Nâng tầm giá trị sản xuất nông nghiệp

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hải Ninh, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là dấu mốc quan trọng, mở ra không gian phát triển rộng lớn hơn. Bên cạnh việc tiếp tục phát triển như một cực tăng trưởng công nghiệp năng động của cả nước, tôi tin rằng, không gian nông thôn và nông nghiệp của Bắc Ninh cũng cần được đặt trong một tầm nhìn phát triển mới, để người dân nông thôn được hưởng nhiều hơn nữa thành quả của quá trình phát triển và để những giá trị văn hóa đặc sắc của vùng Kinh Bắc tiếp tục được lan tỏa.

Với vị thế của một thành phố trực thuộc Trung ương, Bắc Ninh cần phát triển một hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp, gắn sản xuất với chế biến, thương mại, dịch vụ và du lịch. Đây là cách để nâng cao giá trị sản xuất, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập và giúp người dân nông thôn tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển của địa phương.

Trước hết, cần tiếp tục rà soát, phân vùng sản xuất trên cơ sở điều kiện đất đai, thổ nhưỡng, khí hậu và lợi thế tự nhiên của từng khu vực. Quy hoạch phải gắn với lợi thế từng tiểu vùng, hệ thống thủy lợi, giao thông, cơ sở chế biến và khả năng tiêu thụ. Cần ưu tiên các sản phẩm có giá trị cao, có thị trường và có bản sắc, và không chạy theo sản lượng bằng mọi giá. Cùng với đó là đẩy nhanh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Khoa học công nghệ cần được đưa vào từ khâu giống, quy trình canh tác, quản lý chất lượng thông qua mã số vùng trồng và truy suất nguồn gốc, đến bảo quản sau và chế biến sâu. Qua đó, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm.

Phát triển chế biến sâu là khâu then chốt để nâng cao giá trị gia tăng, kéo dài thời gian bảo quản và giảm rủi ro thị trường đối với nông sản. Vì vậy, Bắc Ninh cần có chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến, bảo quản và phát triển sản phẩm sau thu hoạch; đồng thời xây dựng liên kết bền vững giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ. Sản xuất phải được tổ chức dựa trên tín hiệu, nhu cầu thị trường và đơn đặt hàng thay cho phương thức sản xuất tự phát và bán sản phẩm thô.

Để xây dựng chuỗi liên kết một cách hiệu quả và bền vững, theo tôi, Bắc Ninh cần có cơ chế để doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học và người nông dân liên kết thực chất; trong đó doanh nghiệp giữ vai trò kết nối thị trường, nhà khoa học cung cấp giải pháp công nghệ, hợp tác xã tổ chức sản xuất, còn người dân là chủ thể trực tiếp tạo ra sản phẩm.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cần chuyển từ hỗ trợ sản xuất sang phát triển sinh kế bền vững dựa trên điều kiện tự nhiên, tập quán và năng lực của cộng đồng. Trên cơ sở đó, hỗ trợ đồng bộ về giống, kỹ thuật, vốn, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường để người dân tự nâng cao giá trị sản phẩm tại địa phương, chủ động tham gia vào quá trình giảm nghèo và phát triển kinh tế.

Ở Bắc Ninh, tôi cũng nhìn thấy nhiều dư địa để kết hợp nông nghiệp với phát triển du lịch. Du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm và du lịch cộng đồng là hướng phát triển phù hợp tại những địa bàn có cảnh quan tự nhiên đẹp, vùng sản xuất hoặc vùng có bản sắc văn hóa đặc trưng. Việc kết hợp tham quan, trải nghiệm sản xuất, thưởng thức và tiêu thụ đặc sản bản địa sẽ tạo thêm sinh kế, nâng cao giá trị nông sản và quảng bá hình ảnh địa phương. Đối với vùng đồng bào dân tộc, đây có thể là thế mạnh để người dân khai thác hợp lý tri thức bản địa và các giá trị văn hóa, đồng thời bảo đảm sự tham gia, hưởng lợi của cộng đồng song song với việc giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo vệ môi trường.