NASA tìm ra cách phát hiện hành tinh mới

Kính viễn vọng TESS mở ra hướng đi mới cho NASA. Ảnh: NASA.

NASA cho biết kính viễn vọng TESS đã lần đầu phát hiện một hành tinh bằng vi thấu kính hội tụ. Đây là cách tìm hành tinh dựa trên hiện tượng ánh sáng bị bẻ cong trong không thời gian.

Phát hiện này đáng chú ý vì TESS vốn không được thiết kế cho nhiệm vụ đó. Từ khi phóng lên không gian, TESS chủ yếu tìm hành tinh bằng phương pháp quá cảnh. Kính quan sát độ sáng của các ngôi sao. Nếu ánh sáng giảm nhẹ theo chu kỳ, đó có thể là dấu hiệu một hành tinh đi ngang qua phía trước ngôi sao chủ.

Cách làm này hiệu quả với các hành tinh lớn, quay gần sao chủ. Tuy nhiên, nó khó phát hiện những hành tinh ở xa sao chủ hơn, giống cách Mộc tinh quay quanh Mặt Trời.

Hành tinh mới được đặt tên Gaia23bra b. Nó là một “siêu Mộc tinh”, có khối lượng gấp khoảng 1,6 lần hành tinh lớn nhất Hệ Mặt Trời. Nó quay quanh một sao lùn cam, có khối lượng bằng khoảng 80% Mặt Trời. Hệ sao nằm cách Trái Đất gần 40.000 năm ánh sáng.

“Khi TESS được phóng, không ai nghĩ nó có thể tìm được loại hành tinh này”, Diana Dragomir, Giáo sư tại Đại học New Mexico và đồng tác giả nghiên cứu cho biết.

Dấu hiệu đầu tiên của Gaia23bra b xuất hiện vào năm 2023. Khi đó, kính Gaia của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) phát hiện một ngôi sao đột ngột sáng lên. Hiện tượng này có thể xảy ra khi một ngôi sao ở gần hơn đi ngang qua phía trước một ngôi sao xa hơn. Trọng lực của vật thể phía trước bẻ cong và khuếch đại ánh sáng từ phía sau.

Sau đó, các nhà khoa học xem lại dữ liệu lưu trữ của TESS. Họ phát hiện kính này tình cờ quan sát đúng vùng trời trong thời điểm sự kiện xảy ra. Dữ liệu của TESS dày hơn nên ghi nhận được các biến đổi trong đường cong ánh sáng.

Mallory Harris, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học New Mexico và trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết Gaia thu được quá ít dữ liệu để xác định sự tồn tại của một hành tinh. Trong khi đó, TESS có tần suất quan sát dày hơn, do đó bắt được những đặc điểm bổ sung trong tín hiệu ánh sáng.

Điểm hạn chế là các sự kiện vi thấu kính thường chỉ xảy ra một lần. Chúng không lặp lại theo chu kỳ như quá cảnh. Điều này khiến việc quan sát chi tiết trở nên khó hơn.

Dù vậy, việc phát hiện Gaia23bra b cho thấy kho dữ liệu của TESS có thể đã bỏ sót nhiều hành tinh. Nó cũng là bước chuẩn bị cho kính viễn vọng Nancy Grace Roman của NASA. Thiết bị này dự kiến dùng vi thấu kính để tìm khoảng 1.000 hành tinh trong tương lai.