Nâng sức cạnh tranh doanh nghiệp, củng cố năng lực tự chủ quốc gia

Hoàn thiện thể chế để nâng cao năng lực doanh nghiệp

Chiều 12/11, tại phiên chất vấn Quốc hội, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) đặt vấn đề: Kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2026 dự kiến vượt 1.000 tỷ USD, song xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu áp lực về chi phí vốn, người lao động có thu nhập thấp tiếp tục đối mặt với sức ép giá cả sinh hoạt.

Đại biểu đề nghị Thủ tướng làm rõ những cơ chế ưu tiên trong năm 2027 và các năm tiếp theo nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam có thêm đơn hàng, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, nâng tỷ trọng xuất khẩu, đồng thời tạo việc làm ổn định và cải thiện thu nhập thực tế cho người lao động.

Trả lời vấn đề này, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết, Chính phủ đang triển khai nhiều chương trình nhằm nâng cao năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam. Trong đó, yêu cầu tiên quyết là tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chuẩn mực, đơn giản, minh bạch, dễ thực hiện; cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, thời gian và chi phí tuân thủ.

“Doanh nghiệp chỉ có thể yên tâm đầu tư trong một môi trường pháp lý mà các quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp được bảo đảm”, người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh.

Thủ tướng Lê Minh Hưng trả lời chất vấn đại biểu Quốc hội.

Bên cạnh hoàn thiện thể chế, Chính phủ triển khai các cơ chế khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia phát triển sản xuất, kinh doanh thông qua các chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, chiến lược thúc đẩy xuất khẩu đến năm 2030, xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường và thực thi các hiệp định thương mại tự do.

Trong quá trình triển khai Nghị quyết 10 về kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, Chính phủ đã trình Quốc hội xem xét, thông qua Luật Đầu tư với các cơ chế khuyến khích mạnh hơn đối với doanh nghiệp FDI.

Theo đó, các doanh nghiệp nước ngoài được khuyến khích cam kết chuyển giao công nghệ, tăng cường sử dụng nhà cung ứng Việt Nam và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng trong nước.

Chính phủ cũng chỉ đạo Bộ Công Thương và hệ thống thương vụ ở nước ngoài tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam, mở rộng thị trường thông qua các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương.

Tuy nhiên, Thủ tướng cho rằng, bên cạnh chính sách hỗ trợ của Nhà nước, doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động nâng cao năng lực của chính mình. Các giải pháp hỗ trợ về thuế, đất đai, vốn và khoa học công nghệ cần được triển khai đồng bộ để giúp doanh nghiệp cải thiện năng lực sản xuất, đáp ứng yêu cầu của các chuỗi cung ứng.

Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Nhà nước sẽ chủ động phối hợp với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để đặt hàng nghiên cứu, phát triển công nghệ, sản phẩm có khả năng ứng dụng với chi phí hợp lý, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Qua đó, thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng suất, giảm chi phí trung gian và cải thiện chất lượng sản phẩm.

Về các chỉ tiêu giám sát, Thủ tướng cho biết, Chính phủ sẽ đưa vào báo cáo kinh tế - xã hội hằng năm các chỉ tiêu như tỷ trọng xuất khẩu, tỷ trọng doanh nghiệp trong nước trong cơ cấu xuất nhập khẩu và mức độ tham gia, đóng góp của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng để Quốc hội theo dõi, đánh giá.

Tự chủ chiến lược bằng cách nào?

Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn TP Hồ Chí Minh) đề cập tình trạng xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI, sản xuất trong nước còn dựa chủ yếu vào nguyên vật liệu, máy móc thiết bị nhập khẩu, trong khi trình độ khoa học công nghệ còn ở mức trung bình.

Đại biểu đề nghị Thủ tướng làm rõ những tiêu chí đánh giá năng lực tự chủ chiến lược và các giải pháp đột phá để nâng cao năng lực này trong thời gian tới.

Đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn TP Hồ Chí Minh) chất vấn người đứng đầu Chính phủ. Ảnh: Quochoi.vn

Cùng quan tâm đến vấn đề tự chủ chiến lược, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Đắk Nông) đặt câu hỏi về những thách thức lớn Việt Nam đang đối diện trước cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, đồng thời đề nghị làm rõ giải pháp cân bằng quan hệ quốc tế, bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.

Trả lời hai đại biểu, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định, Việt Nam kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc, đồng thời tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc.

Theo Thủ tướng, thực tiễn thời gian qua cho thấy Việt Nam đã củng cố lòng tin, mở rộng quan hệ với nhiều đối tác, nâng cấp quan hệ và ký kết thêm nhiều hiệp định thương mại tự do. Đây là kết quả của việc triển khai hiệu quả đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước.

Tuy nhiên, để tham gia bình đẳng, chủ động đóng góp vào các thể chế và luật lệ quốc tế, Việt Nam cần tiếp tục củng cố năng lực tự chủ chiến lược. Năng lực này không chỉ đến từ đường lối, chính sách mà còn phải dựa trên thực lực của nền kinh tế.

“Chúng ta phải tiếp tục các hoạt động đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng cao, tăng trưởng nhanh và bền vững để bố trí đủ nguồn lực, trong đó có nguồn lực tài chính, củng cố nền tảng của chúng ta”, Thủ tướng nêu.

Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ tiếp tục triển khai các chương trình hành động về đối ngoại và phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, sức cạnh tranh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững.

Theo Thủ tướng, củng cố năng lực của nền kinh tế quốc gia và hệ thống doanh nghiệp Việt Nam chính là nền tảng để nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, giúp đất nước ngày càng chủ động hơn trong các quan hệ quốc tế.