn bè quốc tế.

Sân khấu biểu diễn Rối nước

Những lễ hội như Vinh quy bái tổ, những câu chuyện lịch sử, truyền thuyết được chuyển tải qua các chương trình biểu diễn, những vở diễn về Thánh Gióng, Chử Đồng Tử - Tiên Dung, nghệ thuật dân gian, trò chơi dân gian, thủ công mỹ nghệ, ẩm thực ba miền... được đặt cạnh nhau để tạo thành một bức tranh nhiều lớp về đời sống tinh thần của người Việt.

Để người trẻ được “gặp” cha ông

Nhưng đối tượng mà Làng Văn hóa và ẩm thực Nắng Sông Hồng hướng đến không chỉ có du khách quốc tế.

Có một thế hệ người Việt lớn lên trong những thành phố ngày càng hiện đại, những căn hộ cao tầng, những thiết bị thông minh và nhịp sống đô thị. Họ biết về Tết qua những ngày nghỉ, biết về làng nghề qua sách giáo khoa, biết về nông nghiệp qua những bài học, nhưng không phải ai cũng từng biết một mùa vụ của cha ông diễn ra như thế nào, một làng quê xưa sống ra sao, những người nông dân từng vui với hội làng thế nào…

Các trò chơi dân gian tại Làng Văn Hoá và Ẩm thực Nắng Sông Hồng

Bởi vậy, một trong những mong muốn của Làng Văn hóa và ẩm thực Nắng Sông Hồng là tạo ra sự gặp gỡ giữa thế hệ hôm nay và thế giới mà cha ông từng sống.

Ở đó, người trẻ có thể hình dung về việc làm đồng, làm ruộng; tìm hiểu một làng nghề; trải nghiệm không khí Tết truyền thống; nghe những làn điệu dân ca; xem một tích trò dân gian; thưởng thức món ăn của ba miền. Từ ca trù, hát ả đào, hầu đồng, hát Xẩm, quan họ, hát ví, hát dặm đến những sắc màu văn hóa từ đồng bằng tới Tây Nguyên, mỗi loại hình được nhìn như một mảnh ghép trong bức tranh lớn của văn hóa Việt.

Điều đáng nói là những giá trị ấy không được đặt ở đó chỉ để “trưng bày”. Mục tiêu là để chúng sống. Bởi văn hóa chỉ thực sự được lưu truyền khi con người còn muốn nghe, muốn xem, muốn trải nghiệm và muốn kể lại cho người khác…

Thủy đình và câu chuyện từ mặt nước

Trong không gian Nắng Sông Hồng, thủy đình là một trong những điểm nhấn gợi nhiều liên tưởng về văn hóa Bắc Bộ. Nhưng phía sau công trình ấy không chỉ là câu chuyện về kiến trúc. Mà đó là câu chuyện về một quá trình nghiên cứu và phục dựng.

Thủy đình tại Làng Văn Hoá và Ẩm thực Nắng Sông Hồng

Thủy đình được lấy cảm hứng từ kiến trúc truyền thống, trong đó hình ảnh thuyền rồng thời Lý được phục dựng như một biểu tượng gắn với Thăng Long - Hà Nội. Từ hình dáng, cấu trúc đến những chi tiết kiến trúc, việc tái hiện được thực hiện với mong muốn tiệm cận tinh thần nguyên bản.

Đặc biệt, thủy đình còn gắn với nghệ thuật múa rối nước - một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo ra đời từ đời sống nông nghiệp của người Việt.

Ngày xưa, sau những mùa vụ, trong những lúc nông nhàn, người nông dân tìm đến sân đình, ao làng, mặt nước để tạo nên những màn biểu diễn mộc mạc mà tinh tế. Những con rối bước ra từ mặt nước kể những câu chuyện về cuộc sống, về lao động, về tình yêu, về những niềm vui rất đỗi đời thường.

Để một tiết mục rối nước có thể đạt đến sự tinh tế, phía sau sân khấu là cả một thế giới kỹ thuật và nghệ thuật. Nhưng phía sau nghệ thuật ấy còn có một điều quan trọng hơn: một phần ký ức của nền văn minh lúa nước.

Bởi vậy, việc nghiên cứu, phục dựng thủy đình và không gian biểu diễn rối nước tại Làng Văn hóa và ẩm thực Nắng Sông Hồng cũng được đặt trong mong muốn giữ lại câu chuyện văn hóa ấy. Không phải để quá khứ đứng yên, mà để quá khứ tiếp tục có cơ hội kể chuyện với hiện tại.

Có lẽ điều đáng chú ý nhất trong câu chuyện của Làng Văn hóa và ẩm thực Nắng Sông Hồng không nằm ở những công trình được dựng lên, mà ở cách người làm dự án nhìn về giá trị của văn hóa.

“Để làm văn hóa cần phải có tâm, có đam mê thì mới có thể làm được. Làm văn hóa mà chỉ chăm chú vào thương mại, kinh doanh văn hóa thì cũng rất khó có thể thành công, và cũng rất khó mang đến giá trị nhân văn truyền tải đến mọi người”, bà Nguyễn Quỳnh Trang thẳng thắn chia sẻ.

Đó là một quan niệm đặt con người ở vị trí trung tâm. Bởi một công trình văn hóa dù đẹp đến đâu cũng khó có ý nghĩa nếu không tạo được kết nối với con người. Một điệu hát dù cổ đến đâu cũng có thể trở nên xa lạ nếu không còn người nghe. Một lễ hội dù được phục dựng công phu cũng khó sống lâu nếu chỉ tồn tại như một tiết mục biểu diễn.

Vì thế, câu hỏi được đặt ra ngay từ khi xây dựng Làng Văn hóa và ẩm thực Nắng Sông Hồng, theo bà Trang, không chỉ là “làm gì để thu hút khách?”, mà trước hết là: “Khu văn hóa này mang lại giá trị gì cho mọi người?”. Đó cũng chính là điểm bắt đầu của việc “thổi hồn” vào văn hóa.

Chiếc thuyền rồng gắn liền văn hóa Thăng Long - Hà Nội tại Làng Văn Hoá và Ẩm thực Nắng Sông Hồng

Giữ lại một miền quê trong ký ức

Nắng Sông Hồng còn được hình dung như một miền ký ức về làng quê Bắc Bộ và Hà Nội xưa. Ở đó, người trẻ có thể bước ra khỏi nhịp sống đô thị để chạm vào một không gian mà có thể chính ông bà, cha mẹ họ từng trải qua.

Một mái nhà, một hàng cây, một món ăn, một câu hát, một trò chơi, một lễ hội... đôi khi không phải là những thứ quá lớn lao. Nhưng chính những điều nhỏ bé ấy lại làm nên ký ức của một dân tộc. Văn hóa cũng vậy. Nó không chỉ nằm trong những di sản được công nhận. Nó nằm trong cách người Việt ăn một bữa cơm, tổ chức một ngày Tết, đi hội làng, hát một câu dân ca, làm một món nghề thủ công, dựng một mái nhà hay kể cho con cháu nghe một câu chuyện từ đời trước.

Và khi những điều ấy được đưa vào một không gian có thể trải nghiệm, thế hệ trẻ sẽ không chỉ “học về văn hóa”. Các em có thể sống trong một lát cắt của văn hóa. Đó là một khác biệt rất lớn.

Đằng sau giấc mơ về một không gian văn hóa Việt còn là một khát vọng rộng hơn của người làm Nắng Sông Hồng: đưa văn hóa Việt đi xa hơn, lan tỏa hơn và có một vị thế tương xứng với giá trị vốn có.

Cổng làng quê Bắc Bộ được phục dựng tại Làng Văn Hoá và Ẩm thực Nắng Sông Hồng

“Tôi mơ ước khôi phục lại tất cả những nét đặc trưng, phong phú của văn hóa Việt, từ đó phát triển du lịch một cách lan tỏa, chứ không manh mún, sánh ngang các cường quốc năm châu. Các nước có khu du lịch văn hóa riêng, tôi mong ở Việt Nam mình có những khu như vậy”, Giám đốc điều hành Làng Văn hóa và ẩm thực Nắng Sông Hồng bộc bạch.

Đó không phải là một tham vọng nhỏ. Bởi bảo tồn văn hóa chưa bao giờ chỉ là giữ lại một vật thể hay một công trình. Khó hơn nhiều là giữ cho những giá trị ấy tiếp tục được con người yêu thích và truyền lại. Và một nền văn hóa chỉ thực sự có sức mạnh khi chính những người thuộc về nền văn hóa ấy hiểu, trân trọng và tự hào về nó.

Bởi vậy, giấc mơ của “Nắng Sông Hồng” không chỉ hướng ra bên ngoài, đến những du khách quốc tế. Nó trước hết hướng vào bên trong - để người Việt nhận ra mình trong chính văn hóa của mình.

“Tôi mong Nắng Sông Hồng là một điểm đến cho tất cả mọi người, mọi tầng lớp. Mỗi dân tộc của đất nước ta là một bản sắc riêng. Chỉ mong sao các bản sắc đó được lan tỏa, lưu truyền đến muôn đời sau”, bà Nguyễn Quỳnh Trang chia sẻ.

Rối nước - một trong những nét văn hóa đặc trưng của người Việt đang được lưu giữ tại Làng Văn Hoá và Ẩm thực Nắng Sông Hồng

Giữa một Hà Nội không ngừng chuyển động, có những người đang chọn cách đi ngược dòng thời gian để tìm lại những điều tưởng như rất cũ.

Để một đứa trẻ hôm nay biết rằng trước khi có những tòa nhà cao tầng, những con đường hiện đại và những thành phố thông minh, cha ông mình từng sống bên những mái đình, ruộng lúa, làng nghề, hội làng; từng hát quan họ, hát Xẩm, hát ví, hát dặm; từng gửi vào mặt nước những câu chuyện của mình qua những con rối nước.

Và để một du khách từ phương xa khi đứng giữa không gian ấy có thể nhận ra một điều rất giản dị nhưng cũng rất lớn lao: Đây là Việt Nam.

Đó có lẽ cũng là ý nghĩa sâu xa nhất của việc “thổi hồn” vào văn hóa. Không phải biến văn hóa thành một món hàng để bán. Mà làm cho văn hóa trở thành một phần sống động của đời sống, để người hôm nay hiểu hơn về người hôm qua, người Việt tự hào hơn về cội nguồn của mình, và những giá trị đã được trao truyền qua bao thế hệ có thể tiếp tục đi xa hơn, đến với những thế hệ chưa sinh ra và những người bạn chưa từng đặt chân đến Việt Nam…