Nâng tầm di sản làng hoa Sa Đéc

Tổ hợp tác và cung ứng hoa kiểng Tân An của anh Đặng Văn Giàu. (Ảnh: MỸ HÀ)

Không chỉ làm phong phú thêm nghề bằng đổi mới, sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ phát triển những giống hoa ngoại nhập, đưa làng nghề vươn mình mạnh mẽ, những người nông dân trồng hoa nơi đây còn cần mẫn “giữ lửa” cho di sản bằng hiện đại hóa mô hình du lịch, để kể câu chuyện về truyền thống gia đình, về làng nghề và tập quán sản xuất của cha ông.

Ngày 26/12/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành quyết định và cấp Chứng nhận Nghề trồng hoa kiểng Sa Đéc (phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp) được đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Với phương thức canh tác “không chạm đất” độc đáo cùng nhiều sáng tạo của người dân bản địa đã tạo nên nét khác biệt, góp phần làm nên thương hiệu riêng của hoa kiểng Sa Đéc so với các vùng hoa khác.

Phát triển gắn với du lịch

Tổ hợp tác và cung ứng hoa kiểng Tân An (tổ hợp tác) của anh Đặng Văn Giàu trên đường Phạm Hữu Lầu, khu phố Tân An, phường Sa Đéc, đang là điểm check-in hấp dẫn thu hút nhiều người đến tham quan, chụp ảnh, nhất là giới trẻ ở Đồng Tháp.

Đây là năm thứ ba anh Giàu chuyển đổi mô hình từ sản xuất hoa kiểng đơn thuần sang sản xuất kết hợp bán vé cho khách tham quan nhằm tăng lợi nhuận cũng như quảng bá hoa kiểng Sa Đéc đến du khách gần xa.

Với diện tích của vườn hoa quy mô 3ha, trong đó khu phục vụ hoạt động tham quan, thưởng lãm rộng 2ha, bao gồm các khu check-in trên cạn và dưới nước.

Tại Festival Hoa-kiểng Sa Đéc lần thứ hai vừa qua, diễn ra đúng dịp nghề trồng hoa Sa Đéc được công nhận di sản văn hóa, anh Giàu cùng các tổ viên đã chuẩn bị 200.000 chậu hoa để trưng bày ở lễ hội, tăng 70.000 chậu so với đợt trước.

“Trước hôm khai mạc, tôi trưng bày xong bức tranh hoa và lá cờ bằng trái tim, qua hôm sau đã có nhiều người đến check-in, rồi những ngày kế tiếp, khách nườm nượp ghé thăm”, anh Giàu chia sẻ.

Ông Dương Văn Quế chăm sóc những chậu hồng trong Khu du lịch. (Ảnh: MỸ HÀ)

Đến Sa Đéc, hình ảnh ấn tượng nhất với du khách phương xa có lẽ là những giàn hoa thẳng tắp, cao từ 0,5m đến hơn 1m, chạy dài ngút ngàn trên mặt nước.

Đây là kỹ thuật canh tác truyền thống, thích ứng với điều kiện tự nhiên, giúp giảm chi phí sản xuất và được duy trì qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên nét đặc trưng của làng hoa Sa Đéc.

Hình ảnh người nông dân bơi xuồng len lỏi giữa các giàn hoa để chăm sóc, tưới tắm đã trở thành nét chấm phá thi vị, vừa là giải pháp thích ứng với tự nhiên, vừa tạo nên cảnh quan du lịch đặc sắc.

Trên những giàn hoa ấy, không chỉ có kỹ thuật canh tác mà còn chứa đựng cả triết lý sống của người miền Tây: Nương tựa vào thiên nhiên để sinh tồn và phát triển. Việc trồng hoa, kiểng trên giàn tạo không gian thông thoáng, hạn chế sâu bệnh, không bị ảnh hưởng bởi cỏ dại…

“Trước kia, chúng tôi làm giàn bằng tre, trúc, độ bền thấp, chỉ sử dụng khoảng 1 năm là phải thay thế. Giờ đây, làm giàn bằng kim loại (nhôm, thép) hoặc ống nhựa, cho nên tuổi thọ của nó hơn 10 năm, lắp đặt nhanh nhưng chi phí đầu tư cao gấp 4-5 lần so với giàn làm bằng tre, trúc”, anh Giàu chia sẻ.

Cánh đồng hoa của tổ hợp tác vào thời điểm này đang chuẩn bị cho Tết Dương lịch năm 2027. Anh Đặng Văn Giàu cho biết: Bên cạnh cúc mâm xôi, cúc tiger, cúc pico, hoa hồng, rau dừa, vạn thọ… năm nay còn có các giống hoa mới như hồng siêu nụ, nghệ tây, đặc biệt là cúc mâm xôi màu sơn thủy (hay còn gọi là tím biếc, tím than) - một giống cúc mới lạ, độc đáo, được nông dân Sa Đéc lai tạo thành công, mang vẻ đẹp huyền ảo, sang trọng, được nhiều người yêu thích mua về trang trí nhà cửa.

Nhiều năm qua, người dân ở làng hoa Sa Đéc đã tích cực ứng dụng tiến bộ khoa học-kỹ thuật vào sản xuất.

Tổ hợp tác của anh Giàu là một trong những hộ tiên phong sử dụng giống hoa cấy mô mới bởi những ưu điểm vượt trội như: Nhân giống được số lượng lớn, sạch bệnh, chất lượng đồng đều, thích nghi tốt với thời tiết, năng suất cao, giảm được chi phí và tăng hiệu quả kinh tế.

“Hiện tại, chúng tôi đang chuẩn bị 30.000 chậu hoa cấy mô, cây phát triển tốt, sẵn sàng cung ứng cho thị trường Tết sắp tới”, anh Đặng Văn Giàu chia sẻ.

Giữ lửa cho di sản

Xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, phường Sa Đéc đã tập trung phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông phục vụ du lịch, khai thác tốt tài nguyên văn hóa đặc thù để phát triển du lịch. Trước đây, người nông dân chỉ biết chăm chút chậu hoa rồi đợi thương lái, thì nay câu chuyện “mục tiêu kép” vừa sản xuất, vừa làm du lịch trở thành xu hướng chủ đạo. Mỗi nhà vườn là một điểm dừng chân, mỗi người dân là một “Đại sứ du lịch” thực thụ.

Nằm trên tuyến Đường tỉnh 848, Khu du lịch Vườn hồng Tư Tôn thật sự là một điểm nhấn không thể bỏ qua khi du khách đến thăm làng hoa Sa Đéc. Như chính câu khẩu hiệu mà gia chủ đặt cho khu du lịch của mình: “Vườn hồng Tư Tôn trái tim của làng hoa”, điểm du lịch này không chỉ đặc biệt bởi vẻ đẹp hiện đại mà trong sâu thẳm nó còn ẩn chứa một giá trị văn hóa tinh thần mang dấu ấn rất riêng của vùng đất này.

Đầu năm 2020, ông Dương Văn Quế (con trai thứ bảy của ông Tư Tôn) đã đầu tư kinh phí để tái hiện vườn hồng nổi tiếng một thời của ba mình. Khu du lịch Vườn hồng Tư Tôn mới có quy mô rộng hơn, song với phương châm tái hiện một cách chân thực, sống động vườn hồng của ba mình ngày trước, cho nên ông Quế đã bỏ ra nhiều tâm sức để lên ý tưởng, thiết kế lại vườn hồng mới mang dáng dấp và hơi thở của vườn hồng xưa. Với quy mô lên tới gần 4 ha, Vườn hồng Tư Tôn được thiết kế nhiều hạng mục và điểm “check-in” mới lạ. Bên cạnh những tiểu cảnh hiện đại, du khách còn bị cuốn hút bởi vườn hoa hồng với rất nhiều chủng loại từ hoa hồng truyền thống của Sa Đéc cho đến những giống hoa hồng cổ, hồng ngoại nhập.

Với ông Quế, việc phát triển vườn hồng hiện nay không đặt nặng mục tiêu thương mại mà ưu tiên hàng đầu cho việc bảo tồn. Ông tập trung tái hiện một “nhà xưa thu gọn” với ngôi nhà sàn tiếp khách ấm cúng, bao quanh là những luống hoa khoe sắc trên giàn. Ông chia sẻ: “Tôi làm lại di tích này cốt để kể câu chuyện về truyền thống gia đình, về làng nghề và tập quán sản xuất của cha ông”. Dù có kết hợp kinh doanh du lịch, nhưng đó chỉ là cách để ông Quế giới thiệu nét văn hóa xưa đến du khách. Mục tiêu lớn nhất vẫn là lưu giữ những kỷ niệm về người cha tài hoa và khẳng định vị thế của thương hiệu Vườn hồng Tư Tôn.

Ông Dương Văn Quế chia sẻ: “Từ khi chuyển sang làm du lịch, mỗi lần được tiếp những người khách cũ của ba trước đây, được họ kể về những kỷ niệm và những lời khen tặng dành cho ba, tôi thấy rất ấm lòng. Qua cuộc đời của ba, tôi cũng hiểu rằng để làm du lịch thành công không có gì bằng cái tình, sự chân chất thiệt tình của gia chủ dành cho khách. Sau bao nhiêu năm người ta đi và vẫn còn quay lại thì lúc đó mới gọi là làm du lịch thành công”.

Hơn cả một người trồng hoa, nghệ nhân Dương Văn Quế chính là người đang cần mẫn “giữ lửa” cho di sản, để mỗi du khách ghé thăm không chỉ thấy hoa, mà còn cảm nhận được bề dày văn hóa và tình yêu sắt son với truyền thống gia đình.