Nâng tầm vị thế doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu: Lối đi từ công nghệ và chiến lược sắc bén

Hiện nay năng lực cạnh tranh không còn được quyết định bởi “làm rẻ”, mà phụ thuộc vào năng lực vận hành, năng lực chiến lược...

Theo GS-TS Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp hiện nay được quyết định bởi bốn yếu tố cốt lõi gồm năng suất tổng hợp, năng lực đổi mới sáng tạo, quyền lực thị trường và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chính là đòn bẩy then chốt để thúc đẩy tăng trưởng và nâng tầm vị thế quốc gia.

Trên thực tế, trong giai đoạn hiện nay, năng lực cạnh tranh không còn được quyết định bởi “làm rẻ”, mà phụ thuộc vào năng lực vận hành, năng lực chiến lược và khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao trong chuỗi sản xuất – cung ứng toàn cầu. Do đó, mỗi doanh nghiệp cần tự xác định đúng vị trí của mình trong chuỗi giá trị, qua đó làm cơ sở để Nhà nước thiết kế các chính sách hỗ trợ có trọng tâm, tránh dàn trải và kém hiệu quả.

Chia sẻ từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, TS Lương Việt Quốc, Giám đốc điều hành Công ty CP Real-time Robotics, cho biết trong lĩnh vực sản xuất phương tiện bay không người lái (UAV), một số doanh nghiệp Việt Nam đã vượt qua vai trò lắp ráp, gia công để tiến tới tự thiết kế, phát triển và tích hợp đồng bộ sản phẩm. Doanh nghiệp làm chủ từ phần cứng, phần mềm điều khiển, thuật toán bay tự động cho đến các giải pháp xử lý dữ liệu thời gian thực. Nhờ đó, nhiều dòng UAV của doanh nghiệp Việt Nam đã đủ khả năng cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm ngoại. Tuy nhiên, năng lực này hiện mới chỉ tập trung ở một số doanh nghiệp tiên phong, trong khi khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và số đông doanh nghiệp còn lại vẫn rất lớn nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Ở lĩnh vực nông nghiệp, bà Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch HĐQT CTCP Phát triển nông nghiệp AgriS, cho rằng các doanh nghiệp Việt Nam đã sẵn sàng bước vào một giai đoạn phát triển mới và tham gia sâu hơn vào thị trường cũng như chuỗi giá trị toàn cầu. Theo bà My, chiến lược phát triển của AgriS giai đoạn 2025–2030 tập trung vào hiện đại hóa, số hóa nông nghiệp trên nền tảng ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) và dữ liệu hóa toàn diện.

Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đứng trong top 15 thế giới về kim ngạch xuất khẩu, đạt 62,5 tỷ USD năm 2024, ngành này vẫn đối mặt với nhiều nghịch lý như tình trạng “được mùa rớt giá”, phải “giải cứu nông sản” hay áp lực ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu. Để vượt qua những thách thức đó, bà My nhấn mạnh hai nhóm giải pháp trọng tâm là số hóa, hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp và xây dựng khung dữ liệu nông nghiệp quốc gia, tích hợp các công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và Machine Learning.

Cụ thể, việc triển khai hệ thống quản trị nông nghiệp công nghệ cao sẽ giúp nông dân và doanh nghiệp đưa ra quyết định chính xác, kịp thời và hiệu quả từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Hệ thống này cho phép phân tích xu hướng mùa vụ, dự báo rủi ro thời tiết, đánh giá hiệu quả tài chính và truy xuất nguồn gốc sản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, đây cũng là nền tảng quan trọng trong đo lường, báo cáo và xác minh tín chỉ carbon, hướng tới mục tiêu đưa nông nghiệp Việt Nam hội nhập sâu vào chuỗi thương mại carbon toàn cầu.

Từ góc nhìn doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, ông Nguyễn Đặng Hiến, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Tân Quang Minh (Bidrico), cho rằng xu hướng tiêu dùng hiện nay thay đổi rất nhanh, đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động thích ứng. Doanh nghiệp không thể đứng yên mà cần liên tục cải tiến sản phẩm, điều chỉnh công thức, phát triển các dòng sản phẩm mới theo xu hướng “my own style”, phù hợp với phong cách sống của người tiêu dùng. Vì vậy, mỗi doanh nghiệp cần nhận diện rõ bối cảnh thị trường, chuẩn bị kỹ lưỡng kế hoạch sản xuất – kinh doanh và xây dựng các giải pháp linh hoạt để tránh rơi vào thế bị động.

Trong lĩnh vực tài chính thay thế, ông Phùng Anh Tuấn, Chủ tịch HĐQT CTCP Đầu tư F88, cho biết việc kết hợp giữa nền tảng công nghệ và mạng lưới điểm giao dịch vật lý tiếp tục là lợi thế cạnh tranh quan trọng giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô một cách có kiểm soát. Đặc biệt, việc mở rộng hợp tác chiến lược với MoMo đã mở ra kênh tiếp cận mới, cho phép hơn 30 triệu người dùng tiếp cận trực tiếp các dịch vụ tài chính thay thế ngay trên nền tảng số. Theo ông Tuấn, chính nền tảng công nghệ và các hợp tác chiến lược đã góp phần nâng tầm vị thế doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị.

Theo các chuyên gia, để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp Việt cần xem xét lại các yếu tố làm nên năng lực cạnh tranh, áp dụng cách tiếp cận dựa trên nguồn lực, đồng thời xây dựng mô hình kinh doanh và triết lý phát triển bền vững với tầm nhìn dài hạn. Các yếu tố nền tảng như thể chế, hạ tầng, trình độ công nghệ, chất lượng giáo dục – đào tạo và hiệu quả thị trường lao động cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Để hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các bước "chuyển mình" này, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), cho biết HUBA sẽ tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng các hoạt động xúc tiến thương mại trong và ngoài nước; tổ chức hội nghị, hội thảo nhằm thúc đẩy liên kết tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ trong hệ thống hội viên, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Đồng thời, HUBA sẽ hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp bền vững, kết nối doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp với các viện, trường.

Kết luận vấn đề, GS-TS Vũ Minh Khương khuyến cáo doanh nghiệp cần tự soi lại mình một cách hệ thống và có các giải pháp sắc bén để tăng tốc phát triển, nâng cao vị thế. Về phía Nhà nước, cần hỗ trợ thiết kế những chính sách và chiến lược mang tính đột phá, tạo điều kiện cho doanh nghiệp bước lên quỹ đạo phát triển mới với năng lực cạnh tranh vượt trội.

Ngọc Hậu